John E. Steinbeck- ĐOẠN TRƯỜNG DI DÂN (Phần 3)

 tiếp theo phần 2

đề bài do người dịch tự đặt

theo XA Lộ 66, con đường di cư xuyên bang của gia đình Joad từ Oklahoma tới California trong cuốn tiểu thuyết Chùm Nho Phẫn Nộ của John Steinbeck

 ... Al mở nắp trước mũi chiếc Hudson lên, anh cẩn thận đo lại mức dầu. Anh mang cái thùng từ gầm ghế lái lại, chêm thêm cho xe một ít dầu máy đen , rẻ tiền vào ống máy xong đo lại lần nữa.
Tom bước lại gần,
                -Anh lái thay em một đoạn nghe ?
                -Em chưa mệt đâu , Al từ chối
                -Ôi, tối qua đến giờ em chưa ngủ chút nào. Sáng nay anh có ngủ rồi. Anh thức dậy trên mui . Thôi để anh lái cho.

            -Thôi thế thì anh lái đi.
Al lưỡng lự trả lời .

                -Nhưng anh phải cẩn thận, để ý thật kỹ mức dầu máy. Cho xe chạy chậm thôi. Em canh chừng chập điện. Anh phải trông chừng kim độ thật đều. Nếu nó nhảy tưng tưng là sấp chập diện đó. Phải cho xe chạy chậm do xe mình chở quá nặng đó anh biết không?

Tom cười phá lên:

                    -Anh sẽ trông chừng nó thật kỹ, em cứ yên tâm nghỉ sức đi.

Cả nhà giờ lại dồn đống lên chiếc xe tải. Má ngồi bên bà Nội, Tom thay Al rồ máy

                        -Ngon ơ!

    Nói xong, Tom tiến xe vào lòng xa lộ. Chiếc xe tải chạy đều đều.  Mặt trời tỏa nắng xuống bầu trời trước mặt. Bà nội tiếp tục ngủ say dù Má thỉnh thoảng ngủ gật đụng đầu vào bà. Tom lo kéo vành mũ trước trán để tránh tia nắng chói thẳng vào mắt.

Xe di dân chạy qua Thành Phố Oklahoma thập niên 1930s

    Từ Paden tới Meeker xa ba muơi dặm, mất mười bốn dặm từ Meeker tới Harah, tiếp đến là Oklahoma City -một thành phố lớn. Tom tiếp tục lái xe thẳng qua. Má thức dậy ngắm mấy con phố lúc xe xuyên qua. Cả gia đình, lố nhố trên chiếc xe cùng trố mắt ngắm mấy tiệm hàng, những căn nhà bề thế, những toà nhà làm việc cao ngất. Rồi  nhà cửa, bin-đinh thấp bé, nhỏ hơn, nhường chỗ cho những bãi tha ma xe cũ, những tiệm thức ăn nhanh hot -dog, những vũ trường ngoại ô thành phố.

    Hai đứa nhỏ, Ruthie và Winfiel ngắm nhìn quang cảnh thành thị thật trọn vẹn, không sót thứ gì. Nét lạ lùng, đồ sộ nơi thành  phố đã làm chúng kinh ngạc đến choáng váng. Con người thành phố ăn mặc thật sặc sở, không biết bao nhiêu là áo quần đẹp làm hai đứa nhỏ cảm thấy lạ lùng đến nỗi phải sợ hãi. Hai chị em lặng thinh chẳng nói với nhau lời nào. Chúng nhìn cho đã mắt rồi bàn tán sau. Hai đứa ngắm những cần trục chuyển dầu trong thành phố. Những cái cần trục đen trui trủi, bốc mùi dầu, khói đầy không khí. Nhưng chúng không dám hé môi, sự to lớn và lạ lùng làm chúng sợ hãi thật sự.

FASHION thập niên 1930 thành thị Hoa Kỳ

    Về phần người chị cả Sharon, nàng thấy có người đàn ông bận một bộ đồ màu nhạt đi trên phố. Ông ta mang đôi giày trắng cùng đội cái mũ rơm bằng đầu. Nàng hích nhẹ Connie cùng xem người đàn đó. Hai vợ chồng cùng khúc khích cười nhỏ, nhưng cuối cùng tiếng cười lại bật to khiến hai người vội vàng che miệng; nhưng rồi ai trong xe đều biết. Ruthie và Winfield trông thấy hai anh chị cười cũng muốn cười theo nhưng chẳng dám. Hai vợ chồng cố nín cười may mà không lâu nhưng cũng đủ nghẹt thở đỏ cả mặt.

