CHỨNG TƯ KỶ (autism)

 

BỆNH TỰ KỶ (autism)

Tự kỷ, là một tình trạng bệnh lý về thần kinh ảnh hưởng vào cách người bệnh tương tác, giao tiếp, học hành và hành xử. Những người mắc chứng autism có những khác biệt về não bộ chi phối đến hành vi và các tương tác xã hội.

Bệnh Tự kỷ xuất hiện trước 3 tuổi và kéo dài trong suốt cuộc đời.

Người mắc chứng tự kỷ có thể gặp khó khăn sau:

KHó khăn khi Giao tiếp. người bệnh autism khó hiểu được suy nghĩ và cảm xúc của người khác. Người autism khó thể hiện những gì của bản thân qua lời nói hay thông qua cử chỉ, nét mặt và tiếp xúc như chúng ta bình thường thể hiện.

Khó khăn trong Học tập. người Tự kỷ gặp khó khăn trong học tập, bao gồm việc phát triển các kỹ năng với tốc độ không đồng đều có thể họ có khả năng giỏi về nghệ thuật, âm nhạc, toán học hoặc những thứ liên quan đến trí nhớ.

Khó Chuyển tiếp. Người mắc chứng tự kỷ có thể gặp khó khăn khi chuyển tiếp với những thay đổi trong thói quen hàng ngày.

Khó khăn trong nhận thức và giác quan.. đó là Sự quan tâm quá mức, tập trung quá mức vào các chủ đề hoặc hành động lập đi lập lại một cách vô lý.

Ngày nay, ngày càng có nhiều trẻ em được chẩn đoán mắc chứng tự kỷ hơn bao giờ hết. Do cách chẩn đoán và kết luận cho tự kỷ khác xưa. Các nhà khoa học đang khám phá thêm về mối quan hệ giữa di truyền, các yếu tố môi trường và các yếu tố sinh học liên quan chứng Tự Kỷ. Nói chung tỷ lệ khoảng 1/100 con người có chứng autism

Có khi con người đó đến trưởng thành mới khám phá ra hay mắc chứng tự kỷ do tuổi nhỏ chứng tự kỷ còn mờ nhạt chưa ai để ý.

CHỮA TRỊ CHỨNG TỰ KỶ

Không có cách chữa trị khỏi hoàn toàn chứng tự kỷ, hay khó có phương pháp điều trị nào phù hợp cho tất cả mọi người. Chỉ có cách làm sao hỗ trợ việc học tập, phát triển và hành động cho con em bạn. Việc điều trị sớm, tìm cách giúp ngăn ngừa gia tăng chứng này ngay từ những năm mẫu giáo, có thể giúp con em bạn học được các kỹ năng xã hội, giao tiếp, chức năng giao tiếp sau này. Các cô thầy mẫu giáo sẽ thấy ngay sự cá biệt của các em tự kỷ. Tìm cách điều trị các em tại nhà và tại trường có tính đa dạng và thay đổi theo lúc lớn lên.. Nếu con bạn được chẩn đoán mắc chứng rối loạn phổ tự kỷ, hãy trao đổi với các chuyên gia về việc xây dựng chiến lược điều trị và xây dựng một đội ngũ chuyên gia y tế để đáp ứng nhu cầu của con bạn.

Có các lớp dạy về liệu pháp và hành vi cùng ngôn ngữ cho các em và giúp cho gia đình.

Về thuốc men thì không có thứ thuốc nào trị cốt lõi của chứng tự kỷ chỉ có thuốc làm giảm cơn cuồng loạn rối loạn thần kinh v v

Thuo

ĐHL biên soạn 29/9/2025

SOURCEs

https://www.health.harvard.edu/.../what-is-autism...

https://www.webmd.com/.../autism/understanding-autism-basics

TUYỂN TẬP HỒI KÝ audio ĐINH HOA LƯ TẬP 10

'

 

SUY GẪM VÀI NGỤ NGÔN 1

 HAI KẺ BỘ HÀNH DƯỚI GỐC CÂY TIÊU HUYỀN

Có hai kẻ Bộ Hành đang đi giữa trưa nắng gắt nên phải tìm một bóng mát nào đó trú thân. Nằm dưới bóng mát của một tàng cây cả hai đều ngó lên và biết được những đám lá đang cho họ sự thoải mái lúc này chính là cây Tiêu Huyền.

Một trong hai kẻ buông lời chê bai loại cây mà họ đang núp bóng :

-Cái cây Tiêu Huyền này thật vô tích sự, nó chẳng có thứ trái nào ăn được, lại còn rụng lá đầy mặt đất thôi.

Bỗng có một tiếng nói từ trên cây vọng xuống:

- Hai ngươi thật là Những Đứa Vô Ơn. Các ngươi đang nằm dưới bóng mát ta che cho, thế mà các ngươi bảo ta Vô Ích! Ôi Thần Jupiter ơi! sao Ngài phù hộ cho những đứa vô ơn bạc nghĩa như thế này?

TIÊU HUYỀN (sycamore)

LỜI BÀN

·       CON NGƯỜI SAU KHI ĐƯỢC ƠN TRỜI PHÒ HỘ QUA CƠN NGUY KHỐN LẠI MAU VỘI QUÊN 

·       QUA SÔNG CHỚ VỘI QUĂNG CHÈO 

     

========

 CỪU LẠC BẦY GẶP CON SÓI ÁC

Một buổi sáng nọ có con cừu lạc bầy đang uống nước cạnh con suối gần một cánh rừng. Rủi thay đầu ngọn suối sáng đó có con SÓI hung ác hắn đang đói và đang tìm mồi để ăn thịt. Vừa gặp Chú Cừu, Gã Sói liền vồ ngay món ngon này quyết không chừa một chút xương nào. Nhìn chứ Cừu bơ vơ và vô tội quá Sói Ta làm bộ bày ra một cuộc hỏi tội trước khi kết liễu cuộc đời nạn nhân.

Con Sói hung ác hét to hỏi tội Cừu:

-Tại sao nhà ngươi dám cả gan lội bẩn dòng nước của ta? Sự liều lĩnh của người đáng phải bị trừng trị thật nặng.

Cừu run rẩy trả lời:

-Nhưng thưa ngài, con đâu dám làm đục dòng nước đầu nguồn của ngài uống đâu ? Xin điện hạ nhớ cho kẻ này chỉ uống nước dưới giòng còn ngài uống trên giòng cơ mà ?

-Chính ngươi đã làm ĐỤC giòng nước!

Sói vặn giọng, áp bức Cừu một cách  man trá:

-Còn thêm một tội nữa, năm ngoái ngươi đã nói LÁO về ta?

Cừu biện bạch:

-Thưa ngài, con làm sao nói về ngài năm ngoái? Con mới ra đời năm này cơ mà?

- Nếu không ngươi thì anh ngươi, biết chưa?

-Nhưng con không có anh em?

SÓI thâm hiểm vẫn gầm gừ:

-A! thế thì ai đó trong dòng họ nhà ngươi vậy! Nhưng người đó là ai ta chẳng cần biết. Vấn đề là ta chẳng bao giờ bỏ qua bữa ăn sáng này đâu nhé!

Chẳng cần nói thêm lời nào nữa, Gã Sói hiểm độc liền vồ chú Cừu đáng thương, tha vào rừng ăn thịt ./.

                                                       ***

-        BẠO CHÚA và Độc Tài NÀO CŨNG LUÔN LUÔN TÌM LÝ DO ĐỂ BẢO VỆ CHO SỰ CHUYÊN CHẾ CỦA MÌNH

-        KẺ MANG BẢN CHẤT BẤT CÔNG KHÔNG BAO GIỜ CHỊU LẮNG NGHE TRÌNH BÀY CỦA NGƯỜI VÔ TỘI

----------------------- 

CON LỪA BƯỚNG BỈNH

 

Có con Lừa được Chủ dắt theo một con đường chạy men theo sườn đồi để qua bên kia núi. Đang đi, chợt Lừa ta nảy sinh ra một ý tưởng ngu ngốc trong đầu, đó là tự chọn lấy cách đi riêng của mình...Thấy khu chợ dưới chân núi, nó cho rằng nhảy qua bên kia sẽ leo xuống mau hơn?

