audio--VƯỜN TAO NGỘ (giọng đọc NGUYỄN TÀI)

 

VƯỜN TAO NGỘ VÀ MỘT THỜI TUỔI TRẺ MIỀN NAM

Hôm nay ngày Chúa Nhật, vườn tao ngộ em đến thăm anh.
Đường Quang Trung nắng đổ xa xôi

Mà em đâu có ngại khi tình yêu ngun ngút cao lên rồi.  ... (Vườn Tao Ngộ / nhạc sĩ Khánh Băng  )   

                                                                          ***

những người trai thời loạn xếp bút nghiên theo bước quân hành

                                                                        

Bạn đọc mến   

nhạc sĩ Khánh Băng (1935-2005)

 

Thả hồn suy tưởng về quá khứ, chắc hẳn chúng ta ai cũng đồng ý rằng ngày đó chỉ có tuổi trẻ miền nam mới từng nghe hay nhớ tới bài hát "Vườn Tao Ngộ" của nhạc sĩ Khánh Băng (bút hiệu Nhật Hà). Chúng ta không khỏi xúc động khi nghe lại thanh âm từ những lời ca mộc mạc chân tình, thẫm đượm tình nước tình người thế kia. 

Ôi mấy mươi năm qua rồi, một nửa thế kỷ thế mà bạn và tôi tưởng chừng như mới hôm qua. 

 Bao hình ảnh cũ vùn vụt qua nhanh như những khúc phim quay ngược. Giá như chúng ta có được phép mầu nào đó, trốn chạy được những dấu ấn thời gian cay nghiệt; rồi cùng nhau trở về được những ngày tuổi trẻ, hào hùng và tràn ngập nhựa sống thương nước, yêu đời.

lá thư từ KBC 4091 Quang Trung

    Một thời tuổi trẻ - đó là những lớp thanh niên tiếp bước nhau lên đường, bỏ lại đằng sau bao ước mơ hoa gấm, chấp nhận tiếng gọi của non sông.

    Vườn Tao Ngộ không chỉ riêng ai, đông lắm, một thời chiến chinh- bao chàng trai gác bút nghiên, ra đi theo bước quân hành.

   Thật vậy, thanh âm và nội dung bản nhạc đưa mình về những ngày đầu Quang Trung với bao cảm giác bỡ ngỡ, lạ lùng xen lẫn lo âu. Những toán thanh niên mới hôm qua, chia tay cùng áo trắng học trò hay nói chung là đời dân sự để bắt đầu vào đây ngưỡng cửa "Nhà Binh". Những mối tình, những hẹn ước với người tình vừa mới chớm mộng yêu đương nay đành gác lại, lên đường theo tiếng gọi của non sông.  Quê hương khói lửa ngập tràn, bên nợ nước bên tình nhà chắc nàng cũng hiểu. 

     Những đêm đầu Quang Trung, nơi quân trường thử thách. Nhiều nỗi nhớ em nhưng anh đành gác lại, chỉ mong có lá thư nàng. Ấm nồng tình cảm và an ủi biết bao, đó là lá thư đầu tiên do nàng gửi đến cho chàng tiếp sau  ba chữ KBC 4091...

Nếu chúng mình ước hẹn, ngày tao ngộ xa quá anh ơi!
Thời gian xin lắng đọng đợi chờ.
Để đôi tim ước mộng đem tình thương tô thắm đôi môi hồng.
Đây một phong thư xanh, trao đến người,
để quên đi những đêm quân trường,
sầu cô đơn hiu quạnh, vùi đầu bên chén trà tìm đọc thư em...

                                            

NHỮNG LỨA TUỔI XANH từng BĂNG MÌNH QUA VƯỜN TAO NGỘ, để lại đây dấu ấn của hiến dâng hay ra đi khi Tổ Quốc Lên Tiếng Gọi 

*

   Có lẽ ai cũng có chung ý nghĩ hay tâm sự giống nhau, đó là tâm lý lạ lùng ngày đầu làm quen đời lính.  

    Những hồi còi chói tai, những tiếng chân chạy rầm rập, vội vàng. Xếp hàng, tập họp, điểm danh trước những căn nhà dài lê thê. Nếp sống tập thể bắt đầu. Phải làm quen với những tiếng tiểu đội, trung đội, đại đội.v.v.

    Thật vậy, cả một 'bước ngoặc cuộc đời' bắt đầu...

    Lạ lẫm, nhớ nhung trong tôi tăng gấp bội. Bao lo lắng hay tâm sự riêng tư của thanh niên từ miền trung khô cằn sỏi đá ngoài kia vào đây cũng 'nhân đôi' khi so sánh với  những anh chàng quê ở gần Sài Gòn. 