   Vùng ngoại ô thành phố đó quả thật rộng lớn. Tom lái thật cẩn thận và chậm trong dòng xe cộ đông đúc. Giờ chiếc xe đã vào lại xa lộ 66, con đường vĩ đại đi về miền tây. Mặt trời đang lặn dần về phía chân trời đằng trước con đường. Kiếng trước nhuốm đầy bụi. Tom tiếp tục kéo cái vành mũ trước thấp hơn, vừa dựa đầu lui hết đằng sau để nhìn cho rõ. Dù nắng chiếu lên vành mắt, bà nội vẫn ngủ say, ánh nắng soi rõ những mạch máu xanh trên thái duơng và những mạch máu nho nhỏ trên gò má bà màu rượu đỏ, những vết chàm già nua trên mặt bà lại đen xẩm hơn thêm.

Tom buông tiếng than:

                    -Xe mình phải đối mặt với hướng này lâu dài lắm.

Má lên tiếng sau một thời gian dài im lặng

                -Hay là mình tìm chỗ nào dừng nghỉ một ít trước khi trời lặn, má cần nghỉ để làm ít bánh mỳ cùng luộc một ít thịt heo nữa, vì nó phải tốn thì giờ Tom à.

Tom nghe vậy bằng lòng ngay

                    -Được thôi má, 
                    -Chuyến đi đâu phải lái 'cái ro' là đến đâu, chúng ta đang cần nghỉ nhiều chặng mới đến được.

tiệm hàng dọc theo XA LỘ 66 ngang Bethany

    Từ Oklahoma City đến Bethany mất mười bốn dặm đường.

Tom đề nghị:

                -Tốt nhất chúng ta nên dừng xe trước mặt trời lặn. Al gắng che lại trên mui. Nắng thiêu chết hết mấy người trên cao ấy em à.

    Má lại ngủ gật, đầu chúi phía trước xong bà lại nói tiếp,
                    -Phải nấu chút gì cho bữa tối thôi.
    Bà lại nói qua chuyện khác:
                        -Tom, ba con bảo má rằng con đang vượt qua ranh giới tiểu bang rồi đó ...

    Một khoảng lâu sau Tom mới trả lời bà:

                    -Vâng, thì có sao đâu hả Má?
                    -Ô, má lo lắm, chuyện con đang vượt quản chế, họ sẽ bắt con lại mất.

    Tom vừa dùng bàn tay che nắng chiếu vào mắt,
                    -Má lo sợ đến vậy sao?

                        -Con đã tính kỹ rồi. Có nhiều người như con lắm, họ cũng ra đi như con vậy. Nếu con có làm bậy gì đó ở miền tây, họ cần phải tìm ra hình ảnh và dấu tay của con từ Washington gửi về đúng họ mới giải con về lại tù. Nhưng nếu con không phạm pháp điều gì, thì ai công đâu theo con làm gì cho phí sức.

                    -Ồ vậy hả, má rất lo về chuyện đó con à. Có lúc nào con sẽ phạm pháp nhưng con sẽ không nghĩ nó là phạm pháp không? Có nhiều thứ tại Cali có thể là phạm pháp mà chúng ta không hiểu. Có nhiều chuyện chúng ta nghĩ là đúng nhưng có thể tại Cali cho là không đúng.

                -Má làm như con ra tù ngang xương không bằng; mà dù con có bị bắt con cũng gắng thoát ra được, thôi má hãy quên cái chuyện lo ấy đi, còn khối việc khác đáng lo mà má chưa nghĩ tới, má biết không?

                    -Phút vượt qua ranh giới tiểu bang, ngay cái tội đầu tiên này thôi má cũng chẳng giúp gì con được.

                -Ồ, thà vậy còn hơn nằm chờ chết đói ở Sallisaw hả má? thôi tốt hơn hết là tìm chỗ dừng xe thì hay hơn cả.

GẶP BẠN ĐỒNG HÀNH 

    Họ vượt qua Bethany vào địa phận nơi khác . Theo con mương nơi cái cống xuyên qua đường. Có chiếc xe cũ đã ngừng lại và cắm trại bên đường trước họ. Làn khói nấu nướng bốc lên qua cái ống xuyên qua căn lều mới dựng đó.

Tom chỉ về hướng đó:

                -Kìa, người ta cắm lều trước rồi kìa, coi bộ chỗ này được lắm.

        Anh cho xe chậm lại rồi dừng lại bên đường.