Con Lừa ngu ngơ dợm cẳng nhảy qua, Chủ hốt hoảng cố sức túm đuôi kéo nó lại. Nhưng Lừa vẫn bướng bỉnh không chịu thua, nó hết sức trì kéo chống lại Chủ...

Chủ Lừa  đến đây mới nổi cơn thịnh nộ:

A được lắm! Mầy cứ đi theo ý của mầy đi con thú cứng đầu kia! Rồi mầy sẽ thấy hậu quả dẫn mầy tới đâu?

Nói xong Chủ nó buông tay. Thế là con Lừa gàn bướng, ngu si, ngã lộn nhiều vòng xuống tận chân núi  chết tươi./.

 -KIÊU CĂNG LÀ ĐIỀM BÁO TRƯỚC CỦA THẤT BẠI GẦN KỀ

-NHỮNG AI KHÔNG CHỊU NGHE ĐIỀU PHẢI LẠI GÀN BƯỚNG CHỐNG LẠI ĐIỀU KHUYÊN BẢO CỦA NHỮNG NGƯỜI KHÔN NGOAN HƠN MÌNH ĐỀU GÁNH CHỊU HẬU QUẢ KHÔNG MAY 

-KHÔNG THẦY ĐỐ MẦY LÀM NÊN 

ĐHL biên dịch 

                       

SẠN THẬN

 

BỆNH SẠN THẬN (KIDNEY STONES)

vòng luân lưu tuần hoàn của máu qua hai trái thận để lọc hàng ngày tổng cộng 200 lít máu cho người lớn và thải ra trên dưới 2 lít nước thải vào bàng quang  

Chào bạn đọc

    Chúng ta ai cũng có hai trái thận, mỗi trái to cỡ bằng nắm tay. Thận nằm hai bên cột sống dưới xương sườn. Thận tuy nhỏ nhưng bổn phận của nó phức tạp và quan trọng cho cơ thể chúng ta. Thận giúp loại chất cặn bã và chất lỏng thừa. Thận lọc máu giữ lại hay loại bỏ những hợp chất hữu cơ cần hay không cần.  Thận kiểm soát việc tạo ra các hồng huyết cầu hay các sinh tố kiểm soát sự tăng trưởng. Thân giúp giải phóng các hóc môn điều chỉnh huyết áp, số hồng cầu hay định lượng chất bỗ nhất định cho cơ thể chúng ta như calcium hay kalium

THẬN LỌC MÁU 

    Động mạch tim đưa máu vào hai trái thận chúng ta để làm lọc đó là nhờ vào hàng triệu đơn vị lọc nhỏ li ti của thận (nephrons). Chất thải lỏng qua niệu quản và tồn đọng ở bàng quang (bọng đái) gọi là nước tiểu. Máu sạch trái lại không qua niệu quản mà theo đường tĩnh mạch lên về tim.

BỔN PHẬN NẶNG NHỌC CỦA 2 QUẢ THẬN CHÚNG TA

Mỗi 24 giờ hai trái thận chúng ta theo vòng luân lưu tuần hoàn phải tiếp quản lọc tổng cộng tới 200 lít máu đi qua theo vòng luân lưu tuần hoàn nói trên.  Trong 24 giờ đó có 2 lít đào thải ra khỏi cơ thể đó là nước tiểu. Còn lại 198 lít từng luân lưu  qua 2 trái Thận. Chúng ta lưu ý cơ thể chúng ta bình quân chỉ có  5 tới 6 lít máu thôi nên không phải cơ thể chúng ta chứa tới 200 lít máu mà đây là số lượng dung tích chất lỏng luân lưu qua thận trong một ngày

SẠN  THẬN 

    Chúng ta bị sạn thận phần nhiều từ ăn uống cách sống. Ví dụ nếu ăn thức ăn quá nhiều sodium(natri), nhiều đường, thịt cá quá mức nhưng lại thiếu trái cây rau củ, thiếu nước cũng dễ sỏi thận.  Bệnh tiểu đường gây cho bạn khó kiểm soát lượng đường trong máu dễ gây sỏi thận. Calcium quá cao trong máu cũng đưa đến tăng sỏi thận.

    Sạn thận (hay sỏi thận) là một mảnh chất rắn hình thành trong thận từ các chất có trong nước tiểu. Chất rắn này là kết tinh của các dạng muối Calci, Oxalat, Crytine.. Nó có thể nhỏ như một hạt cát hoặc lớn như hay nhỏ hơn một viên sỏi nhỏ. Đa số sỏi thận tự đào thải ra khỏi cơ thể mà không cần sự trợ giúp của bác sĩ. Vấn đề là ta nên uống nước nhiều để giúp sự bài tiết thông hơn.

 Nhưng đôi khi SẠN THẬN KHÔNG LỌT RA ĐƯỢC? Trường hợp này sạn thận bị kẹt trong đường tiết niệu, chặn dòng chảy của nước tiểu  lâu ngày và gây đau đớn viêm nhiễm có khi phải vứt bỏ quả thận.

Sau đây có thể là những dấu hiệu của bệnh sỏi thận cần sự trợ giúp của bác sĩ:

• Đau nhiều kéo dài ở vùng lưng hoặc bên hông của bạn  không hết

 • Có máu trong nước tiểu

• Hay sốt và ớn lạnh

• Nôn mửa, không biết mùi vị nếm được thức ăn ngon dở ra sao

• Nước tiểu có mùi hôi hoặc có máu và có màu đục như nước vo gạo.

• Cảm giác nóng rát khi đi tiểu

...

 Bác sĩ sẽ chẩn đoán sỏi thận bằng xét nghiệm nước tiểu, máu và hình ảnh CT scan, Siêu Âm … Nếu sỏi không tự khỏi, bạn phải cần điều trị.

ĐIỀU TRỊ

GIẢI PHẪU SẠN THẬN

Tán sạn

Tán sỏi bằng sóng chấn động (shock wave) ngoài cơ thể là kỹ thuật điều trị sỏi trong quả thận và kẹt tại  niệu quản không cần tới phẫu thuật. Y khoa thay bằng sóng chấn động năng lượng cao. Chúng truyền qua cơ thể và để phá vỡ sạn thận những mảnh nhỏ như hạt cát. Khi đã vỡ thành các hạt nhỏ chúng dễ dàng trôi qua với nước tiểu.

Cắt thận qua da

Các thủ thuật này là phương pháp điều trị sạn thận được áp dụng cho những bệnh nhân có sạn thận lớn cỡ 2 cm hoặc có hình dạng khác thường, những người bị nhiễm trùng cùng sỏi chưa bị phá vỡ đủ bằng phương pháp thứ nhất

Cả hai thủ tục đều liên quan đến việc xâm nhập vào thận thông qua một vết rạch nhỏ ở phía sau. Khi bác sĩ phẫu thuật đến quả thận, một ống soi thận (một máy ảnh sợi quang học thu nhỏ) cùng các dụng cụ nhỏ khác được luồn vào qua lỗ. Sạn được lấy ra hay tán nhỏ mới lấy ra...

Nội soi niệu quản

Đây là một thủ thuật trong đó một ống soi nhỏ  được đưa vào bàng quang và niệu quản và nó được sử dụng để chẩn đoán và điều trị một loạt các vấn đề ở đường tiết niệu. Đối với sạn niệu quản (một viên sạn trong niệu quản), nó cho phép bác sĩ tiết niệu thực sự nhìn vào niệu quản, tìm sỏi và loại bỏ nó. Đây là một thủ thuật ngoại trú có hoặc không có đặt stent (một ống được đặt vào niệu quản để giữ nó mở ra).

