TRÍ THÔNG MINH NHÂN TẠO- NỖI BUỒN THẤT NGHIỆP HAY ƯU TƯ GIỚI TRẺ

 CHÀO BẠN ĐỌC

    Hiện nay chắc hẳn chúng ta đang nghiệm ra rằng phát kiến khoa học trong đó thành quả từ Trí Tuệ Nhận Tạo (Artificial Intelligence /AI) đang chiếm ngự hay ảnh hưởng tăng dần vào mọi lĩnh vực trong xã hội. Cuộc thi đua ứng dụng AI là cuộc cạnh tranh khốc liệt nhất trong nền kinh tế hiện tại. Các tay tổ tư bản sản xuất công nghệ đang tung hầu như toàn bộ vốn liếng nhằm cạnh tranh sát phạt lẫn nhau trong sản xuất và cạnh tranh thị trường. 

    Sự thật này ai cũng thấy rõ dần. Không riêng trong lãnh vực kinh tế, ngay trong lĩnh vực quân sự hầu như các nước trên thế giới nhất là các siêu cường và cường quốc quân sự đều tung rất nhiều đầu tư vào ứng dụng AI trong quốc phòng. Thật ra, ngay trong mọi lãnh vực từ xã hội, kinh tế, quân sự  cho tới giáo dục và nhiều vấn đề nữa đều có bóng dáng AI xen vào và chi phối dần hồi

Nhưng trong lúc các nhà tư bản đang vỗ tay reo, các nước trên thế giới đang vững tin và hứng thú vào AI thì thành phần nhân lực thực của mọi nước từ lao động trí óc lẫn chân tay đều cay đắng nhận ra rằng: "bóng ma" của AI đang hất tung và đe dọa tình trạng công ăn việc làm của họ. 

Thung Lũng Silicon Valley từng trãi nghiệm cuộc ứng dụng AI hầu như toàn bộ đưa đến tiếng thở dài thườn thượt của hàng ngàn kỹ sư tài năng với việc làm bấp bênh không biết lúc nào mình thất nghiệp. Hiện nay ngay con cháu chúng ta sự thật đang làm việc nhưng tất cả hiện đang làm tại Silicon Valley đều đi thực tập và học cách phỏng vấn cho một ngành mới chuẩn bị cho "thất nghiệp do AI". 

Có điều chua chát, nếu chẳng may thất nghiệp thì xem như khả năng tìm việc mới rất thấp do công ty nào cũng đang cạnh tranh khốc liệt ứng dụng và đầu tư AI cả?

TẠI SAO FACEBOOK (META) CHO THÔI VIỆC (LAY OFFS) HÀNG LOẠT

Thí dụ: chủ FB, theo WIRED, CEO Mark Zuckerberg không tiếc tiền cho phòng thí nghiệm về siêu trí tuệ mới của Meta, ông đã đề nghị mức lương lên tới 300 triệu USD/năm cho nhân tài AI hàng đầu trong bốn năm, cộng thêm với mức  thưởng hơn 100 triệu đô la/năm cho năm đầu tiên. 

Theo tờ WSJ cho biết tham vọng của Mark Zuckerberg về AGI đang lớn hơn bao giờ hết. Ông được cho là sẽ đích thân tuyển khoảng 50 người để thành lập đội ngũ phát triển công nghệ này và đưa mô hình Llama lên tầm cao mới. AGI chưa xuất hiện và có nhiều định nghĩa khác nhau, nhưng được hiểu chung là một dạng "siêu trí tuệ", có thể tư duy như con người, thông thạo đa dạng lĩnh vực và làm được mọi việc...

-------

AGI viết tắt của Artificial General Intelligence AGI, hay trí tuệ nhân tạo tổng quát đây là tham vọng xây dựng mô hình công nghệ của Mark. Mục đích là sở hữu cả khả năng nhận thức của con người chúng ta đó là KHẢ NĂNG SUY LUẬN, HỌC HỎI CÙNG GIẢI QUYẾT NHIỀU NHIỆM VỤ CỦA NÃO NGƯỜI TỪNG LÀM

------------------- 

Tại sao? Con người làm việc thực sự lại lo lắng đến thế? Điều dễ hiểu AI sẽ thay thế cho rất nhiều người.

  rồi hậu quả tiếp đến, hiển nhiên cùng rõ ràng nhất là THẤT NGHIỆP do hệ quả từ AI đưa lại sẽ khiến FB sa thải hàng ngàn nhân viên để đầu tư vào AI.

Quả đúng.

Tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm nhân viên văn phòng tại Thung lũng Silicon cao hơn tỷ lệ chung của khu vực, do sự suy thoái của các lĩnh vực công nghệ và dịch vụ chuyên nghiệp. Thị trường việc làm cho các vị trí văn phòng, đặc biệt là nhân viên mới vào nghề, đã gặp nhiều thách thức kể từ năm 2023 do tự động hóa AI, cắt giảm ngân sách doanh nghiệp và việc điều chỉnh sau đại dịch.

Các dịch vụ chuyên nghiệp, khoa học và kỹ thuật đó là giới Kỹ Sư còn gọi là giới "cổ cồn trắng/white Collars) đã bị cắt giảm 5.800 việc làm trong năm qua.