    Mui trước chiếc xe du lịch kia đang còn dựng chưa đóng. Có một người trung niên đang đứng xem xét máy xe. Ông ta đội cái nón rơm rộng vành, rẻ tiền, áo sơ mi xanh, cái vét đen lốm đốm, cái quần Jean thẳng đứng bám đầy bụi vàng. Những đường hằn sâu trên gò má của khuôn mặt nạc của người đó thụng xuống làm xương gò má và cằm nhô ra rõ nét. Ông ta ngước nhìn lên khi chiếc xe nhà Joad trờ tới, ánh mắt thoáng vẻ khó chịu, chút gì cáu bẩn.

    Tom nghiêng đầu ra cửa xe.

                        -Chào ông, có ai cấm đậu xe qua đêm ở đây không vậy ông?

    Người đó hết nhìn chiếc xe và chăm chú vào Tom:
                            -Tôi không biết, chúng tôi chỉ tạm dừng đây do xe không đi thêm được thôi
                            -Có nước quanh đây không vậy ?
Ông chỉ tay về trạm xăng khoảng một phần tư dặm hướng trước...
                            -Đó kìa, đằng đó có nước, họ cho ông bạn một sô nước đằng đó.

    Tom chần chừ không đi ngay, anh đoán ra ẩn ý ông này :
                    -Ồ, coi bộ ông lo chúng tôi cắm trại ở lại gần ông ở đây chứ gì?!

    Người mặt nạc đó xem chừng bối rối...

                        -Ôi! chúng tôi đâu làm chủ chỗ này đâu, chúng tôi bị dừng lại đây do chiếc xe chết tiệt này đây.

    Tom thuyết phục:

                            -Dù sao chăng nữa ông bạn và chúng tôi cũng bị bắt buộc ở lại đây rồi. Ông giờ đây chỉ còn một vấn đề là cần bạn láng giềng hay không đó thôi?

    Câu lý luận đầy thuyết phục về lòng tử tế xem chừng có hiệu quả ngay. Khuôn mặt nạc kia biến thành nụ cười...

                        -Sao không? chắc là vậy rồi, hân hạnh gặp các bạn tại đây.

    Nói xong, ông ta cất tiếng gọi:

                    -Sairy ơi có vài người bạn cũng dừng để qua đêm ở đây, em hãy ra mà chào họ đi...
                    -Sairy đang mệt ... ông ta giải thích thêm.
      

     Cái lều hơi rung động, một khuôn mặt đàn bà khó chịu ló ra. Đó là khuôn mặt nhăn nheo trông giống chiếc lá khô, nhưng đôi mắt đen kia lại tỏa ra tia nhìn cộc cằn chẳng khác tia nhìn phát ra từ hai cái lõm đen quái dị. Người bà ta nhỏ thỏ, run rẩy. Bà cố đứng thẳng người trước cửa lều. Cánh tay níu lấy tấm vải bạt, chẳng khác gì một khúc xương, phía ngoài được che phủ một lớp da nhăn nheo.

    Tom lái xe ra khỏi đường đậu vào cánh đồng cùng hàng với chiếc xe du lịch kia. Mọi người nhảy ra khỏi xe. Ruthie và Winfield nhảy xuống quá lẹ. Hai đứa nhỏ kêu lên do nhiều cái gai cỏ vướng hết từ chân đến tay. Má lẹ làng bắt tay vào việc. Bà tháo ba cái thùng tứ phía sau xe- rồi cầm một cái tiến đến hai đứa trẻ đang reo chơi...

                        -Nào, hai con hãy giúp má mang  cái thùng này tới đó, nhớ nói cho lễ phép...'xin làm ơn giúp cho cháu một thùng nước ' còn nhớ  nói thêm ' xin cám ơn bác', xong mang nước về đây cho má, nhớ đừng làm vơi nước. Có củi thì nhó kiếm về đây cho má luôn.

    Hai đứa nhỏ thình thịch chạy đi rời xa cái lều.
Cạnh lều đang diễn ra một cảnh khó chịu nho nhỏ- một khoảnh nín lặng nào đó trong sự xã giao giữa những người vừa gặp nhau...

    Pa lên tiếng trước:

                    -Mấy bạn là người Oklahoma chứ ?

    Al. đứng gần chiếc xe kia, anh thoáng thấy bảng số xe ghi tên tiểu bang,
                                -Kansas
        anh chàng nói  ngay.
    Ông mặt nạc trả lời nhát gừng:
                        -Galena, cũng gần đây. Wilson , tên Ivy Wilson
                        -Chúng tôi là gia đình Joad
    Pa đàng hoàng nói tiếp
                    -Gia đình tôi đến từ vùng Sallisaw thưa ông
                    - Vậy à, hân hạnh gặp được các bạn người vùng Oklahoma (Oklahomy folks) Sairy ơi, đây là gia đình Joad đây em.