     Mùa hè  Đỏ Lửa 1972, một mùa đi đầy tang thương, đau khổ. Tội cho dân mình, người Quảng Trị từ đó phải ra đi, phải xa quê hương chẳng hẹn ngày về. Số bị kẹt đã đành, nhưng rất đông người lìa xa quê hương bản quán đành cam chịu kiếp sống tạm cư tại Đà Nẵng. Chiến tranh tiếp nối chiến tranh bao người lưu linh về phương nam tìm đất sống...

Nhà tôi "sống nhờ- ở tạm" tại Thị Xã Mỹ Tho. Ai giờ đây chỉ còn hai bàn tay trắng, vốn liếng của cải chẳng còn. Người viết có ghi lại ít nhiều tâm sự  khi mới tới tỉnh Định Tường, thành phố đón nhận chúng tôi, ngày đầu xa lạ.

*

Rồi những đứa bạn mới quen hai ba hôm nay, ngày đầu nghiệp lính. Chúng tôi cùng nhau đi nhận quân trang. Những bộ áo quần lính màu ô liu, đậm, nhạt bận vội vào người, có lúc lại rộng thùng thình.  Cái mũ lưỡi trai nhà binh, lần đầu tiên đội vội lên đầu, thấy lạ. Làm sao quên, hai đôi giày bố đen cái mang cái móc vào ba lô.  Tôi vẫn nhớ hình ảnh cái bao quân trang dài, cứ tưởng tượng nó như thu được 'cả bầu trời' vào được trong đó, chẳng khác chi trong truyện thần thoại thời con nít, tôi đọc không bằng?

   một câu lạc bộ tại Trung Tâm Huấn Luyện  Quang Trung 

                2 kỷ vật đời lính 

    Còn gì để nhớ trước khi được chuyển qua TTHL Quang Trung? Quân trang phần nhiều chúng tôi được nhận tại cái trại tiếp nhận sát nách Quang Trung, đó là Trung Tâm 3 Tuyển Mộ  Nhập Ngũ. Tôi khó quên hình ảnh cái ca uống nước i-nốc, cái bi đông đựng nước, cái ga men để nhận phần cơm...

    Thôi rồi, mái tóc bồng bềnh đen nhánh của tuổi học trò nay cũng bị cắt ngắn đi từ đó! Cuối hết tôi xin kể ra một chuyện cần nhớ, cần phải mang nó theo suốt đời lính, đó là chuyện SỐ QUÂN. Sau khi nhận số quân, có một vị sĩ quan tại TTHL Quang Trung có nói một câu khiến tôi nhớ mãi:

"Từ nay số quân này sẽ theo các anh cho đến lúc chết. Phải nhớ loại máu các anh là gì? Số Quân và Loại Máu có trong thẻ bài, phải luôn đeo vào cổ, nhớ đó!"

Từ đó, Quang Trung "nắng cháy da người" và những màn phạt nhà binh nhớ đời hay trách nhiệm 'chà láng' tức là thoa vuốt bằng bùn lên bờ giao thông hào, công sự chiến đấu cá nhân trong trại phải thật láng, nếu không đẹp thì bị ghi phạt! Còn nhiều thứ để nhớ làm sao? Những cơn thèm ngủ, những giờ ăn eo hẹp chỉ mười mấy phút, thức ăn thiếu thốn, và sau hết là đồng lương tân binh ít ỏi...

    Đời lính phải tập luyện, dạn dày cực khổ, thiếu thốn gian lao. Còn nhiều thứ để huấn luyện cho những tân binh, cho những ngày mịt mù phía trước. Khói lửa chiến tranh còn tàn phá quê hương, bao tiếng khóc dân mình còn ai oán ngày đêm...

VƯỜN TAO NGỘ

Viết sao cho hết bao cảm giác bồi hồi xúc động khi được kêu tên ra thăm thân nhân. Vườn Tao Ngộ là tiếng gọi thân yêu, nơi thăm viếng dành người nhà của những anh lính mới dành cho các tân khoá sinh tại Trung Tâm Huấn Luyện vào ngày cuối tuần. Ai có qua đó thì khó lòng quên cái tên Vườn Tao Ngộ, một dấu ấn hay kỷ niệm đầy thương cảm năm nào.

 Anh tân binh còn nằm thừ người đợi chờ chợt ngồi bật dậy khi trật tự viên chạy vào:

 
    -Danh số 151 có người nhà tới thăm!

"Người Nhà Tới Thăm" đồng nghĩa là anh tân khóa sinh sẽ bận bộ đồ lính sạch nhất, cầm vội theo những thứ gửi lại nhà như bộ áo quần dân sự, giày dân sự hay những thứ đời lính không cần rồi chạy ù theo người trực đại đội vừa kêu tên mình...

    Cổng Tao Ngộ kia rồi, thời gian quý báu làm sao! Bên ngoài cổng trên bãi cỏ là những poncho trải vội. Đôi ba cặp tình nhân nói chuyện cùng ăn uống với nhau. Giờ hình dung lại, bài hát sao chân thật quá như gom lại tất cả  hình ảnh đáng nhớ ngày qua!