Hãy nghĩ tới viễn cảnh con cháu chúng ta ra trường, sự học hành và cạnh tranh với "siêu trí tuệ" ra sao để sau này có công việc trong xã hội. Giới đã về hưu hiện nay họ có cuộc sống bình an sau khi hết can dự vào đời sống cạnh tranh công ăn việc làm, nếu có chút liên tưởng đến hoàn cảnh thế hệ trẻ hiện tại (gen Z, gen Y) sẽ thấy con cháu chúng ta sẽ khổ tâm lao trí ra sao?

ĐÂU PHẢI CHUYỆN THẤT NGHIỆP? TỪNG CÓ NHIỀU CẢNH BÁO NGUY HIỂM KHÁC VỀ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO -AI- NHƯNG CHỈ LÀ "NƯỚC XAO ĐẦU VỊT"

    Công nghệ ứng dụng về Trí Thông Minh Nhân Tạo (AI) càng lúc càng nhiều kỹ xảo tinh vi và phát triển rộng khắp toàn cầu. Tuy thế càng lúc càng có nhiều lời CẢNH BÁO về sự nguy hiểm của AI, lời cảnh báo đó càng lúc càng nhiều hơn.

Geoffrey Everest Hinton (sinh ngày 6 tháng 12 năm 1947)  một nhà khoa học máy tính, nhà khoa học nhận thức và nhà tâm lý học nhận thức người Anh-Canada

Geoffrey Hinton được coi là “Bố Già của AI” (AI Godfather) nhưng ông báo động:

-“ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO AI càng lúc càng thông minh hơn chúng ta và có khả năng quyết định nhằm chiếm quyền kiểm soát chúng ta. Con người cần chú ý để ngăn chận vấn nạn này xảy ra” .

Tưởng cũng cần biết thêm  Hinton là chủ nhân sáng lập cơ sở  và chế tạo ra cỗ máy tự học và Thuật Toán về Mạng Thần Kinh Vi Tính (neural network algorithms). Vào năm 2023 Hinton rời chức vụ tại Google ngõ hầu có cơ hội TƯ DO BÁO ĐỘNG VỀ CÁC ĐIỀU NGUY HẠI CỦA Trí Thông Minh Nhân Tạo mà không bị một ràng buộc hay lấn cấn nào dù Hinton phải mất đi rất nhiều quyền lợi riêng tư trong vị trí của ông tại Google.

Không riêng gì Hinton, các khoa học gia về điện toán vi tính hiện đại hiện nhất hiện tại đều đồng loạt lo ngại về khả năng nguy hiểm đáng báo động của AI.

Ngay cả Elon Musk ông chủ của SpaceX và hãng xe điện Tesla vừa cùng hơn 1000  khoa học gia cầm đầu về công nghệ điện toán đã ký chung một bản CÔNG BỐ 2023 yêu cầu TẠM DỪNG PHÁT TRIỂN CÔNG CUỘC THỬ NGHIỆM AI do khả năng phát triển kỹ thuật tiếp tục của AI sẽ đưa tới “RỦI RO ĐÁNG SỢ CHO NHÂN LOẠI”.'

 Zuckerberg đang cắt giảm hàng nghìn việc làm sau khi công ty của ông chuyển hướng mạnh mẽ sang metaverse (từ 86,000 năm 2022 và năm nay sẽ còn 66,000 jobs). Và đó là Altman, 37 tuổi, một sinh viên đại học Stanford, bỏ học giữa chừng, hiện là  ngôi sao vươn lên và nổi trội một cách không ngờ.— nhưng cũng từ đây sẽ là là người phải đối mặt với những cạm bẫy của quyền lực bao trùm.

Kể từ khi ChatGPT ra mắt ra công chúng vào tháng 11năm 2022, một mô hình trí tuệ nhân tạo, có thể viết văn xuôi, mã, ngay cả luận án làm thơ..., có thể được coi là thứ công nghệ uy lực và ghê sợ nhất — do không thể đoán trước — trong thế hệ của Altman. Nó có thể là một mỏ vàng cho Altman, dẫn đến một khế ước trị giá hàng tỷ đô la trong nhiều năm đến từ Microsoft và có sức thu hút 100 triệu người dùng trong hai tháng đầu tiên. Tốc độ tăng trưởng vượt xa bước tiến của TikTok và Instagram, khiến nó trở thành ứng dụng điện toán phát triển nhanh nhất trong lịch sử Internet.

 

Chẳng khác gì mạng xã hội vào năm 2012, ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) đang đứng trước ngưỡng cửa của sự thay đổi to lớn, còn có thể nói là vĩ đại là đàng khác. Trong lúc các mạng xã hội tiếp tục tái định hình thế giới chúng ta chỉ trong vòng 10 năm tới đây, các chuyên gia nói rằng hậu quả của con đường tiếp theo của AI sẽ còn lớn hơn rất nhiều. Theo các nghiên cứu gia, mô hình AI hiện tại hầu như không làm trầy xước bề mặt tiềm năng của công nghệ. Và khi Altman và nhóm của ông tiến lên, về căn bản AI có thể tái định hình nền kinh tế và cuộc sống của con người thậm chí còn hơn hẳn các mạng xã hội hiện tại.

 Giám đốc nghiên cứu nền tảng về AI tại Viện Turing thuộc Vương Quốc Anh là giáo sư Michael Woodridge cho biết: “AI có tiềm năng trở thành một công nghệ biến đổi xã hội con người giống như internet, truyền hình, đài phát thanh, báo chí, nhưng chúng ta chưa tưởng tượng ra nổi người ta sẽ sử dụng nó ra sao?"