                -Nghe giọng nói, tôi đoán các bạn không phải là người Oklahoma ngay mà- cũng không phải là điều đáng nói, ông bạn hiểu cho

        Ivy trả lời, giọng nói nghe có vẻ thông cảm.

                -Ai mà không nói giọng khác nhau. Người Arkansas nói khác, người Oklahoma giọng nghe lại khác. Chúng tôi đây nghe một bà người từ Massachusetts nói khác hơn nhiều, khó hiểu lắm.

Ông Nội yếu lắm, cả nhà đang bế xuống

    Noah cùng Bác John và người thầy đạo lo tháo một số đồ cần dùng trên xe xuống. Ba người lo đỡ ông nội xuống xe. Ông ngồi thừ trên đất, dáng yếu ớt. Noah nhìn ông một lúc:

                            -Nội đau hả ?
                            -Thằng quỷ này nói đúng đó, ta đau muốn chết đây nè!

Tiếng ông nội nghe khá yếu.

    Sair Wilson từ từ bước lại phía ông.

                        -Cụ nên vào nghỉ trong lều một lúc đi. Cụ cứ nằm trên tấm nệm trong đó mà nghỉ cho khoẻ người.

    Nội ngước nhìn bà, cố lắng nghe tiếng nói nhỏ nhẹ phát ra từ người đàn bà đó.

                -Cụ cần phải nghỉ đi, vợ chồng chúng tôi sẽ giúp cụ khỏe lại.

    Ông nội bất ngờ khóc, tiếng khóc khàn khàn của một người già. Đôi môi khô héo, mấp máy làm cái cằm nhọn ông lão đu đưa theo. Má chạy vội lại quàng tay qua người ông. Bà cố đỡ ông đứng lên, tấm lưng to lớn của má đang rướn lên để dìu ông lại lều.

    Ông bác lằm bằm:

                        -Đáng ra lúc này ông phải khỏe thì lại đau. Trước kia ông có thảm hại như giờ đâu. Trong đời ta chưa bao giờ nghe ông khóc lu bù như vậy!

    Ông bác vội leo lên xe, quăng xuống tấm nệm.

Ông Nội yếu giữa đường 

Má bước ra lều, tiến lại thầy Casy.

                    - Thầy có lần nào gần nguòi bệnh nào chưa, Nội chúng tôi đang yếu, xin thầy viếng ông chúng tôi một chút được không thầy ?

    Thầy Casy bước ngay vào lều. Một tấm nệm đôi có phủ mền đàng hoàng; cái lon làm bếp nấu, chân sắt, vài chút lửa đang leo lét cháy. Một thùng nước nhỏ kế đó, một thùng gỗ đựng vài ba thứ linh tinh, kèm theo một cái thùng dùng thế bàn; mọi thứ chỉ có thế . Mặt trời lặn, chiếu vài tia sáng vàng vọt xuyên qua hông  lều.  Bà Sairy Wilson đang quỳ gối cạnh tấm nệm, Ông nội đang nằm ngữa. Mắt ông giờ thao láo ngó lên trần lếu, gò má ông đỏ rực, hơi thở nặng nhọc.

    Thầy  Casy nâng cánh tay khẳng khiu của ông lão lên
                        -Nội mệt lắm hả?

    Đôi mắt ông trừng trừng như cố hướng về tiếng nói nhưng chẳng tập trung được. Đôi môi lão mấp máy muốn nói nhưng chẳng ra lời. Thầy Casy bắt mạch cho ông, đặt tay ông xuống xong lại sờ trán. Có một sức chiến đấu nào đó trong thân thể Nội. Chân ông luôn lay động, đôi tay mãi chới với. Ông nói gì đó một tràng dài nhưng không ra một ngôn ngữ nào. Mặt ông giờ ửng đỏ dưới hàm râu lởm chởm, trắng bạc.

        Sairy Wilson hỏi  nhỏ  thầy Casy:

                -Có tệ lắm không ông?

    

    Người thầy ngước nhìn khuôn mặt nhăn nheo cùng đôi mắt đầy lo âu của người đàn bà.

                          -Ông có cho rằng...?
                        -Theo tôi có thể là trường hợp kia
                        -Cái gì? thầy Casy hỏi.
                        -Có thể không phải... Tôi không muốn nói thế.

Vị Thầy ngoái nhìn nét mặt đỏ ửng...

                    -Ý bà muốn nói, ông cụ có thể bị đột quỵ đó chăng?

                    -Tôi có ý rằng, trước đây tôi thấy có ba trường hợp y vậy ông à.