Tuy nhiên, tùy thuộc vào kỹ năng và kinh nghiệm của bác sĩ, nội soi niệu quản có thể được sử dụng cho hầu hết mọi viên sạn có kích thước phù hợp với nó. Việc tán sạn bằng phương pháp nội soi niệu quản bằng thiết bị laser heli đảm bảo hơn so với phương pháp tán sỏi bằng sóng xung kích (Shock Wave).

ĐỀ PHÒNG  SẠN  THẬN 

Đối với người lớn khoảng 9% có nguy cơ mắc chứng sỏi thận.  Vùng khí hậu càng nóng con người càng dễ mất nước hơn nên dễ có nguy cơ sạn thận.  Như thế nguy cơ mất nước đưa ta dễ sạn thận hơn. Kết lại, chúng ta nên uống nước nhiều là điều tốt nhất. Chống tái phát chứng sạn thận thì chúng ta nên uống trên 2 lít nước mỗi ngày.

CÁC DẤU HIỆU SUY THẬN 

LỌC MÁU RA SAO?

 

Thận của chúng ta thường lọc và loại bỏ các chất thải và chất dư thừa ra khỏi máu. Lọc máu tại viện là một phương pháp thay thế một số chức năng của thận, nếu thận bị suy hoàn toán. Bệnh nhân phải tới bệnh viện và được giúp sử dụng máy để lọc và làm sạch máu. Không ai muốn tình trạng đau khổ này cả, nhưng khi waiting list bản danh sách chờ thay thận chưa có thì ta phải tới lọc máu hai hay ba lần hàng tuần thôi.

 

Mỗi lần như thế máu bạn được y tá bơm từ từ ra khỏi cơ thể bạn. Máu này qua « thận nhân tạo » để lọc theo phương pháp của họ. Máu hoàn chỉnh xong được bơm vào cơ thể bạn.

Quá trình chạy thận nhân tạo diễn ra như thế nào?

Nghĩ đến việc phải châm kim nhiều lần một tuần có thể khiến bạn lo lắng lắm.  Nếu bạn lo sợ về điều này hoặc sợ kim tiêm, bạn có thể được bôi thuốc tê vài giờ bôi gây tê vài giờ trước khi chạy thận, hoặc tiêm thuốc gây tê tại chỗ để làm tê vùng kim tiêm. Thuốc gây tê có thể gây "cháy" hoặc "nóng rát" lúc đầu nhưng chỉ kéo dài vài giây thôi. Sau đó có một ống chuyên dụng sẽ được gắn vào kim, sau đó được kết nối với máy chạy thận.

Bạn cần ngồi hoặc nằm trong suốt quá trình lọc máu. Cần khoảng 4 giờ mới xong một lần lọc máu như thế. Nhưng có người lâu rồi quen do mỗi tuần tới 3 lần lọc máu nên họ có thể đọc sách, ngủ, nghe hay xem máy tính đem theo. Lượng máu đi ra và lọc xong điều hòa cân đối nên bạn không chóng mặt và cảm giác máu bị ồ ạt rút ra.

 

Lọc máu có thể được thực hiện tại bệnh viện hay các clinic có chức năng  lọc máu độc lập. Nơi nào cũng có y tá và chuyên viên bác sĩ cả; Lọc máu tại nhà yêu cầu bạn hoặc người khác phải học cách sử dụng máy./.

ĐHL biên soạn  

nguồn tham khảo

1- What Causes Kidney Stones 

https://www.health.harvard.edu/blog/what-causes-kidney-stones-and-what-to-do-2019051716656

2- NATIONAL KIDNEY FOUNDATION

https://www.kidney.org/atoz/content/kidneystones

3- What to expect from end stage kidney failure

What happens if kidneys fail: Symptoms, treatments, and more

HOA - CHIM cùng TÂM SỰ VƯỜN SAU

 

bạch quỳnh chụp 2 giờ sáng

Và một mình tôi chép dòng tâm tình tặng người chưa biết một lần
Vì trong phút ấy, tôi một mình thì thầm, giờ đã gặp được nụ hoa nở về đêm...

(Hoa Nở Về Đêm- Mạnh Phát)

***

    Sáng sớm vừa ra vườn sau, bất giác tôi cảm thấy một mùi thơm rất lạ. Quả thật, có mùi thơm loài hoa nào đó làm khứu giác tôi chợt 'choàng tỉnh giấc'. Có thể vườn hàng xóm đang có cây hoa quý nào đó? Tôi cố nhìn quanh, ngửi theo hướng gió... 

Ôi thôi đúng rồi! Có hai đóa quỳnh trắng lần đầu tiên vừa nở trong đêm. Hai đóa bạch quỳnh này đang xen với mấy đóa hồng quỳnh nở hai hôm trước. Mùi thơm lạ này chắc chắn tỏa ra từ hai đóa bạch quỳnh vừa nở, ngay cái chậu gần chỗ tôi đứng, thế mà tôi chẳng hề hay.

 Chuyện là mấy bữa nay tôi cứ xun xoe, mừng rỡ, chụp hình, khoe với bạn hữu mấy đóa hồng quỳnh do nó quá đẹp. Thú thật với quý bạn, hoa quỳnh đỏ đẹp thì đẹp thật nhưng tôi chẳng khám phá ra mùi hương nào cả. Giờ phút này, xin thưa thật đây là lần đầu tiên kẻ viết bài này mới khám phá ra một hương thơm tuyệt diệu từ mấy đóa bạch quỳnh vừa nở trong đêm. Trồng quỳnh ba năm, giờ này tôi mới có dịp thưởng thức được sắc hương bạch quỳnh.

Làm sao tôi không vui, khi vừa có thêm sắc hoa màu trắng tinh khiết- cùng  một mùi thơm thật lạ làm "dậy" cả hồn người. Hai chậu quỳnh lớn nhất đang liên tục nở hoa. Mấy cành lá xương xẩu, khô khan, thiếu nước, trông bạc nhược một thời gian trước đây, được đền bù  bằng những đóa hoa tinh khôi, đẹp rực rỡ.

Người viết cũng xin thưa với quý bạn, hồng quỳnh, hoàng quỳnh cũng từ mấy chậu này. Tôi trồng ba năm nay, ít nhiều đều ra hoa. Mùa trước, hai loại  quỳnh vàng, đỏ đã ra hoa nhưng nhỏ hơn. Năm nay, sau khi bưng các chậu quỳnh ra mái hiên sau, chúng cho hoa thật lớn. Tôi nghĩ rằng quỳnh không chịu nắng gắt hay khí trời quá lạnh.

 Sáng nay, quả là một bất ngờ đầy thú vị đến với tôi. Khứu giác vừa được mấy đóa bạch quỳnh "ban thưởng" sau mấy năm săm soi, chăm sóc. Hương thơm như vương vấn, đậm đà trong làn không khí lành lạnh của buổi sáng sớm. Một màu trắng tinh khiết cùng mùi hương thật lạ vừa giúp tôi tỉnh người trong buổi sáng tinh mơ. Cảm giác mừng rỡ cũng có, phấn chấn cũng có do tôi biết hai chậu quỳnh lớn này vẫn còn ra hoa. Những búp quỳnh mới nhú, mỗi ngày một dài hơn, chực chờ bung ra nhiều đài hoa lộng lẫy, đỏ đậm hay trắng trinh bạch.