    Những người tình cho anh tân binh ngày đó có thể tận Cà Mâu, Lục Tỉnh nhưng nỗi nhớ nhung đã gạt phăng tất cả. Anh tân binh mới vào đời lính, chỉ vài tháng xa nhau mà cảm thấy lâu như cả 'chục năm'?

    Có ông bà già nào đó từ miệt vườn lên thăm con. Hai ông bà đang ngồi với đứa con trai. Quà cáp bới lên chắc hẳn còn thơm mùi lúa chín, mùi mãng cầu xiêm hay vài bịt mận chín mọng ngọt ngào. Hai bàn tay nhăn nheo ông bà già rờ mãi vào vai cậu con trai. Nhìn nước da xạm nắng của con hai người lắc đầu ái ngại. 

    Hai ông bà  từ miệt vườn lên thăm con cũng là hình ảnh ba mẹ tôi lặn lội từ Mỹ Tho lên thăm, an ủi con những ngày đầu quân ngũ. 

    Mùa hè 1972, Gia đình tôi  trôi dạt vào Mỹ Tho. Giờ đây chỉ còn hai bàn tay trắng, vốn liếng của cải chẳng còn chi.  Tôi không quên con đường Hùng Vương cùng hai hàng me cổ thụ, Vườn Hoa Lạc Hồng bên giòng Cửu Long bốn mùa lao xao sóng nước cùng ăm ắp phù sa hay tấp nập thuyền bè.  Rồi các em tôi lại bỡ ngỡ làm quen cùng trường học mới nhưng trọ trẹ tiếng trung? Nơi  xứ lạ quê người dần quen cuộc sống cũng là lúc tôi cất bước xa nhà. 

Bãi Tập Quang Trung 1/1973 hình tác giả 

đến tuổi về chiều tôi còn nhớ ngày xưa: Danh Số 151 Tiểu Đoàn Phan Đình Phùng, trại Võ Tánh Trung Tâm Huấn Luyện Quang Trung
SQ: 73/008310 


Đất nước chiến tranh, bao lớp người trai lần lượt ra đi. Vườn Tao Ngộ ngày đó chứng kiến những phút giây tao ngộ trùng phùng, cảm động, thiết tha và lại hiếm hoi khi gặp nhau chỉ ngần ấy thôi! Rồi cha mẹ cũng phải chia tay con ra về,  người tình cũng phải ra về, để lại những người trai tiếp tục con đường tập huấn, nắng mưa thao trường. 

đỉnh Hòn Khô-NGÀY GẮN ALPHA  8/1973 TRƯỜNG ĐỐNG ĐẾ NHA TRANG (hình tác giả) 

Tiếng nói cùng tiếng cười, giờ tao ngộ lưu luyến bên nhau.
Mừng vui chưa nói được cạn lời,
Giờ chia tay não nề ngại ngùng thay chân bước đi không đành.
Vui đời trai phong sương,
Vai gánh nặng tình non sông bước chân miệt mài.
Dù núi biếc sông dài, dù trời cao đất lạ đừng buồn nghe anh 

    Những ngày Chủ Nhật qua đi. Vườn Tao Ngộ của "Quang Trung nắng cháy da người" tiếp tục đợi chờ. Những lớp  người trai lên đường nhập ngũ; rồi những lần tao ngộ. Lá cây bàng ngoài cổng trại tiếp tục la đà rơi theo gió. Những chiếc xe lambro, lambretta, daishu... quen thuộc, lần lượt rồ máy chở những người thân yêu của lính tạm biệt Vườn Tao Ngộ. Những lần tao ngộ nối tiếp theo nhau, còn nhiều lớp trai tiếp tục đi vào quân trường, chia tay, ra đi về bốn vùng chiến thuật./. 

tổng hợp by Đinh hoa Lư 

DẶM TRƯỜNG

     Xa lộ 66 là con lộ chính của di dân. Con đường bê tông kiên cố chạy ngang qua khắp miền đất nước. Người ta nhìn lên bản đồ sẽ thấy xa lộ đó mềm mại uốn nối Mississippi đến Bakerfield. Nó băng qua qua bao miền đất đỏ rực hay màu xám ngắt. Nó lượn vòng vèo qua nhiều rặng núi, qua biên giới tiểu bang rồi chạy lọt vào sa mạc ghê rợn này qua sa mạc khủng khiếp khác. Con đường đó lại uốn khúc qua nhiều núi non hiểm trở trước khi vào tiểu bang trù phú California.