Thành tích của Zuckerberg tại Facebook chứng tỏ - việc buông lỏng dây cương về công nghệ hầu chạy theo lợi nhuận có thể gây ra những hậu quả ghê gớm —  nếu Trí Thông Minh Nhân Tạo- AI không được kiểm soát hoặc nếu con người CHỈ ƯU TIÊN chuyện TĂNG TRƯỞNG HƠN LO LẮNG CHO SỰ AN TOÀN THÌ HẬU QUÁ KHÓ LƯỜNG DO KHÔNG KHẮC PHỤC ĐƯỢC.

Công nghệ dĩ nhiên mang tính cách mạng, nhưng được thực hiện một cách nguy hiểm. Dan J. Wang, hiện nay là phó giáo sư về môn kinh doanh và xã hội học tại Trường Kinh doanh Columbia, ông từng lái xe ngang qua văn phòng Altman's Loopt tại thành phố Palo Alto, bắc California. Lúc thời còn là sinh viên đại học Stanford. Altman nói với Dan Wang rằng có nhiều điểm tương đồng giữa Altman và Zuckerberg.

Wang nói: 

        -Cặp đôi này (Altman và Zuckerberg) là những tay tổ truyền bá công nghệ và cũng là "những nhà lãnh đạo có sức thuyết phục thực sự. 

Đó là những người có thể giành được niềm tin của bá tánh. Nhưng những gì họ thiếu trong tính độc đáo, họ bù đắp bằng khả năng chấp nhận rủi ro. Wang cho biết cả Zuckerberg và Altman đều sẵn sàng mở rộng việc sử dụng công nghệ mới với tốc độ nhanh hơn nhiều so với những người tiền nhiệm đầy tính thận trọng.

   CON NGƯỜI SẼ MẤT CÔNG ĂN VIỆC LÀM TỪ NỀN SẢN XUẤT TỰ ĐỘNG HÓA 

ĐẾN KHI CỖ MÁY THÔNG MINH  BIẾT TỰ HỌC ĐỂ THĂNG TIẾN

    Các khoa học gia về máy tính như Ray Kurzweil tốt nghiệp Trường Công Nghệ Massacchussetts (MIT) vừa là một nhà đầu tư cùng nghiên cứu, ông cho rằng Trí Thông Minh Nhân Tạo (AI) có thể vượt qua trí thông minh cổ điển của con người và tiếp tục ‘tự học để thăng tiến’. Thời đại hôm nay AI  lại rất khác do chúng có thể TỰ HỌC ĐỂ TỰ NÓ CÀNG THÔNG MINH HƠN!

    Tự động hóa công việc là mối lợi từ AI cung cấp cho chúng ta nhưng lại nảy sinh ra  mối quan tâm cấp bách khi công nghệ này được áp dụng trong các ngành như tiếp thị, sản xuất và chăm nom sức khỏe. Đến năm 2030, các công việc đó sẽ do AI chiếm tới 30% số giờ làm trong nền kinh tế Hoa Kỳ nhờ vào tự động hóa và robot hóa nhân viên  Da đen và gốc Hispanic tại Hoa Kỳ đặc biệt dễ bị mất việc trước sự thay đổi này. 

    Goldman Sachs một tổ hợp đầu tư lớn của thế giới còn tuyên bố sẽ có  300 triệu việc làm toàn thời gian của thế giới có thể bị mất do tự động hóa của AI.

     Khi bạn nhắc phone lên tiếng gọi cho bạn đi bác sĩ và ngay cả khi trả lời bạn hay tiếng nói trên Google Map ...tất cả chỉ là robot AI thay người nhân viên trực máy. Rõ ràng, khi robot và AI trở nên thông minh hơn và khéo léo hơn, người ta sẽ cần ít người hơn. Cho dù có lập luận tuyên truyền trước rằng sẽ có 97 triệu việc làm mới vào năm 2025 nhờ vào Trí Thông Minh Nhân Tạo, nhưng nhiều trăm triệu nhân viên thiếu kỹ năng cần thiết cho các vai trò kỹ thuật của AI đó sẽ mất việc. Ngay cả những ngành nghề cần bằng cấp và đào tạo bổ sung của con người SAU ĐẠI HỌC cũng không tránh khỏi sự thay thế của AI.

 DO ĐÂU?

CHÍNH KINH TẾ VÀ LỢI NHUẬN CON NGƯỜI  ĐÃ NGĂN CẢN SỰ CẢNH BÁO CỦA  NHÀ BÁC HỌC

Bác Học Stephan Hawking mất ngày 14/3/2018. Trước khi mất không lâu, nhà bác học  này thật sự lo sợ về trí thông minh nhân tạo. Nhưng ông từng cảnh báo tất cả quan tâm đều bị lợi nhuận con người che giấu tất cả?