Phía ngoài đưa vào âm thanh dựng lều, chặt củi, tiếng Má đang khua song chảo. Giờ Má nhìn hé vào trong:

            -Bà nội muốn vào thăm ông đây, có nên để bà vào không?

    Thầy trả lời vọng ra:

                    -Bà nội chỉ làm rộn đó thôi
Má lo ngại:

                        -Liệu ông có sao không thầy?

    Thầy Casy nhè nhẹ lắc đầu thay vì trả lời.

    Tia nhìn của Má thoáng nhanh lên khuôn mặt già nua đang phấn đấu và đỏ ửng do máu dồn nén lên đó. Bà bước nhanh ra ngoài, tiếng Má còn vọng vào lều:

                -Ông ổn thôi bà, ông cần nghỉ một tí.

Tiếng bà nội nghe như lẫy hờn:

                -Ta biết mà, ta muốn vào thăm ông. Ông chướng lắm (tricky devil). Có gì ông cũng không nói cho con biết đâu.

    Vừa nói bà chạy vụt vào lều. Bà nội đứng ngay trên đầu nệm:

                    -Chuyện gì đây ông già?

    Như nghe lệnh, ông cụ gắng hé mắt nhướng về phía tiếng hỏi, môi ông mấp máy...

                    -Ông già lẫy đó mà, ta nói với các người ông già quái đản lắm mà. Ông già muốn lẻn đi sáng nay nhưng chẳng đi được do cái hông ông lão đau nhừ.

Bà nội tiếp vẻ hằn học:

                    -Ông già này quái gở lắm, chỉ có ta thấy còn lão thì đâu nói cho ai biết trước đâu.

Thầy Casy gắng từ tốn nói rõ cho bà hay:

                    -Ông cụ không quái gở gì đâu bà ạ . Cụ đau nặng lắm rồi!

                        -Ôi!

    Giờ bà nội mới chịu ngó xuống...

                -Nặng lắm hả?

                -Khá nặng, bà nội à

    Bà cụ lưỡng lự một lát và hỏi nhanh:

                            -Ô sao chúng ta không cầu nguyện? Ông là mục sư mà?

    Mấy ngón tay cứng cáp của thầy Casy nắm lấy khuỷu tay của ông Nội.

                    -Tôi đã nói với bà rồi, tôi không còn là mục sư nữa!

                    -Dù là gì cũng phải cầu nguyện!

    Bà cụ nói như ra lệnh:

                        -Trong tâm của thầy biết hết mọi thứ mà

                            -tôi không biết, tôi không biết phải cầu nguyện gì đây, và cầu nguyện với ai đây?

    Đôi mắt bà đảo quanh, dừng lại ở bà Sairy,

                            -Kìa, ông ta không cầu nguyện kìa!

    Bà nội tiếp:

                    -Có phải ta từng nói với thầy rằng lúc Ruthie còn đứa bé ốm tong teo nó đã cầu nguyện ra sao đó chăng? Hãy nói ngay giờ  này cho ta nằm xuống ngủ, ta chỉ cầu nguyện là chúa đến với ta thôi. Còn Ruthie cầu ra sao mà cái tủ trống trơn và con chó ốm chẳng có gì. Amen, đó là những gì mà nó cầu ?

    Mặt trời ngoài kia đang dọi xuyên qua tấm vải lều, in bóng người đi ngang.

    Giờ ông nội có thể đang vật lộn với cơn bệnh. Các thớ thịt của ông co giật. Thình lình ông nội kêu ằng ặc trong họng như một sức nặng kinh hồn đè lên ông. Ông nằm cứng đơ , ngưng thở. Thầy Casy nhìn xuống thấy da mặt ông cụ bầm tím. Bà Sairy đập vai thầy Casy, thì thào...

                -Kéo lưỡi ông cụ, kéo lưỡi ông cụ ngay ...

    Casy gật đầu:

                    -Bảo bà vào ngay!

    Vừa nói ông thầy vừa cạy cái hàm cứng đơ của ông nội, xong ngoáy sâu vào  họng ông tìm cho ra phần lưỡi. Khi nâng được cái lưỡi ra , có tiếng thở khò khè của người bệnh tiếp liền sau đó. Một thoáng hơi không đều được thổi vào cho ông. Thầy Casy tìm chiếc que trên nền đất căng chiếc lưỡi của ông phía trong miệng, hơi thở của ông phều phào...

Bà nội lay hoay như con gà mắc đẻ:

                -Cầu nguyện đi! cầu nguyện đi! ta bảo các người cầu nguyện đi!

Sairy gắng sức kéo bà lại.

                    -Khốn  nạn ! cầu nguyện đi! cầu nguyện ...

CÒN TIẾP