 Từng lá quỳnh trông như cố uốn mình, xương xẩu, khô khan trông thật bạc nhược. Do đây là cách thức tôi 'ép' cho quỳnh mau ra hoa theo lời chỉ vẽ của đồng hương, bạn hữu. Giờ công sức này được bù lại bằng những đóa hoa đẹp tinh khôi cùng thứ hương thơm quyến rũ lạ thường.

Một sự phấn kích, khoái trá do cảm giác này "không hẹn mà gặp". Do nó quá bất ngờ lẫn thú vị. Rõ ràng tôi chẳng cần quá cầu kỳ hay tốn kém gì; thế nhưng, sớm nay tôi nhận được một hương thơm đậm đà đến thế.

Tôi cố gắng diễn tả mùi thơm của quỳnh, hay cụ thể hơn là bạch quỳnh để quý bạn đánh giá xem sao.

Hương hoa sáng nay không giống hương  NGỌC LAN do ngọc lan quá nồng nàn. Nhưng thứ hương này chẳng giống mùi thơm của hoa hồng- thứ hương thơm nhẹ thoáng, vào ban trưa nắng đứng bóng chúng ta mới cảm nhận được. Hoa lài thoang thoảng thơm do hương lài lúc có lúc không như bay bổng theo làn gió nhẹ. 

Phải chăng hương quỳnh là một sự kết hợp; hay nó mang một tố chất rất riêng giúp khứu giác của ta không lầm được. Nói, quỳnh hương nồng nàn cũng chưa đúng hẳn; mà thoang thoảng thơm như lài cũng chẳng phải. Tôi phải vận dụng từ ngữ ra sao để diễn tả cho thật đúng một hương hoa vừa cho tôi một cảm giác sảng khoái vào sáng nay...

 Một mùi thơm của loài phấn hương trang điểm, kết hợp một ít nồng nàn của ngọc lan cùng hương hồng  để cho ta một hương thơm nhẹ nhàng lẫn sâu lắng nào đó nhưng lại thoảng bay xa. Hương thơm thật lạ giữa hai trạng thái chìm đắm nhưng nhẹ bay xa. Một hấp lực nào đó để khứu giác mình phải chú mục, tìm kiếm; không được lơ đễnh coi thường mới cảm nhận được. Một loài hương chẳng cần quá "chiều chuộng" ta, bất cứ lúc nào cũng sẵn sàng "phục vụ",  trái lại bắt mình phải trân trọng, săn tìm, nâng niu.

MỘT KHÁM PHÁ LÝ THÚ VỀ HƯƠNG QUỲNH

...Vì trong phút ấy tôi tìm mình thì thầm giờ đã gặp được một nụ hoa nở về đêm...(nhạc)

Những sáng sớm khác, nhiều đóa bạch quỳnh nở muộn tiếp tục ra hoa. Có điều khá bất ngờ làn hơi lạnh buổi sáng hay nhiệt độ khác thường khiến hương thơm bạch quỳnh như bữa đầu tiên không còn xuất hiện. Tôi vắt óc cố suy nghĩ tại sao? Cũng hoa quỳnh trắng, cũng nở về khuya sao mùi hương quý báu kia đi đâu mất? Tôi đoán rằng không phải hương quỳnh khi nào hoa nở đều có mà tùy căn duyên theo một lý do nào đó...độ ẩm, hơi lạnh áp suất không khí nói ra điều này mới thấy QUỲNH HƯƠNG quý báu làm sao !

        

Thế thì người viết có nên cho hương quỳnh là một loài hương quý phái thượng lưu chăng  ?

Hay mình nên đặt hương thơm này- hương bạch quỳnh- với cái tên là Hương Tiên Tử.

Ôi nếu được vậy, ai cũng chiều ý thế, thì tôi sung sướng biết bao !

Bình phẩm tùy bạn đọc. Nhưng theo người viết bài, một khi đã thích quỳnh thì chúng mình hãy tận hưởng mùi quỳnh hương nhiều hơn nữa.

Bạch quỳnh nở đều đặn các đêm tiếp theo. Tôi còn biết thêm một kinh nghiệm từ mấy chậu quỳnh. Quỳnh trắng nở sau cùng; chậm nhất nhưng lại thơm, thế mới quý làm sao.

Người viết lại “bụng bảo dạ”- chỉ ngần ấy chậu quỳnh trong nhà là đủ. Người viết sẽ không gầy quỳnh thêm nữa làm gì.  Cuộc đời này, cái gì nhiều quá cũng tự nó mất dần giá trị- biết đủ là đủ.

 

Có hai điều tôi cảm nhận được từ hoa quỳnh đó là LOÀI HOA NỞ VỀ ĐÊM; tiếp đến, quỳnh hương, theo tôi mới chính là HƯƠNG THƠM TIÊN TỬ./.

 

ĐHL

edition

 ========================== 

CANH TẬP TÀNG 

nồi canh tập tàng của tôi gồm: rau dền, rau má, rau lang, rau sam, rau cải

Hai Tiếng "Tập Tàng" nghe sao xa lắc lơ. Nhất là vào thời đại bây giờ chắc mấy ai còn nhớ. Mà nhớ làm chi những mảnh vườn 'ốm o' những tâm tình 'gầy guộc' những miếng đất cỏn con đào lên bới xuống không biết mấy lần. Một ngày xưa tất cả gộp lại phải chăng đó là một bản "giao hưởng u buồn".  

Ra đi tôi mang theo quê hương của ngày tháng cũ. Bao hình ảnh phai dần theo trí nhớ đong đưa do tuổi già vội tới. Một quê hương xa vời, thật sự nó nằm sâu trong hoài niệm. Nếu có dịp ta về lại quê nhà chắc hẳn chẳng còn ai còn tìm được dấu xưa? 

Ngày đó có bóng mẹ già tần tảo sớm hôm. Có hình ảnh người cha, chiều chiều ngồi nhìn đời trôi qua khung cửa lá, người lặng ngắm bóng tà dương hiu hắt rơi bên xóm nhỏ vắng người.

*

BA MẠ TÔI VÀ CÁI VƯỜN XƯA

    Sau mái tranh nghèo là mảnh vườn bạc màu của nhà chúng tôi hồi đó. Mấy cây xoài chẳng bao giờ thấy trái. Hàng năm những cây xoài là 'vùng đất' cho bầy rầy xanh bu kín phá hoại không ra nổi bông. Mấy cây ổi ốm yếu trồng từ hồi mẹ tôi buôn trái cây từ Mỹ Tho về đến Bình Tuy. Nhưng cũng nhờ mấy cây ổi đó mạ tôi cũng kiếm vài ba lon gạo. Còn ba tôi thì bán cho mấy đứa học trò vài đồng để dành mua thuốc lào.

    Ba tôi kiếm đâu ra một cây mướp đắng loại trái nhỏ tí teo. Thứ mướp này thân nhỏ chẳng khác chi sợi chỉ, mọc vắt vẻo trên vài ba nhánh nè. Lạ thật? giống mướp này cành khẳng khiu như thế, chỉ vài ba trái loe ngoe, có to lắm cũng chỉ bằng ba ngón tay chụm lại.

 

    Cây mướp đắng như thế, dĩ nhiên chẳng giúp gì    cho mạ tôi cả. Đám rau đắng bên hông nhà mọc tốt, nó còn cho mạ tôi kiếm được ít tiền.

Ngày vợ chồng tôi về thăm quê hương, tháng 1 năm 2017, chỉ nghe mẹ tôi nằm trên giường ngâm nga, ậm ừ mãi về trái khổ qua. Phải chăng mạ tôi tuy mụ mẫm tuổi già nhưng vẫn nhớ ba tôi  và cây mướp đắng 'ốm o nay đã không còn...

Đói lòng ăn trái khổ qua 

Nuốt vô thì đắng, nhổ ra họ cười ...