LỘ TRÌNH GIA ĐÌNH TOM JOAD ĐẾN CALIFORNIA TRONG TÁC PHẨM CỦA JOHN STEINBECK

    Xa lộ 66, rõ ràng nó là đường đi nước bước đầu tiên cho những ai từng chiến đấu sinh tồn hay chạy trốn trận bụi kinh hoàng (dust bowl) cùng nạn đất đai bị thu tóm dưới tiếng gầm rú của máy cày và chủ đất tước đoạt. Chiến đấu sinh tồn kia phải bao gồm cả tai nạn hoang mạc đang lấn dần lên hướng bắc. Họ chạy nạn, tránh bao ngọn lốc kinh hoàng của Texas hay nạn lụt ghê gớm đã tước đi sự trù phú của đất đai. Chúng đã  đánh cắp đi chút vốn liếng cỏn con còn lại của người dân vùng này. Người ta vật lộn với bao niềm cay đắng. Họ từ mọi ngã đường cùng đổ dồn vào Xa Lộ 66, từng mang danh là Mẫu Lộ (The Mother Road) hay một "Con Đường Lánh Nạn".

 Hẻm Sông RIO GRANDE

    Mấy địa danh như Clarksville, Ozark,Van Buren và Fort Smith tất cả nằm trên đường 64, chấm dứt ở tiểu bang Arkansas. Mọi hướng đổ dồn vào Oklahoma City -- xa lộ 66 từ Tulsa tới, 270 từ McAlester đi lên, 81 từ Wichita Falls dưới miền nam lên, hay Enid ở vùng bắc. Edmond, Cliton, thì theo 66 đi về huớng tây qua Hydro, Elk City, Texola; giã từ Oklahoma.

    Giờ đây Xa Lộ 66 đi qua Vùng Cán Chảo (Panhandle) xứ Texas. Shamrock, McLean, Conway và Amarillo vùng màu vàng trên bản đồ. Qua Wi dorado, Vega và hết Boise chúng ta sẽ giã từ Texas.

 New Mexico

 Vào New Mexico, con đường lại qua Tucumcari, Santa Rosa vượt qua rặng New Mexican con đường thiên lý này sẽ gặp Albuquerque từ đây bắt đầu Santa Fe con đường sẽ đi xuống gặp hẻm núi Rio Grande để đến Los Lunas, theo 66 lên phía tây sẽ đến ranh giới Tiểu Bang New Mexico.

Núi Holdbrook

   

    Núi lại cao chớm chở. Tiểu Bang Arizona hiện ra trước mắt họ, Holbrook, Winslow, Flagstaff đều ở những vùng cao đó. Một vùng cao nguyên rộng lớn giờ càng lúc càng mở rộng trước mặt. Lại qua Ashfork, Kingman, rồi những rặng núi đá, nơi này nước phải đi kéo về và bán lại. Giã từ những ngọn núi đá vỡ vụn dần hồi do nắng cháy (sun rotted mountains) từ Colorado cho đến Arizona; đến khi họ thấy được bờ sông lau sậy xanh um, đó là lúc bạn sắp giã biệt Arizona rồi.

     Tới đây là California, thoạt nhìn bên kia bờ sông đầu tiên là một thị trấn bé nhỏ xinh đẹp. Thành phố Needles, ngay bên con sông đó. Con sông như một chuyện lạ tại vùng này do chúng ta chỉ vượt qua phía đầu thị trấn để qua vùng cỏ cây cháy nắng là một sa mạc hoang vu. Xa lộ 66 sẽ vượt qua một sa mạc khủng khiếp, con đường tiếp tục bị nhòa đi bơi nắng cùng sự ngăn cản với những rặng núi đen giữa đoạn đường. 

    Cuối cùng người ta đến được Barstow, qua thêm một đám sa mạc nữa và núi non cao lại cao thêm. Xa lộ 66 lại gắng sức trườn qua chúng, cuối cùng cũng vượt qua. Thình lình, dưới tầm mắt con người, một thung lũng xinh tươi xuất hiện gồm những mảnh vườn xinh xắn, những vườn nho, nhiều căn nhà nhỏ, cuối cùng là một thị trấn xuất hiện kia rồi.

Old Trails Garage TP Needles California 1940s

                      -Ôi  Lạy Chúa! tất cả đều qua.

    Từng đoàn người và xe đấu tranh để vượt qua khổ nạn, tất cả đổ dồn vào Xa Lộ 66. Họ dùng xe nhỏ và ngay cả những đoàn ngựa kéo. Bánh xe ngựa nghiến chầm chậm trên con lộ, họ đi suốt ngày không bao giờ ngơi nghỉ. Đêm về, họ dừng lại gần vùng nào có nước . Ban ngày người ta sẽ thấy những đầu máy xe cổ lổ phì phò phun những làn hơi nước đậm đặc, những thanh chuyền lực trong xe rệu rã vừa chạy vừa kêu lách cách. Cánh đàn ông lái những chiếc xe tải, chất đồ cao ngất, họ hồi hộp chú tai lắng tai nghe tiếng động của xe. Thị trấn còn xa không? Khoảng trống giữa các thị trấn là cả một sự hãi hùng. Nếu xe hư hoặc chuyện gì khác xảy ra, chúng ta có thể cắm trại nghỉ tạm đây trong thời gian chờ Jim chạy bộ về thị trấn phía đó mua vài thứ phụ tùng và chạy bộ về lại -bao nhiêu thức ăn phải dùng?