   Khi quan tâm đến cảnh báo, Bác Học Stephen Hawking tin tưởng rằng thế giới digital và Internet sẽ đóng vai trò quan yếu trong vấn đề điều khiển trí thông minh do con người làm ra. Nhưng trong ứng dụng, nhân rộng ra chính LỢI NHUẬN khiến con người đóng luôn vai trò 'bốc lột' luôn cả AI.  Nhưng hậu quả từ bốc lột này là gì? lúc này chính AI sẽ 'biết tự học' và từ đó

"...tự tách biệt ra tầm kiểm soát của con người, rồi từ đó chúng sẽ tự thiết kế và tạo tự gia tăng các tốc độ quá bất ngờ trong lúc con người bị giới hạn trong quy trình tiến hóa tự nhiên sinh học vì bản thân là sinh học ,từ đó không còn khả năng theo kịp với chúng , dĩ nhiên loài người sẽ bị nó thay thế mà cai trị lấy chúng ta... "

Thiết nghĩ, những cảnh báo này không quá mới nhưng chỉ là "nước xao đầu vịt" do Lợi Nhuận và Lòng Tham đã phủ che tất cả cái hại đối với con người. Dù sao đối với chúng ta, thế hệ đã qua, nhưng khi nghĩ về bao nhiêu thế hệ tiếp nối, nếu ai có lòng ắt hẳn sẽ không tránh khỏi một tiếng thở dài

./.

ĐHL  biên soạn 26/8/2025

MỘT THOÁNG CÀ PHÊ NGÀY XƯA TRONG NHỮNG NGÀY CƠ KHỔ

 giọng hát Tuấn Vũ hơn 30 năm sau vẫn còn mượt mà, xúc cảm

KHÓI THUỐC NĂM XƯA

 

 (bài tái đăng)

nhờ Internet tôi tìm được VỊ TRÍ xưa kia xóm tôi ở ngày đó so với trong hình nay đã khác hẳn (ngoại trừ còn một cây điều nay đã rậm rạp) lý do hiện nay như trong hình có đường trải nhựa hai bên còn có hàng cột điện đường cùng hai mương nước chảy 

Trước năm 1995, con đường này là con đường đất một trận mưa nước chảy lở lói làm đất hai bên đường sứt mẻ hư hao. Nước bùn lở lói màu đỏ chảy ào ạt xuyên vào nền nhà của mái tranh nghèo.

Mũi tên chỉ vị trí nhà tôi và vườn đào khi ra đi bán lại nay cây cối và nhà cửa san sát nhau chứ không thưa thớt  như xưa.Đám đất đó nay người ta phân chia ra bán tiền tỷ do vùng này sắp trở thành một khu CÔNG NGHIỆP LỚN 

***

LY CÀ PHÊ SƠN MỸ

Ngày đó gần chùa Sơn Mỹ có một quán cà phê khá đông khách. Chúng tôi, giới ẩm khách thường gọi là quán Thủy-Hạ. Lý do dễ hiểu do anh Hạ (kiêm sửa xe đạp) cùng vợ anh là chị Thủy người chủ quán.

 Bạn đọc chắc hẳn còn nhớ một thời 'NGĂN SÔNG CẤM CHỢ', từ thành phố cho đến vùng quê người mình sống trong thiếu thốn bức bách, ly cà phê tiếng nhạc điếu thuốc mơ màng là chuyện hiếm hoi. Đến khi thời thế nới lỏng dần hồi, có phong trào mở quán cà phê, có tiếng nhạc "hải ngoại" đem về tự nhiên con người ta  bắt đầu có cảm giác thoải mái, tươi vui hơn. Lớp trẻ sau này nếu đi uống cà phê có thể chỉ do "đi tiệm cà phê" đang trở thành "mốt" thời thượng thôi.  Các bạn trẻ sẽ không hiểu hay khó cảm thông thế nào là tâm lý khoái cảm từ thú nhâm nhi từng giọt cà phê đắng của lớp người đi trước- hàng ngày họ phải lăn lộn trong rừng, tay chai mặt nám với rựa rìu, nắng mưa...

*

    Quán cà phê người viết kể lại, lúc đó dần đông lên nhờ kèm theo phong trào nghe lại dòng nhạc sau một thời gian vắng tiếng.  Phải nói cho đúng, thịnh hành nhất là hai giọng ca Tuấn Vũ, Khánh Hà. Những cuốn băng cassette hiếm hoi dùng mãi nên trở thành 'nhảo nhẹt', sứt mẻ. Những hộp băng từng chuyền qua tay nhiều người mới về tới một vùng quê này. Ôi tôi nhớ làm sao những giọng ca ngày đó. Tất cả đều là "số một". Một vài cái quán cà phê hiếm hoi, hai bên con đường đất đỏ Liên Tỉnh 55 (xưa là Tỉnh Lộ 23) từ Xã Tân Thiện vào tận Bình Châu thuộc Bà Rịa. Quán nào cũng sắm cho được cái máy JVC, Panasonic trông nó sướng con mắt làm sao! Xin các bạn chớ coi thường những cái máy này nhé; chúng là cả một gia tài của chủ quán đó. Nhớ làm sao nhiều tiếng hát mượt mà, bao lời ca nghe sao say sưa, chất ngất như mang lại một trời nhớ thương và đồng cảm chân thành...

Uống ly cà phê "phin", nếu lúc đó tôi kêu chủ quán mang lại cho ba điếu thuốc JET bán lẻ thì thật là 'sang'. Đã uống cà phê mà hút "thuốc rê" thì trông sao được mắt. Ba điếu thuốc Jet luôn được chủ quán đặt vào cái dĩa nhỏ. Đó quả là sự phục vụ trịnh trọng cho một loại thuốc hút "thời thượng". 