Ba tôi thì đã đi xa về miền dĩ vãng hơn hai mươi mấy năm rồi. Tôi cứ mường tượng hình ảnh con chim sâu hay bay về láo liên, nhảy nhót trên nhánh khổ qua. Mấy trái đắng nhỏ bé, cong queo vẫn mãi đu đưa theo gió.

Đó là lúc về còn lại mẹ già nhưng người chẳng còn biết người con trai là AI do chứng bệnh Mù Mờ Trí Não. Mạ cứ gọi tôi là ""anh cán bộ,.." nào đó trong Thôn. Thật buồn làm sao!

TÔI  NHỚ VƯỜN XƯA, VẪN THƯƠNG HAI CHỮ TẬP TÀNG

    Ai đó có hoài niệm, riêng tôi thì thương nhớ về hai chữ "tập tàng". Nói sao chăng nữa, đó là tình cảm gắn bó với nguồn sống chắt chiu nhưng đó là ân tình sâu đậm cho cả nhà tôi còn sống đến hôm nay

  "Chúng ta đi mang theo quê huơng", ở đây người viết mong bạn đọc nhìn cái vườn này, rồi các bạn sẽ thấy những loại rau bình thuờng nhất tại quê nhà đều có ở xứ người ta.

ĐHL trong khu vườn xứ Mỹ 

  Tại sao tôi nói vậy? Những thứ như rau lang, rau má, rau dền, rau cải, rau chanh, húng lủi ngay cả rau SAM vị chua chua bông vàng cũng có tại vườn người viết hôm nay.

  Tôi lại thích đặt tên cho cái vườn này là vườn rau "tập tàng "hay VƯỜN TẬP TÀNG ,  vì mỗi khi "nổi hứng " là tôi hai mỗi thứ mỗi ít vô "nấu canh chơi ". Vì sao mà "nấu canh chơi" vì khi bà xã tôi "nấu canh thiệt" thì tôi đây chỉ tới bàn ngồi ăn thôi. Còn lúc bà xã tôi bận, hay đi đâu thì "vắng chủ nhà , gà bươi bếp" thế là Hai Lúa tôi chạy ra vườn "trổ tài ". Vừa nấu canh tập tàng "ăn chơi " giải trí vừa có lúc ôn lại chuyện xưa cũng đõ buồn.

vườn tập tàng của tôi chẳng có gì xa lạ 

   Khác với "VƯỜN ĐỊA ĐÀNG" của các vị phú gia, người viết chỉ sở hữu được cái 'VƯỜN TẬP TÀNG' đơn sơ này thôi. Bình dị đời thường chừng nào càng hay, càng hợp ý người viết chừng đó. Những loại rau quá bình thuờng, thế mà khi chúng "cất cánh bay xa" mọc tại quê người sẽ cho tôi thứ cảm giác ra đi mà vẫn mang theo hình ảnh vườn xưa, rồi chính tay tôi đã nấu được nồi canh "tập tàng xứ Mỹ"./.

edition by ĐHL

1.8.2023

-------------------- 

 

BỤI  MÍA 

bà xã tác giả và bụi mía xứ Mỹ 2017

                                                           *

   Bạn đọc ắt sẽ phì cười khi thấy tôi qua xứ Mỹ rồi sao lại trồng mía làm chi? Ấy thế khi tôi trồng mía lớn rồi tôi vẫn ép mía ra uống chơi. Con trai tôi lại sắm cho cái máy ép hẳn hoi. Chuyện này ai nghe cũng thích do câu chuyện ngồ ngộ vui tai làm sao. Lý do ở đây ăn uống đồ ngọt nhiều ai cũng sợ chứng "cao đường".

 Người viết có lý do khá riêng để trồng khóm mía lau này. Trồng khóm mía sau hè đôi lúc tôi có những ý thích tự lý thú cho mình. Thưa bạn, có khi trở mình trong đêm những lúc cửa sổ còn hé, tôi nghe tiếng lá mía xào xạc, âm thanh trong đêm đưa tôi nhớ về mái tranh nghèo năm cũ.  Hơn hai mươi lăm năm xa quê, xa miền thôn dã rẫy nương. Tiếng mưa trong đêm, tiếng gió hú, ngàn cây nội cỏ âm vang mái thảo trang rung rinh trong giông tố bão bùng...ôi bao âm thanh đó làm sao tôi quên được...

     Ra tù, tôi được cho về Hàm Tân. Cái tên Động Đền người Quảng trị "Di DÂn Lập Ấp" Bình Tuy 1973 ai cũng biết. Động Đền là một địa danh , không là tên của thôn hay xã nào cả.

  Những mái nhà tranh nằm gọn giữa những vồng khoai, sắn. Những khoảng cát trắng, vài miếng ruộng hiếm hoi. Họa hoằn có vài mái nhà tôn xi măng [*]; đó là hình ảnh của một 'Động Đền'   sau 1975.

một tấm tôn XI MĂNG từ thời 'di dân lập ấp 1973' sót lại này thưng che gió nấu bếp

  Nhà tôi có thêm 'lợi tức'. Hai chữ "lợi tức"  nghe sao lớn? thật ra là kiếm được thêm vài đồng bạc 'mắm muối' nhờ vào vạt mía lau sau hè.

   Khi tôi ra trại về nhà thì vạt mía lau này đã rậm rồi. Mấy đứa em tôi trồng vào thuở 'thanh niên xung phong'. [**]  Vạt mía mọc chi chít. Những thân mía sao "ốm o", dài cong queo , nằm xen trong bao lá khô, rậm.

Thế mà mạ tôi kiếm ra tiền mới lạ?

 Trước kia người mình ăn mía, nhai mía; nhưng là mía mừng chứ đâu phải mía lau. Những đốt mía mừng to, bậm, róc vỏ xong, nhai mềm ngọt lịm. Nước mía thơm ứa ra trong từng kẻ răng cho người ăn đỡ cơn khát, mùa hè Quảng trị một thời. 

Giờ về đây, Động Đền, dân mình mua từng đốt mía lau, cứng ngắt, nhai đỡ 'thèm chất ngọt'. Mía lau rất cứng, chỉ để ép ra nấu đường thôi. Cứng, mẻ răng, đứt lưỡi làm sao ăn được? Nhưng tất cả đều là tiền, là chút lợi tức chắt chiu như từng bó rau heo, mớ khoai vụn một thời khốn khó cho bà con ở đây , hình ảnh nay tôi vẫn còn nhớ mãi.   

                                           mía mừng

   Mà lạ, tại sao người ta không trồng mía mừng vào lúc này? theo tôi do đất đai hiếm hoi khi nhìn những miếng ruộng cỏn con như trồng 'làm cảnh' thì đất đai trồng mía ăn chơi, 'phí' quá thôi. 

  Một thời sắn khoai thay gạo. Bột khoai , bột sắn là những 'dinh dưỡng cao cấp' . Vạt mía lau sau nhà, dùng để giữ làn nước dữ sau cái đê cát thủy lợi. Tôi nhớ sao hình ảnh những trận mưa xối xả trong màn trời giông tố. Bao làn nước từ dốc Sơn Mỹ 'hồng hộc' tràn về thôn tôi, ập vào nhà tôi, tràn vào nền đất, xô rào rạo cái vách lá...

  Những đồng bạc hiếm hoi kiếm được từ những đốt mía lau, 'ốm o' khô đét như nhánh nè , nằm cạnh gánh hàng của mạ tôi trong buổi chợ quê.  Mạ tôi chắt chiu mua thêm con cá, hay lon gạo đó là những gì nâng niu trân quý cho từng tấc vườn, từng gốc cây ổi, cây xoài.  Ngay bụi mía lau sau hè tưởng chừng hoang dại; nhưng lại là từng đồng bạc, từng lon gạo kiếm thêm.