    Bạn hãy lắng tai nghe tiếng máy xe. Hãy lắng tai nghe thật kỹ tiếng bánh xe chạy. Tất cả cảm giác của thính lực giờ nằm ở tai bạn, ở hai bàn tay bạn đang xoa đều trên bánh lái. Sự lắng nghe này còn phát xuất từ lòng bàn tay bạn đang cảm nhận trên đầu núm cần số, lắng nghe này còn nằm ở cảm giác của đôi chân bạn đang giẫm thử trên sàn xe nữa. Hãy lắng tai nghe tiếng máy từ chiếc xe 'cà tàng' từ cái đời xửa đời xưa kia bằng tất cả khả năng của bạn. Nếu có tiếng động lạ nào, nhịp máy không chạy đều nữa? Nó đồng nghĩa với vấn nạn xe bạn bị giam lại giữa đường có thể một tuần không chừng? 

    Có tiếng máy rột rạt rồi ư? không khéo là do mấy cái thanh truyền động. Chẳng hại gì. Thanh truyền động khi nào cũng kêu vậy dù đến khi Chúa Sống lại nó cũng kêu thế thôi, chẳng nguy gì. Nhưng để ý xem, tiếng xe vừa chạy vừa nghe bình bịch thế kia?  Bạn không nghe được ư? chúng ta cảm nhận ra điều gì đây? Có thể do dầu không tới? cũng có thể do hộp đạn bắt đầu hư?  Chúa ôi! nếu là hộp đạn, chúng bắt buộc phải làm gì? Hết tiền là cái chắc!?

    Thế tại sao ông Trời 'chết tiệt' cứ hui chúng ta suốt ngày vậy? Xe lại không bò được chút nào? 

Hãy nhìn!

 Lạy Chúa Toàn Năng! 

Ôi cái dây cu-roa cho cánh quạt đứt rồi? Thôi tháo sợi dây ra và tạm thay vào sợi dây nhỏ này, để xem nó dài bao nhiêu, ta tạm nối lại hai đầu lại với nhau. Nào, hãy cho xe ráng chạy thật chậm, chậm thôi... gắng lết tới thị trấn gần đây, sợi dây này không kéo được lâu đâu. Nếu chúng ta chỉ cần tới California nơi cam đang mọc và chờ chúng ta trước khi bình dầu này vỡ nát. Chúng ta chỉ có thể mong được điều này thôi.

     Còn mấy chiếc lốp xe nữa đây?  Hai lớp bố mòn mất rồi. Chỉ còn một lốp. Nếu xe không nổ lốp do cán phải đá, nó gắng lắm còn đi hơn trăm dậm nữa thôi. Có thể thêm một trăm dậm nữa hay hư ống giữa đường? Ồ! đó là vài thứ bạn cần phai nghĩ đến. Chúng ta cần có đồ vá lốp nữa chứ. Có khi chiếc xe này vừa chạy vừa xì hơi cũng nên. Sao ta không nghĩ đến chuyện làm thùng đựng đồ nghề trong xe, nó có thể giúp ta chạy hơn 5 trăm dặm đường trường. Thôi cứ tiếp tục khi nào nổ lốp hẳn hay. Chúng ta xem chừng phải mua cái lốp khác rồi đây, nhưng Chúa ơi! bọn nó bắt đầu 'chém đẹp' với cái giá 'cắt cổ' cho cái lốp xe cũ. 

    Bọn nó đang xoi mói nhìn người khách nhà quê tới gần. Bọn họ thừa hiểu những người này bắt buộc phải tiếp tục cuộc hành trình không thể trì hoãn chút nào! 

            Thế là giá chiếc lốp cứ một mực cao lên!?

                    -Mua thì mua không thì để lại đây. Ta không có sức nào cò kè mua bán đâu. Ta tới đây để bán lại mấy cái lốp. Làm sao ta cho không được. Ta có sức nào giúp được chuyện các người. Ta phải lo cho chuyện của ta trước.

              -Thế ông biết thị trấn kế đây còn bao xa nữa?

                -Ngày qua ta thấy có đến 42 chiếc xe như ông bạn qua đây rồi. Các người từ đâu qua đây vậy? Các người muốn về đâu thế?

    -À, ông bạn cho California rộng lắm?