    Thật vậy, vào đúng vào thời gian đó, thuốc Jet từng được dùng để "giao tiếp" mỗi khi người dân muốn đi xin vài thứ giấy tờ tại các cơ quan, thông xe qua trạm...Người kể chuyện nhớ làm sao hình ảnh bao thuốc JET trong tay ai đó, cho đến khi người tiều phu lại có cơ hội có điếu thuốc Jet  giữa hai ngón tay, ngồi trầm ngâm hay nhâm nhi vị đắng cà phê trước khi vào rẫy… Đó là khoảng thời gian quý báu nhằm thỏa mãn cho lòng mình với những "mơ mộng" nào đó trước khi  trở lại với thực tế là ...VÁC BÚA VÔ RỪNG !

cái chợ ngày xưa gần nơi cư ngụ của tác giả 1984-1995

    Kể chuyện xưa, tôi chẳng muốn so sánh với thời này. Nếu ta đặt tâm trạng của giới trẻ thời nay vào thì thật tình khó lòng cảm hết tâm trạng người viết. Có thể các bạn đồng ý: cái gì chúng ta thiếu hay quá cần mới giá trị. Thời nay do quá thừa mứa, quá dễ dàng thì khó mà đạt tới một tâm lý sung sướng nếu không muốn nói là hạnh phúc, thỏa mãn như tôi lúc đó.

***

                 HOA SỨ BƠ VƠ

    Đợi giọt cà phê rơi rơi, cũng là lúc ẩm khách ngồi ngắm mấy mảnh vườn quanh quán…

    Quanh tôi, hình ảnh mấy vườn mít tiêu điều do sâu bọ đục thân, phá đọt.  Vùng xã Sơn Mỹ từ thời Khẩn Hoang Lập Ấp 1973, người Quảng Trị di dân vào đây đã một thời nổi tiếng nhiều mít. Giờ tôi ngồi đây nhìn qua khung cửa lá của quán cà phê Thủy Hạ, chỉ còn lại những gốc mít mục nát, cành lá xác xơ, trông thật nhức mắt. Loại sâu bệnh đục thân, héo đọt càng ngày càng phá hoại giống mít, không ai cứu được. Thế là thôn tôi ở càng ngày càng ít lợi tức từ vườn nhà mang lại. Còn may, rừng trong kia một thời cung cấp than củi, cây gỗ thế là bà con cùng nhau vào rừng khai hoang thêm đất kiếm thêm bắp đậu. Hàng ngày người ta vào rừng làm rẫy, đốt than, để lại ông già bà lão hay trẻ thơ lại nhà. Khung cảnh ban ngày còn lại quanh tôi, chỉ là vườn nhà vắng vẻ, trơ trọi...

Nhìn ra khung cửa lá của quán cà phê thân quen, mắt tôi dừng lại đám vườn ai đó còn sót lại đôi ba cây bông sứ. Những cây bông sứ chẳng ai màng chăm sóc nhưng vẫn lây lất sống, dai dẳng với tháng ngày.  Những bông hoa sứ rơi rụng, bơ vơ, rải rác trên nền đất nửa cát, nửa đất thịt bazan đo đỏ. Chẳng ai màng đến mùi thơm của sứ -những thứ tầm thường chẳng còn cần thiết, do nó không bán ra tiền bằng trái mít, hạt điều hay củ sắn củ khoai.

Nhìn cây sứ làm tôi nhớ về thời đi học. Thời lớp ba lớp tư tôi hay đem hoa này ướp vào vài trang vở. Có khi tôi cất chúng vào túi thỉnh thoảng đem ra ngửi chơi. Khổ một điều, cây sứ hay trồng ở chỗ miếu thờ linh thiêng. Mỗi lần tôi đi học ngang qua cái Miếu Âm Hồn của phường Đệ Tứ, hoa sứ rơi lả tả nhưng tôi là đứa nhát gan, chẳng bao giờ dám mò vào lượm do...sợ.

Tôi từng thích mùi thơm hoa sứ vào thời tiểu học. Tuổi nhỏ ngày đó tôi chưa biết chi như những ý tưởng trong bài hát "Hoa Sứ Nhà Nàng" mà tôi thưởng thức bên ly cà phê ngày đó. 

Hoa sứ chỉ còn là những gốc cây vô ích. Người ta không cần chặt bỏ làm gì do đất đai, vườn nhà  đã bạc màu chẳng còn lợi tức. Qua bao mùa "trồng xuống bới lên" không biết mấy bận. Trong vùng tôi ở, ai cũng lo chạy theo nhu cầu miếng ăn, mong sao có sắn khoai no bụng. Hình ảnh chén cơm trắng tinh là cả một ước mong sâu lắng trong lòng. Có thể ngoài tôi- một người tiều phu "bất đắc chí"- đang trầm ngâm nhâm nhi ngụm cà phê cuối cùng vừa ngắm mấy đài bông sứ nằm vất vưởng đó đây vừa tiếc cho một loài hương đang chìm vào quên lãng và thờ ơ nhân thế.

Đó là vài ba ý  nghĩ  thoáng qua  nhanh trong tôi lúc ngồi ngắm sứ. Cho đến khi điếu thuốc đã tàn, ly cà phê chẳng còn giọt nào, tôi phải trở về thực tại trước mắt, đó là... VÀO RẪY.