    Tôi thương kỷ niệm Động Đền, một thời khốn khó. Hình ảnh mãi ghi trong tim tôi là hình ảnh một mái nhà những mái lá lưu dân Quảng tri trong đó có nhà tôi. Tôi còn thuơng sự dễ dãi, xuề xòa người xóm tôi, ăn mía lau mà quên đi đốt mía mừng ngọt mềm, ngày trước.

  Ôi thời gian! mới đó mà mấy mươi năm lao qua mau lúc nào chẳng hay? Con đường thôn xưa um tùm cỏ dại cùng bao vạt mía lau của xứ Động Đền nay đà mất dấu. Mấy đám mía trong xóm nhà tôi nay biến thành những vườn điều cùng những ngôi nhà xây mới. Thời này, lò ép đường thô sơ các xã lân cận nay cũng không còn. Đời sống vật chất thời nay đã thay đổi rất nhiều. Những loại đường trắng tinh khôi nhập từ nước ngoài đã thay thế phần nhiều những bánh đường đen thô sơ mộc mạc. Dù sao chăng nữa, có thể nơi nào đó còn trồng mía lau đễ cung cấp cho những xe nước mía thành phố. Đất đai bây giờ tiền muôn bạc tỷ chắc không còn thừa mứa để trồng những loại cây như vậy.

                 lối xóm cạnh nhà mẹ tôi hôm nay (tết Đinh Dậu 2017)

    Hôm nay vợ chồng tôi về, đường sá thênh thang, phố phường mở rộng. Lối cát nay mất dấu chân xưa. Lồng lộng trong gió biển Hàm Tân một thời phi lao vi vu hát, làm tôi nhớ thuơng đám mía lau mộc mạc ngày đó biết bao./.


ĐHL 1/8/2015 

27/11/2022

====================== 

BÔ BÔ đứa cháu ngoại sau vườn nhà tôi  

Toyon Avenue San Jose 

 2018

=========================

nước mía tự tay tôi ép

tại nhà Ngoại VN (2017) tôn xi măng thời di dân vào Bình Tuy chỉ còn dấu vết vài miếng dùng làm ngăn gió nấu bếp sau nhà

tôn xi măng: là loại tôn ép cấp phát cho hàng ngàn gia đình QT DI DÂN LẬP ẤP 1973. Sau 1975 chính quyền mới quyết định cho dân QT tại Bình Tuy Động đền đi Kinh Tế Mới 1977 vào Bạc Liêu hay những nơi khác , được tháo dỡ nhà cửa đi theo , nên số nhà tôn xi măng này ít đi . Vào thập niên 1980 ở vùng Động Đền hay trên dốc Sơn Mỹ Tân thắng, những gia đình có lợp tôn xi măng, sườn nhà gỗ , vách ván thuộc loại khá giả, nếu có thêm con bò kéo thì lại là 'giàu' ...

[**]: sau này lập gia đình, vợ tôi kể lại giống mía lau xuất xứ từ nhà vợ tôi bên xóm, các em tôi qua xin về làm giống.

=========================== 

THẰNG BÙ NHÌN TRONG VƯỜN TÔI

(chuyện vui mà thật, có sao kể vậy)

Nhà tôi bên chiếc cầu soi nước. 
Em đến tôi một lần.
 Bao lũ chim rừng hợp đàn trên khắp bến xuân... (VĂN CAO)

Bạn đọc thân mến,

    Gia đình tôi qua Mỹ gần ba mươi năm rồi thế mà Lúa tui vẫn không quên cái chuyện rẫy nương của mình. "Chuyện rẫy nương" đó là cái chi thưa bạn đọc? Chẳng qua đó là cái thói quen giữ vườn chẳng hề thay đổi. Có đôi khi người kể chuyện lại nghĩ bâng quơ "hình như mình chưa đi Mỹ không bằng?"

ĐÁM CẢI ĂN BÁNH XÈO VƯỜN TUI

Chuyện như vầy...

    Vườn sau của người viết có trồng một mớ cải cay. Năm đó Lúa tôi quyết phải có giống hột cải để làm cho vụ sau. Chuyện hột giống nghe qua chẳng có chi là lạ? Mười mấy năm lăn mình với đời nương rẫy bên nhà đủ cho Lúa có một ít kinh nghiệm nào đó.


chim hummingbird xám 

    Nhưng người làm vườn tại đây có nỗi khổ là phải chống trả tìm cách chống lại với sự phá phách của bầy chim tại xứ Cao Bồi này? Trước hết Lúa xin kể bạn đọc nghe về những con hummingbird hay người ta còn gọi là "chim ruồi". Chim ruồi hay chim ong trong tiếng Việt nhưng ở đây người ta quen gọi là hummingbird. Thứ chim này, chúng nhỏ hơn chim sâu bên mình, nhưng "anh chàng" này có cái độc đáo mà chim sâu bên nhà cũng "chào thua" do chim ruồi là loại ưa  'mổ' hột cải nhất.Ô la la! cái mỏ dài, nhọn hoắc của chúng lựa hột nào là chắc ăn hột đó. Nó không mổ tứ tung, lại nhắm vào nhánh hột nào vàng chín mà thôi. Những hạt cải vừa chín tới nếu không "đấu tranh sinh tồn" với loài chim này thì xem như thua luôn, mất giống?!Người viết kể bạn đọc nghe sự phá hoại của mấy chú chim ruồi ra làm sao...    Chim hummingbird thường bay vào vườn tui rất bất ngờ. Từ đâu nó xẹt ngang trước mắt tui nhanh tựa tia chớp! Nó vụt qua lại từng cái nhánh bông hạt cải xem chín chưa? không ưa, vụt chú chim bay mất qua vườn bên hay đâu đó chỉ có trời biết.

chim ruồi ban đêm (hình mạng)

 Mấy chú chim ruồi đó thích thứ hột cải vườn nhà tôi nhất. Trong xóm này, có thể vườn tôi chỉ có giống cải thôi. Tôi tin thế, do có người Việt gần đây họ ưa cải thì tới chợ, làm gì có giống hạt như vườn tôi được? Mùa trước, khi lấy giống hạt cải, tui tức mình do không biết giống chim nào nó "ngang nhiên" phá mấy bông cải? Cứ buổi sáng sớm, tôi nhận ra nhiều mảnh vỏ bị cắn tơi tả trên mặt đất. Tôi tìm nylon trùm bông cải lại.  Có một sáng tôi dậy sớm ra vườn... Ôi một con hummingbird từ trong bao nylon đó hốt hoảng bay vụt ra...

        -A té ra là mi! hết chối nhé?

    Chưa hết, thưa bạn đọc. Ngoài chim ruồi còn có mấy bầy chim sẻ hay bay vụt qua vườn nhà tui? Bầy sẻ kể ra chẳng khác chi se sẻ bên mình, từ màu lông cho tới thân mình. Còn những con chim giẻ nữa chớ? Lũ chim này sà xuống là như "máy bay oanh kích" không bằng? Báo hại thật? Tại sao lũ chim xứ Cao Bồi này lại thích hột cải của vườn Hai Lúa như rứa? 

Chuyện này chắc Lúa phải "bắc thang lên hỏi Ôn Trời"?

Bổn phận của người làm vườn như tôi là làm sao giữ cho được  một mớ hột giống cải cay (bánh xèo) này. Lúa vừa có thú điền viên vừa có loại rau ăn bánh xèo. Chợ Á Châu ở đây ít bán loại rau cải cay cho bánh xèo. Nếu chợ có thì không chắc sạch như rau vườn nhà, vừa tươi vừa không phun thuốc.


***

THẰNG BÙ NHÌN VƯỜN HAI LÚA TRƯỚC ĐÂY (vườn nhà cũ)

   Khi canh chim , tôi chỉ chịu thua mấy chú hummingbird vì như đã thưa với bạn đọc là hummingbird ngoài ban ngày ra nó cũng bay ra kiếm ăn vào ban đêm nữa.  Gia đình tôi ở xóm này gần mười bốn năm , nghĩa là ngần ấy thời gian tôi "kinh nghiệm" với mấy giống chim trong vườn.