                 -Nó không lớn như bạn nghĩ. Cả nước Mỹ này cũng không lớn thế kia. Tất cả không rộng không lớn đủ như thế. Không bao giờ đủ chỗ cho bạn cho ta, những hạng dân như bạn như ta, để người giàu và kẻ nghèo cùng chung ở với nhau trong một nước, hay kẻ cắp và người lương thiện, kẻ đói khát và béo phì chung nhau. Thôi mấy ông nên về lại quê quán đi.

   -Đây là đất nước tự do, mọi người dân đều có quyền đi tới nơi đâu chúng tôi thích.

          - Đây là điều BẠN nghĩ phải không? Thế thì có bao giờ bạn nghe chuyện gì xảy ra ở ranh giới tuần tra ở California chưa ? Bọn cảnh sát từ Los Angeles lên tìm bắt số người khố rách như các người lại, bắt các người trở về. Bọn họ ra đủ điều- nào có đủ tiền mua đất ở đó chưa? nếu không họ không cần các người . Nào, hạch hỏi bằng lái xe ? Đó, thấy chưa ? Bỏ cuộc cho xong . Không bằng lái xe, đừng hòng lọt vào.

               -Đây, là xứ tự do mà!

                    -A! cứ cố tìm vài thứ tự do mà làm đi. Ông bạn nói tự do, thế thì cứ 'tự do' kiếm tiền (get jack) mà trả cho chuyện đó.

                -Ông không biết ở Cali lương cao lắm à? tờ quảng cáo đây này.

               -Vớ vẩn! 

                -Bao nhiêu kẻ chạy lui rồi đấy. Bọn họ lừa ông bạn đấy. Thôi giờ có muốn mua cái lốp này hay không thì nói?

             -Chúng tôi phải mua mà đi, nhưng, lạy Chúa, thưa ông, giá như vậy thì chúng tôi hết sạch tiền, lấy đâu đi tiếp đây?

                -Ồ! ta không phải là nhà từ thiện đâu nhé. Mua chiếc lốp đi!

            -Tôi nghĩ tôi phải mua thôi. Giờ lật chiếc lốp ra xem sao? Ông quả là thằng khốn nạn! nói lớp bố còn tốt, lỗ nứt sâu toang hoác đây nè?

                -Quái gì thế?  À, cũng được mà, ta có thấy cái gì xấu lắm đâu?

            -Ông không thấy sao,? khốn khiếp. Ông muốn 'chặt' bọn tôi đến 4 Đô La với cái lốp sắp toạc này sao? Tôi muốn chửi thẳng vào mặt ông đấy?

            -Hãy bình tĩnh đã nào. Ta nói với bạn rằng, ta không thấy gì hết. Đây, ta nói và ta làm. Ta bán cho ông bạn cái này với giá ba đồng rưởi được chưa?

                -Ông đừng tưởng bở! chúng tôi qua mua thành phố khác.

                -Nghĩ xem chúng ta làm được gì khi mua cái lốp như thế?

            -Phải gắng thôi. Thà đi bằng vành xe hơn là nộp cho hắn dù chỉ là 10 xu.

                 -Em nghĩ một gã thương lái là gì không? Y chang như hắn nói, hắn chẳng có sức đâu để làm cái nghề này. Nhưng câu đó mới là tay buôn thứ thiệt. Giờ em hiểu ra chưa? Bà con ta hay thấy mấy cái bảng hiệu dọc đường nào là Service Club, Luncheon Tuesday, Colmado Hotel. Thứ nào cũng hân hoan chào đón anh em cả. Như Service Club, bạn bè kể lại như sau: 

Cha hắn cho con bò tơ bảo hắn về nhờ Service Club lo liệu giúp, thằng bạn cho là tốt rồi nhưng từ đó trở đi chẳng nghe chút gì về cái Service đó cả. Ta cho là hắn bị lừa.

Mấy tên lái buôn một là láo hai là lường! Nhưng miệng lưỡi họ nói ngon ơ...

                -Điều quan trọng này phải nhớ nằm lòng. Nếu em đi ăn cắp một chiếc lốp xe thì em là tên ăn cắp, nhưng hắn  tìm cách này cách nọ lường gạt 4 đô la của em sau khi hắn DỤ bán cho em cái lốp hư kia thì hắn bảo đây chỉ là chuyện bán buôn thôi!?

Danny ở hàng ghế sau đang cần một ly nước kìa!

Phải nán thôi. Không có nước ở đây đâu.

Tất cả lắng nghe xem --hình như đằng sau ?

Không biết chuyện gì?

Tiếng động truyền đi qua giàn xe đưa tới.

Rồi đến lớp đệm máy có vấn đề gì đây. Phải gắng mà đi đã. Nghe kìa, nó hú lên từng hồi kìa. Thôi gắng tìm nơi nào tốt mà cắm trại lại rồi ta cũng lo liệu ổn thôi. 

                -Mà kìa, lạy Chúa Toàn Năng, thức ăn hết rồi, tiền cũng cạn, và chẳng còn tiền để mua xăng nữa ? Làm sao đây? lớp đệm máy?