Kể lại về cái thú uống cà phê như vậy chắc hẳn các bạn có thể tin người viết thổ lộ thật lòng. Thật khó quên những lúc kẻ uống cà phê này phải thiếu chủ quán ít nhiều, cũng do hoàn cảnh? Không sao! do người viết là khách quen hơn nữa là xóm làng quen biết không lo chi  chuyện thiếu tiền. Thiếu tiền cà phê còn có một từ nghe khá vui đó là “ghi sổ”. Chờ cho đến khi khách hàng bán được cái gì từ vườn, rẫy sẽ trả xong món "nợ nhâm nhi" này. 

Bất ngờ có một ngày, nhờ vào Facebook tôi biết được tin vợ chồng chủ quán cà phê ngày xưa vẫn còn. Cái quán  đó vẫn còn trên nền cũ nhưng được xây lại to lớn hơn xưa. Liên lạc với chủ quán, tôi cám ơn anh nhắc lại cho tôi hai câu đối ngày đó nhưng tôi quên mất.

Chuyện hai câu đối, đó là kỷ niệm của chúng tôi trong mấy ngày "tết đến xuân về". Thời gian này, rảnh làm rẫy, chúng tôi hay ngồi tán gẫu trong cái quán tranh. Làm sao quên được một chặng đời khó khăn,  thú uống cà phê lại đam mê nó là "vị thuốc tinh thần" giúp chúng tôi quên đi hiện tại. 

Ngày đó khi trả xong số tiền nợ, lòng ai cũng thoải mái, tâm trạng thật nhẹ nhàng sung sướng. Cuối năm hết nợ lại được anh chủ quán cùng ẩm khách vừa nhâm nhi vừa gật gù tán thưởng hai câu:

NĂM HẾT NỢ XONG VUI XUÂN THOẢI MÁI

CUỐI NĂM SỔ SẠCH HƯỞNG TẾT UNG DUNG 

***

Đã ba mươi năm rời xa một vùng quê mang tên Sơn Mỹ, tôi vẫn mong có ngày trở lại chốn xưa để đi tìm một vài dấu tích cũ nào đó. Mọi thứ chắc chắn đã đổi thay, sẽ không còn những cái quán nghèo như xưa nữa. Chúng đã khuất dần trong kỷ niệm chẳng khác chi mấy ngụm khói thuốc jet ngày đó lảng đảng bay cao. Thế nhưng khi về, người viết lại đổi ý do tôi biết rằng khó mà tìm lại một không gian như xưa nữa. Thực tại với nền kinh tế thị trường mọi nơi đều thay đổi hoàn toàn. Tôi khó tìm lại góc bàn ọp ẹp năm xưa, một không gian tĩnh lặng bên ly cà phê rẻ tiền và nhất là chẳng còn một “hoa sứ bơ vơ” nào để ngắm nữa. Về lại phố thị La Gi hay bất cứ nơi nào khi nói đến cà phê người ta nghĩ đến những hàng quán đông rộn con người, xe cộ ồn ào chạy ngược xuôi, ánh đèn mờ ảo và uống chỉ là cái “mốt cà phê” thời nay mà thôi? Biết thế nên người viết chẳng còn nhu cầu nào về cà phê nữa?

Thật vậy, thời nay khó lòng sống lại với tâm trạng giống với ngày trước. Nếu giờ tôi có đi uống cà phê, hay được ngồi vào vị trí ngày xưa tôi từng ngồi đợi giọt cà phê rơi, (nhưng chỉ là ảo tưởng thôi) chắc chắn tôi sẽ không bao giờ tìm lại được tâm trạng như xưa được nữa. Tôi sẽ không bao giờ có được thứ cảm giác y trước, thời gian ngồi trong cái quán cà phê lợp tranh rồi ngắm đôi, ba hoa sứ như bơ vơ rơi rụng cùng thưởng thức giọng ca "não nùng, sướt mướt" phát ra từ cái máy cassette màu đen. Đối diện là cái bàn gỗ ọp ẹp có tôi ngồi lắng hồn trong tiếng hát, bên ly cà phê hiếm hoi cùng khói thuốc từng giúp tôi (hay bao người khác cùng hoàn cảnh) có một khoảnh khắc nào đó quên đi thực tại, lâng lâng bay bổng tận đâu đâu. Tôi cứ tạm cho đó là những phút giây riêng tư được phiêu du chốn "bồng lai tiên cảnh' ảo huyền nào đó trước khi trở lại với thực tế đắng cay./.

ĐHL 

TÙ ĐI sục CÁ RA SAO?

SAO GỌI LÀ ĐI 'SỤC' CÁ?

Nhớ Thượng Sĩ Trầm -Trại 4 Ái Tử 

Chào bạn đọc

Thật ra không biết tại sao hồi đó lúc ở tù cải tạo tại Trại 4 Ái Tử, chúng tôi gọi là đi "SỤC CÁ"?! tai người viết nghe sao nói vậy. Theo suy đoán có thể tiếng gọi "THỤT CÁ" cũng nên? Cũng có thể từ là tiếng "SỤC Cá" cũng nên? 