   Vài tuần trước khi đám cải còn một màu vàng rực rở tươi đẹp thế kia nhưng mấy chú giẻ, sẻ, hay ngay cả Hummingbird chẳng màng. Chúng bay qua chẳng để ý, ít khi ghé lại. Ngoại trừ mấy con chim đất, tròn trĩnh chịu khó lủi dưới đám cải tìm mồi thật sớm.

    Ngọn gió lướt qua, đưa những cánh hoa cải vàng nhạt cuối cùng, nhỏ li ti, rơi lả tả. Những nhánh hạt bắt đầu huơm huơm vàng, những hạt nhỏ bé bên trong bắt đầu mang màu nâu đậm. Màu vàng đó từ từ lan lên cao, những nhánh hạt non hơn, ngắn lại. Bầy chim thật tinh khôn, chỉ chừng ấy là chúng bắt đầu đảo cánh ghé lại 'thăm vườn'.

    Bà xã nhà đang ngồi đọc báo, chợt kêu lên:

             -Ôi ôi có con chim phá hột cải ngoài tề!

    Hai Lúa giật mình vụt chạy ra vườn.

           -A tụi mi khun (khôn) dử  hí? 

    Thật thế, có hai con giẻ xám  có đuôi dài, giữa chừng đuôi có vạch ngang trăng trắng, đang đứng đu đưa trên nhánh bông cải, mắt ngó láo liên. Thấy tôi chạy ra, cặp chim vụt bay mất.

    Đây là dấu hiệu đầu tiên báo giúp tôi 'sắp bị quân địch'  tấn công!

  Quả đúng, dưới đất vài cái vỏ bông cải khô vừa chín bói đã bị hai con chim này rỉa hột mất.

Tôi than: 

    -Cứ đà này, đến khi  hột cải chín hết thì chẳng còn chút giống mô?

   Người kể xin nhắc lại với bạn đọc, chợ tại Mỹ không bán thứ cải cay dành cho ăn bánh xèo. Họ bán thuần cải bách thảo, bẹ trắng (pok choy), cải làng và mắc nhất là cải làm dưa . Giá cải đắt chưa thành vấn đề, nhưng muốn ăn cải cay hoặc cải non mới lên ba lá thì chỉ có chủ động giữ hạt giống, kèm thêm miếng đất là xong "cái mộng làm vườn" . 

  Giờ qua lại chuyện mấy "kẻ thù giai đoạn" của tôi là mấy chú chim. Có thể ví von một tí là "đấu tranh giữa người và chim", giữa trí óc một nông dân Việt và những chú chim Mỹ bắt đầu thực hiện...

   Đơn giản lắm! ta chỉ cần một cái áo cũ cùng cái quần hư, thêm cái mũ làm vườn nữa là có "thằng bù nhìn" đang đu đưa trong gió.  Tôi cho rằng trong cái đầu con chim Mỹ làm gì có khả năng 'hình dung' ra thiệt và giả?

    Người viết cho là chúng ở Mỹ, suốt đời chúng chẳng có cơ hội nào đảo cánh qua những cánh đồng, vườn tược, rẫy nương bên quê hương VN thì làm sao chúng biết được "thằng bù nhìn" là cái 'chi chi'?

    Tâm lý đắc thắng kia, dĩ nhiên tôi không hề chủ quan, tự đắc. Chuyện tôi lo nhất, nếu mùa cải này hạt giống thất bại thì xem như mùa sau tôi chẳng còn cái thú ăn "cải non ba lá" như từng khoe với bạn bè nữa.

     Liếc mắt qua cửa sổ xem chừng vườn sau tôi chợt cười một mình, nhớ mấy câu thơ trong bài "Thằng Bù Nhìn", của vua Lê Thánh Tôn, nằm trong số những nhà thơ Đường của tiền nhân ...

Quyền trọng ra uy trấn cõi bờ
Vốn lòng vì nước há vì dưa
Xét soi trước mặt đôi vừng ngọc
Vùng vẫy trên tay một lá cờ
Dẹp giống chim muông xa phải lánh
  Giận quân cày cuốc gọi không thưa
Mặc ai nhảy nhót đường danh lợi
Ơn nước đầm đìa hạt móc mưa./.

giống se sẻ đất 

 

    Người viết kể  ra đây mong có vài hàng giúp vui bạn đọc. Kết quả cuối cùng cho một nông dân đất Việt có thắng đặng lũ chim xứ Mỹ này không? Hạ hồi phân giải,  nhưng kẻ này xin thưa thật với bạn đọc người làm vườn này đã gặt hái được kết quả khá mừng đó là một lon hột giống cải đầy, gieo hột cho tận mấy năm sau!

CẢI BẸ LÀM DƯA

 Tôi ưa ý quá. Nhờ kiên trì chịu khó 'chự' (giữ) chim tui có dư dả hột giống cho đến năm nay -2025-đi ở nơi khác, hạt giống cải vẫn còn rất nhiều. Dời nhà, tui vẫn ưa thích làm vườn. Làm vườn giúp mình vận động lại có ích khi có rau ăn. Và dĩ nhiên tới vườn mới, có một lần tui lại treo thằng bù nhìn dọa chim như trước. Ngoài hạt cải cay, tui còn có thêm khá nhiều hạt giống cải dưa "chính gốc" nữa.  Người quen cũng được Hai Lúa chia sớt các thứ hạt cải về trồng. 

    Dù sao chăng nữa, nói chi thì nói, tôi không quên công giữ vườn của "thằng bù nhìn" mấy năm nay tại quê hương mới./.

ĐHL update 20/9/2025

edition from 15/5/ 2021

================== 

CHIM CŨNG BIẾT BẢO VỆ VÙNG TRỜI ư?

CÁNH DIỀU THẢNH THƠI

    Bầu trời trong xanh tràn trề nắng ấm. Chú diều vần vũ lượn vòng dưới bầu trời quãng khoát, không một bóng mây. Đôi cánh rộng của con chim thuộc loại lớn dang rộng, như đang lười biếng hoạt động nhưng vẫn đủ giữ cho diều đảo từng vòng thật chậm trên cao. Thỉnh thoảng, cặp cánh của nó lại đập ít cái, chỉ ít cái thôi, thế là diều lại tiếp tục bay vòng như cũ. Chú chim lơ đãng này khi lượn vòng như thế, thường bay một mình. Hình như nó đang tận hưởng một buổi rong chơi nhàn nhã, tự do và thênh thang.

THÌ RA CHIM CŨNG BIẾT BẢO VỆ  ‘GIANG  SƠN, LÃNH THỔ’ CỦA CHÚNG

    Thình lình từ dưới thấp có ba bốn chấm đen vụt bắn lên, rồi liên tiếp nhiều chấm đen khác vụt bay lên! Một bầy quạ đang bay lên ‘nghênh chiến’! Thì ra diều ta đang lạc vào ‘lãnh thổ’ của bầy quạ không biết bao giờ? 

hạt sót California rất nhiều

    Quạ vùng này nhiều lắm. Chúng sống từng  bầy. Thỉnh thoảng không biết từ đâu chúng đậu vào các lùm cây hạt sót, kêu vang chí chóe. Cây hạt sót trồng nhiều ở vùng này là thức ăn của loài quạ. Đến mùa, hạt sót bị quạ ăn rơi vãi đầy mặt đất.

hình 1930 người bộ tộc da đỏ tại California và hạt sót

    Tra cứu thì ngày xưa người Mỹ bản địa tức là thổ dân da đỏ họ dựa vào nguồn hạt sót làm thức ăn chính cho họ. Những bộ tộc da đỏ thường chế biến tích lũy hạt sót làm thức ăn. Các nhà dinh dưỡng học cũng phân tích cho rằng hạt sót có hàm lượng dinh dưỡng cao.