Danny hàng ghế sau đang cần ly nước. Đứa em nhỏ quá khát!

Hãy nghe lớp đệm máy đang hú?

    

                    -Tìm ra rồi. Hư chỗ này đây. Ống và nắp đều hư hết. Phải sửa lại hết. Cất lớp vỏ này lại, cắt ra chèn vào những khoảng khuyết.

Xe ngổn ngang cạnh đường, lớp sửa máy lớp vá bánh. 

Xe ì ạch bò theo Xa Lộ 66 như những con vật bị thương, chúng giống y "đang hổn hển" phấn đấu để sinh tồn. Nóng quá, làm lỏng lẻo bao mối nối trong xe, lơi dần vòng bi, thân xe kêu bần bật...

            Danny đang khát nước!

    Thiên hạ đang di dân theo xa lộ 66. Con đường kiên cố lấp loáng giống mặt gương dưới ánh mặt trời. Xa xa trời nóng làm mặt đường lung linh chẳng khác gì mặt nước.

            Danny quá khát nó cần một ly nước gấp?

            Nhưng em phải đợi, đứa em nhỏ tội nghiệp kia ơi. Em sốt quá !Tới trạm xăng kế tiếp mới có, bà con nói vậy.

Hai trăm năm mươi ngàn dân đã bươn qua lộ này!

 Năm mươi ngàn chiếc xe cũ rích, đời mạt hạng - chúng như đàn thú bị thuơng phì phò phun hơi.

Bao xác xe vứt lại dọc đường. Ôi! chuyện gì đã tới với đám xe này? Số phận bà con ngồi trong xe ra sao? Họ còn lết bộ nổi không? Giờ họ tới ngang đâu? Những người can đảm này từ quê nào tới? Do đâu họ có niềm tin dữ dội đến thế?

Và đây là câu chuyện mà bạn khó lòng tin được, nhưng nó có thật, lắm lúc buồn cười nhưng nó đẹp biết bao. Có gia đình 12 người bị ép buộc phải rời đất đai của họ. Không xe, họ đành chất hết mọi thứ lên chiếc xe kéo rồi kéo  dọc theo xa lộ 66 vừa chờ ai đó giúp? Một lúc sau có chiếc xe 4 cửa giúp họ; 5 người ngồi được trong xe, 7 người còn lại ngồi trên chiếc xe kéo kia cùng thêm con chó. Qua  hai lần nhờ xe, cả nhà, họ đến được Cali. Người cứu họ nuôi ăn họ. Đây là câu chuyện thật.  Nhưng tại sao họ can đảm thế? Niềm tin mãnh liệt nào tự dấy lên trong mỗi người? Có ít điều dạy cho ta được niềm tin trên.
  
Hàng hàng lớp lớp người di dân bỏ lại đằng sau bao nỗi kinh hoàng. Những chuyện không ngờ từng xảy ra với họ; từ nỗi niềm cay đắng do lòng người tàn độc nhưng cũng nhờ đó phát sinh ra vẻ đẹp của một niềm tin luôn luôn rực sáng./.

 John E. Steinbeck 1939

dịch và edit của Đinh hoa Lư  6/8/2025

Ở SAO CHO VỪA LÒNG NGƯỜI (NGỤ NGÔN )

   CHUYỆN ÔNG CHỦ CỐI XAY CÙNG CON TRAI DẪN LỪA ĐI BÁN

    Ngày xưa có Ông Chủ Cối Xay già và cậu Con Trai cùng dắt một con Lừa tới chợ để bán nó đi. Họ dẫn Lừa đi khá chậm cốt cho lừa bớt mệt hầu mong bán mau hơn cùng được giá. 

    Trên con đường thênh thang đến chợ tỉnh có vài khách bộ hành nhìn cảnh này liền cười lớn ra điều chế giễu.

Một người nói to cố tình cho hai cha con nghe:

                    -Trời ơi ngu quá! sao lại phải đi bộ trong lúc còn cưỡi con Lừa kia được? Hai người chắc không muốn mình trở thành kẻ khờ khạo nhất trong thiên hạ đấy chăng?

    Ông Chủ Cối Xay không muốn bị cười là kẻ "khờ nhất trong thiên hạ" đành bảo con trai cùng mình cưỡi lên lưng Lừa. Mới đi một đoạn đường, hai cha con lại có ba kẻ lái buôn đi ngang, châm chích:

                -Ô Hô! Chúng ta đang gặp cảnh gì đây? Phải tôn quý người già cả chứ cậu trai kia! Hãy xuống ngay để một mình lão già cưỡi Lừa thôi!?

    Dù Ông Chủ Cối Xay không mệt nhưng Lão cũng phải bảo con trai trèo xuống để một mình Lão cưỡi; như vậy mới làm vừa lòng ba gã lái buôn nói trên.