Nhưng tại sao mấy người trong lán 2 khối 4 chúng tôi gọi là "Sục" cá? Chuyện này khó trả lời? Nhưng dù sao vẫn còn một số người như Trần đình Côn người Gio Linh vừa qua Mỹ diện HO đợt cuối cùng sau này làm chứng cho tiếng "Sục".  Côn là tổ trưởng, may mắn qua được Mỹ. Còn Lán Trưởng Nguyễn danh Huấn cũng là người Gio Linh (làng Xuân Mỵ), sau ngày ra trại, sinh sống tại Suối Nghệ thì không may, anh qua đời sớm do bệnh tật. Còn một người ngang lứa ngang cấp là Nguyễn Sở người Vĩnh Lại thì bặt vô âm tín bao lâu nay? Nhưng có một nhân vật già hơn, thế hệ tiền bối, tuổi ngang ba mạ chúng tôi, đó là Thượng Sĩ Trầm (tôi quên họ) thì nay người viết đoán có thể không còn trên cõi thế gian này nữa?

Người viết xin vào câu chuyện kể để nhớ lại một thời tạm gọi là "hàn vi" trong trại tù cải tạo số 4 Ái tử khoảng cuối 1975...

bụi cây lá ngấy

    Bác Trầm người tù già nhất Lán 4 đang ngồi nhả khói. Điếu thuốc to tướng vấn bằng giấy báo. Thuốc bên trong chẳng phải là thuốc rê hay cẩm lệ nhưng làm từ lá cây lá ngấy- loại dây leo nấu nước uống khá lành. Túng quá, thuốc rê gia đình thăm nuôi đã hết từ lâu. Làng Vĩnh Lại bên kia con sông Thạch Hãn nhưng giờ đây xem như là "diệu vợi" đối với ông Trầm. Ngang đây tôi phải nhắc lại một chuẩn úy già, nhưng tôi khá ân hận đã quên mất tên của bác đó và mấy tuần sau người viết nằm ngủ mới nhớ lại tên bác, vội ngồi dậy viết lại tên bác. Bác đó tên là NHÂN! Đúng rồi Chuẩn Úy Nhân. Người thấp ốm, dáng khắc khổ làm sao? Bác Nhân thường tâm sự do cái tội "bị lên chức Chuẩn Úy"  và thế là bác bị  "liệt vào diện sĩ quan" ... địa phương dưới kia gửi lên trại 4 "cải tạo". Thật là tội cho bác. Người kể chuyện nhớ làm sao dáng đi lom khom, lưng hơi còng và ốm o của một người chuẩn úy già bị đi tù "cải tạo" khá oan do cái tội "lên chức". Chính bác từng tâm sự với tôi cái oan nhất là chỉ "lên lon mấy ngày" thì chuyện 30 tháng Tư ập đến?.  Tác giả nhắc đến ông chuẩn úy cùng ông thượng sĩ già do một kỷ niệm khó quên là chính hai người đã "CHẾ" ra thứ thuốc hút từ lá "ngấy khô" từng giúp chúng tôi qua cơn thèm thuốc...

    Như vậy hai bác, một chuẩn úy vừa lên một thượng sĩ thâm niên là hai bác ở tù  lớn tuổi nhất trong lán, kể cả toàn khối 4 chúng tôi. Toàn bộ người trong lán phần nhiều là trung đội trưởng, chuẩn úy mới ra trường "trẻ măng". Chúng tôi không bảo nhau nhưng ai nấy đều xem hai bác là hai người cha già. Bác Trầm tuy là thượng sĩ nhưng là thượng sĩ thâm niên công vụ,  thế là đối với làng, Bác vẫn bị đem lên đây với hai tiếng là "học tập". 

Gần bác Trầm nhất là Sở và tôi. Khi nhắc tên mạ tôi, bác Trầm biết mạ tôi thời trước. Còn Nguyễn văn Sở lạ lắm, hắn nói rất nhanh, khó nghe kịp. Một lần đi rừng, thằng Sở lại là đứa đi nhanh nhất, lúc nào cũng dẫn đầu toán.

dép lốp bộ đội một thời người QT gọi là dép Bình Trị Thiên dành cho bộ đội VC nhưng sau này phát cho tù tại Ái Tử để đi rừng hay đi lao động ngoài bắc

 Bước chân thằng Sở mỗi lần lên rừng chặt gỗ, hắn đi thoăn thoắt phải gắng đuổi theo mới kịp. Mỗi lần đôi dép lốp kiểu bộ đội của Sở bị trật quai, hắn liền ngồi xuống xâu lại. Cái nẹp nhọn lép, xỏ qua khe hẹp của lỗ dép. Hai hàm răng của Sở mạnh như hai mũi kìm cắn chặt vào đầu cái nẹp nhọn, một đầu có kẹp một phần sợi dây quai cao su kia. Thế rồi hai bàn tay rắn chắc mạnh bạo cầm thân dẹp kéo ngược lại phía dưới để xỏ sợi quai dép lại như cũ...bạn đọc để ý lỗ cho sợi dây cao su luồn qua không phải dễ xỏ? nếu rộng lỗ để xỏ dễ dàng thì làm sao dây dép tự giữ chặt được mà đi? Người kể chuyện có chút lan man qua đôi dép "Bình Trị Thiên" của mấy ông VC hồi đó do có bạn đọc không hiểu cách xỏ quai dép của bộ đội VC ra sao đó thôi. Nói thì chậm, ngược lại Sở làm rất thạo và nhanh, tôi khó lòng bắt chước.  Sở bước theo toán đi rừng lẹ làm sao? chút chi hắn lại tiến lên trước chúng tôi. Thời gian đó, không riêng gì Sở, chúng tôi đều được phát dép lốp đi rừng. Chỉ có các trại ở Ái Tử mới nhớ cái tên đó là "dép Bình Trị Thiên". Sở hơn chúng tôi nhờ tài xâu lại quai dép, không ai làm nhanh hơn hắn. Đường mùa mưa trơn trợt dép lốp trật quai lia lịa. Đoạn đường lên rừng hay từ rừng về mùa mưa, có khi chúng tôi phải ba bốn lần xâu lại quai dép. 