Con diều tuy to lớn thế, nhưng lại bay chậm. Hai ba con quạ bay nhanh hơn diều, chúng thi nhau lao vụt vào cánh trái và cánh phải của diều ‘gặp nạn’. Diều giờ đây hốt hoảng lo tìm đường thoát. Bao phút an nhàn vừa qua biến đâu mất, nó chỉ còn vội bay thẳng một hướng thoát thân. Nhưng lũ quạ đâu chịu buông tha? Thỉnh thoảng cánh của nó bị quạ mổ trúng, từ trên cao tiếng diều kêu lên quang quác. Mấy con quạ vừa đuổi địch thủ vừa kêu nhau chí chóe. Thật thương hại cho con diều ham chơi, nó lạc vào ‘không phận’ bầy quạ mới ra cớ sự như thế? Bao nhiêu uy dũng của giống nhiều đi đâu mất? Từ dưới đất người chứng kiến mới lo ngại thay cho thân nó. Diều đâu phải là thứ chim hiền? nhưng than ôi: “mãnh hổ nan địch quần hồ” diều thua là phải, lo  bay đi tránh ‘giang sơn’ lũ quạ. Có mục kích cảnh này mới thấy sự ‘quyết chiến’ đầy hăng say xen lẫn đoàn kết từ bầy chim đen đúa, ồn ào là quạ. Những thứ chim khác nhỏ hơn thường biết ‘thân phận’ của nó nên hiếm khi thấy quạ ‘tranh chấp’ với các bầy chim nhỏ khác, ngoại trừ có bóng diều lai vãng là bầy quạ chẳng hề ‘tha thứ’?

KHI ĐÃ 'BẢO VỆ' VÙNG TRỜI QUẠ CŨNG KHÔNG THA THỨ CẢ MÁY BAY KHÔNG NGƯỜI LÁI DRONE

    Tại vùng ngoại ô nào đó ở Australia một chiếc drone của con người thả chơi cũng bị một chú quạ bay lên "nghênh chiến". Khi đã có nhiệm vụ 'bảo vệ không phận' quạ thi hành rất đúng nhiệm vụ của quạ. Chiếc máy bay nhỏ có 4 chong chóng trong hình đang bị chú quá đậu vào phần đuôi và 'mổ cắn' tứ tung?!

    Quạ không tha thứ từ con diều nào đó lơ đễnh bay lạc vào, cho đến máy móc của con người có động cơ đang hoạt động nó vẫn không hề sợ hãi. Sự tấn công không khoan dung có thể làm con quạ này trở thành một 'chiến sĩ' của loài chim.

CAO NHÂN TẮC HỮU CAO NHÂN TRỊ

Chim cắt (kestrel) Bắc Mỹ là giống chim tương cận với chim ưng (falcon) nhưng nhỏ hơn. Nó là giống chim săn mồi tuy nhỏ bé nhưng dũng mãnh

chim cắt Mỹ (American kestrel)

    Thế mà một ngày, người viết có dịp nhìn thấy lũ quạ dữ tợn kia lại bị một “khắc tinh” trị nó, đó là CHIM CẮT.

Cũng là bầu trời của vùng Alum Rock Park, nơi gia đình tôi ở. Cũng một sáng trời quang đãng và tràn đầy nắng ấm. Tôi nghe trên cao có tiếng quạ kêu quang quác khác thường? Thì ra có mấy con quạ đang bay loạng choạng và hỗn độn. Tiếng quạ nghe chí chóe như có chuyện bất thường?

      Có một bóng chim nhỏ hơn, bay xẹt qua, ngang dọc nhanh như những “lằn đạn”?! một đường bay của bóng chim này là một lần cánh con quạ đen bị va trúng khiến quạ ta, có thể đau quá, kêu vang... mấy con quạ trên kia đang bị xé lẻ, mỗi con mỗi hướng, cố né tránh con chim nhanh nhẹn kia?

THÌ RA CÓ CON CHIM CẮT (kestrel) ĐANG TẤN CÔNG QUẠ

 chim cắt bay như một mũi tên đánh quạ - quạ chỉ biết bay trốn

BẦY QUẠ ĐANG BỊ CON CHIM CẮT TẤN CÔNG

    Con chim cắt từng sống đơn độc không từng bầy như quạ nhưng là ‘kẻ thù không đội trời chung’ với bầy quạ. Người ta nói “nhanh như cắt” quả thật không sai! Trên cao, chúng ta không thể thấy được rõ ràng hình dạng của chim cắt, nó chỉ là một bóng đen bay xẹt qua lại như “như những lằn đạn” không hơn không kém! Quạ bay khá nhanh, thế mà không thể nào so với con cắt được.

    Tôi cho rằng tốc độ trên không là ưu thế hàng đầu của chiến thắng. Sự to lớn dềnh dàng rõ ràng không là yếu tố thắng thế trên không trung.

    Lạ làm sao? Tôi thắc mắc có thể bầy quạ này đang lạc vào “không phận” của con chim cắt kia mới ra cớ sự này?

    Hài hước một ít chúng ta nghiệm ra “lãnh thổ và không phận” của loài chim- có thể là một luật lệ tự nhiên của tạo hóa trao cho chúng mà con người ta không thể hiểu hết? Người viết tin rằng bẩm sinh và tự nhiên của chim muôn hay thú vật bẩm sinh chúng cảm nhận ra cái 'ranh giới' kia. 

    Người viết lại hình dung nơi thâm sơn cùng cốc; “RỪNG NÀO CỌP ĐÓ” đây là kinh nghiệm dân gian nhưng chúng ta tin rằng điều này có thật. Một rừng không thể hai cọp; một điều kiện rất bẩm sinh mà muôn thú tự nhiên biết lấy để chia ra ‘ranh giới’ trong rừng, nhất là loài thú dữ.

    Một ngày rảnh rang thoải mái, có đôi lúc chúng ta ngồi ngắm trời mây và tự cho rằng một bầu trời cao kia quả là một vùng không gian tự do rộng mở.

    Nhưng sự thật nay đã khác hẳn trong tôi: thì ra ngay cả chim chóc vẫn biết 'phân chia gìn giữ vùng trời vùng đất' cho chúng huống hồ gì loài người trong thế giới hôm nay. Phải chăng có một dịp nào đó có những nhà quân sự trên thế giới này nhìn cảnh những loài chim đánh nhau trên bầu trời rồi nảy sinh ra những ý tưởng, chính sách quân sự?

    Đó là những hình ảnh không chiến trên bầu trời vào thời chiến tranh. Các nước đang thi đua nhau chế tạo càng lúc càng nhiều chủng loại phi cơ chiến đấu với những lợi thế trong KHÔNG CHIẾN (interception) để đạt cho được chiến thắng trên không.  Các loại phi cơ tiêm kích càng lúc càng lợi hại hơn thi đua nhau ra đời đưa cuộc chạy đua vũ trang trên không hiện nay chưa bao giờ ngưng nghỉ.

    Chuyện chiến tranh của loài người lại càng dễ hiểu khi chúng ta nhìn lên bầu trời hàng ngày vẫn còn những loài chim khắc kỵ nhau quyết tranh giành nhau vùng không gian của chúng thì các "con chim sắt" của không quân các nước vẫn "nối gót" như vậy để bảo vệ giang sơn của họ. Cuộc sống trên trái đất vẫn còn tiếp diễn thì sự cạnh tranh của muôn loài tất còn hiện hữu. Âu đây cũng là định luật sinh tồn ./.

Đinh hoa Lư edition 

21/9/2025