        Hai cha con và con lừa đã gần tới cái cổng vào Chợ.  Vừa khi họ vượt qua vài người đàn bà đang mang vài rỗ rau cùng vài thứ linh tinh đi bán; hai cha con lại nghe mấy người đàn bà kia chế giễu:

                        - Kìa mấy chị xem? Lão già sao ác quá? cứ bám mãi trên lưng lừa lại để đứa bé tội nghiệp kia phải đi bộ?

    Lại nữa?!

     Người cha nghe vậy quá xốn xang trong lòng bèn bảo Con Trai trèo lên sau lưng ông. Chẳng mấy chốc hai cha con lại nghe tiếng la lớn của một đám người khác trên đường:

                    -Thật là một tội ác! Bắt con lừa tội nghiệp kia phải mang cả hai người. Trong lúc cả hai đều gánh được con lừa tội nghiệp kia là đàng khác?

                -Chắc họ phải đi bán con lừa mà họ không nói đấy thôi?

    Ông Chủ và Con Trai vội trèo xuống xong tìm một cái cọc gỗ, rồi hai cha con cùng ra sức gánh Lừa tới chợ. Ít lúc sau hai cha con gần đến nơi. Cả khu chợ bên kia ồn ào hẳn lên khi nhìn cảnh hai cha con cột con lừa vào cái cộc, đang hổn hển gánh tới.

    Một đám đông người bu quanh lại để nhìn cho rõ con vật  bị gánh một cách lạ lùng?

    Lừa không ghét cảnh bị gánh như thế nhưng nó chẳng hề ưa cái cảnh đông người bu lại chỉ trỏ vào nó và cười nói lung tung? Sự khó chịu khiến Lừa đá phành - phạch cùng hí lên inh ỏi. Vừa khi cả ba đang qua giữa một cái cầu vào chợ, rủi thay sợi thừng đứt mất làm chú lừa ta rơi tòm xuống sông !

    Thế là Ông Chủ Cối Xay cùng cậu con trai đáng thương tay không về nhà. Đó là do cái tội muốn chiều ý mọi người cuối cùng chẳng vừa ý được ai cả! Ông Chủ kia lại còn mất toi luôn con lừa./.

ĐHL dịch

Lời bàn

    CÂU chuyện trên khiến chúng ta nhớ tích xưa "đẽo cày giữa đường" ắt hẳn nhiều bạn đọc đều có đọc qua. Việc của mình thì mình phải định đoạt lấy, tự chủ độc lập là trên hết. Chiều theo ý người khác, nhưng người khác lại có nhiều ý thích khác nhau, không ai giống ai cả. Có khi việc của ta lại trở thành "thứ hi sinh" cho họ làm "sân diễn" để hạ thủ lẫn nhau cũng nên?

   Người bị động là ở điểm này đó là nạn nhân của thời cuộc của tranh chấp tư tưởng hay thậm chí mưu đồ cho nhiều người khác. Chúng ta nếu bị động chiều chuộng hay nghe theo lời người khác thì cuối cùng không làm vừa lòng ai được cả. Được lòng người này lại mất lòng kẻ kia do ý tưởng của họ đa phần là chống hay đố kỵ nhau mà thôi. Anh nông dân đẽo cày ngày xưa do chiều theo ý nhiều người cuối cùng cái cày thành khúc gỗ vô dụng...hậu quả là do chiều ý kẻ khác không độc lập với ý kiến của mình.

    Qua ngụ ngôn này chúng ta ắt hẳn cũng phải cẩn thận chớ lạm dụng tinh thần "độc lập tự chủ". Duy trì tính độc lập không phải là 'bướng bỉnh kiêu căng' không nghe ai cả? Có những khuyên bảo của các bậc cao nhân, những vị thầy tài giỏi, kinh nghiệm và từng trãi ắt phải có giá trị. Cứ ỷ vào "độc lập" sẽ sinh ra tự phụ kiêu căng đó cũng là 'người thầy xấu' đưa ta tới thất bại. Người chê ta mà chê phải là thầy ta, người khen ta mà khen phải là bạn và kẻ a dua xu nịnh ta lại là kẻ thù tệ hại nhất chính kẻ này sẽ vun bồi cho cái tính xấu của cá nhân ta phát triển cho đến ngày ta sụp đổ hoàn toàn.

*NẾU BẠN GẮNG LÀM VUI LÒNG TẤT CẢ MỌI NGƯỜI BẠN SẼ KHÔNG LÀM VUI LÒNG ĐƯỢC AI CẢ

*Ở SAO CHO VỪA LÒNG NGƯỜI Ở RỘNG NGƯỜI CƯỜI, Ở HẸP NGƯỜI CHÊ

*Phải chủ động trong công việc của mình, không bị động bởi ai, không hành động theo kiểu "đẽo cày giữa đường"