 

TÙ VÀ KHÓI THUỐC LÀ BẠN CHÍ CỐT CHÍ TÌNH

    Ngày nghỉ cuối tuần như hôm nay bác Trầm hay kể chuyện ngày xưa cho chúng tôi nghe. Mồng Hai tháng Chín 1975 qua rồi. Đó là cái lễ đầu tiên trong tù, về thuốc hút lại có một ít "tiêu chuẩn" người kể chuyện còn nhớ. 

    Mỗi người được nửa gói thuốc lá Tam Đảo 10 điếu, nửa gói thuốc lào Thống Nhất ...(đường viên Trung Hoa 100 viên vuông tức là nửa hộp, 1 bộ áo quần tù sọc đà, một vá thịt heo kho trong ngày 2/9 khi hạ heo ...) Có tiết kiệm chi rồi cũng hết từ lâu. Ông Trầm là người hút thuốc lá nặng.  Thuốc vấn, cẩm lệ cuối cùng là thuốc rê những thứ ông có trong dịp người nhà lên thăm tù sau này mới đủ cho ông "phê". Nhưng đào đâu ra lúc này lúc mọi thứ đã cạn sạch.  Hút thuốc Lào là phương tiện chính cho những ai ghiền thuốc.  Tôi lại miên man chuyện cái ống thuốc Lào tức là điếu cày. Đã kể thì phải nhắc lại cái "nõ điếu" cày, tức là phần gắn vào ống thuốc để ta bỏ "bi" (bi tạm gọi là viên thuốc sau khi ta vo tròn lại) thuốc vào đó. Chủ nhân cái ống phải tìm cho ra gốc sim để đẽo cho ra cái nõ. Gỗ sim mới không bị nứt nẻ. Ngày cuối tuần là lúc rảnh rang để mấy đứa bạn mân mê gọt dũa cái nõ bằng gỗ sim. Toàn trại, nói chung tất cả người tù đều hút thuốc Lào. Những lúc toàn lán cạn thuốc, thật khó quên cả mấy anh em chia nhau một "bi" thuốc cuối cùng. Người đầu kéo một chút, người thứ hai kéo một phần tư, hay ít hơn...cho đến người bạn cuối cùng rít hết chút khói còn lại trong ống. Anh chàng sau cùng kéo cho tận hết làn hơi cuối còn lại trong cái ống lại phân bua:

            -Thập toàn đại bổ!!!

THẬP TOÀN ĐẠI BỔ LÀ GÌ VẬY ?

    Người bạn tù cuối vừa hút hết hơi thuốc Lào cuối dùng 4 chữ trong bài thuốc Đông Y nào đó, vừa hài hước vừa bào chữa cho sự tận dụng hay "bòn mót"  làn khói cuối.

    Nhớ hình ảnh cái "điếu cày" thì tôi khó quên bao đốt tre giang trên rừng, quả là ích lợi cho tù. Từ lạt buộc, đan đát cho đến cái ống thuốc Lào mỗi lần hút, tiếng nghe "phùm phụp", đó là âm thanh đặc trưng kèm theo mùi thuốc khó quên. Người tù thời đó tôn xưng, Thuốc Lào là "thượng đế" chứ? do khi ta hút tiếp liền là cảm giác "bị phê". Không phê thì chưa biết thuốc Lào là gì? Tôi nhớ hình ảnh thằng Thu trong lán. Tuy Thu to con, cao lớn, nhưng bữa sáng bụng đói, Thu rít một hơi liền bị phê thuốc ngay. Thu say thuốc Lào rõ nặng. Người hắn lảo đảo, ngã xuống nghe tiếng "rầm"! may mà không sao, nhờ có bạn bè. (Sau này qua Mỹ khi tham dự Đại Hội Đồng Hương QT tại Boston vào năm 2013 người viết có gặp Thu một lần).

    Bác Trầm là dân chuyên vấn cẩm lệ và thuốc rê thứ thiệt, nhưng rồi cũng bắt đầu mê cái ống thuốc lào. Thật ra, cuối hết chẳng ai còn có chọn lựa nào ngoài thuốc Lào. Khi hết thuốc nhà bới lên, Bác "có còn hơn không" không ai chê chuyện mê hay ghiền thuốc Lào vào lúc đó cả. Những lúc chia nhau từng ngụm khói từ một "bi" thuốc hỏn hon, còn lại hay những lúc phải vấn lá ngấy khô thay thuốc thật mới biết người tù cần hơi khói thuốc chừng nào. Tù cần thuốc, cần "phê" để quên đi thực tại đó là những cảm giác thiếu đói, thèm khát mọi thứ, khó lòng kể cho hết...

ĐI SỤC CÁ 

    Một ngày vào cuối tuần, như chợt khám phá  một điều thú vị, ông gọi giật phắc tôi:

-MI ĐI SỤT CÁ KHÔNG Phúc! ?

-DẠ ĐI CHỚ. 

-KÊU THẰNG SỞ ĐI VỚI.

     Bác không quên thằng Sở do hắn cũng là người cùng làng Vĩnh Lại hơn nữa tất cả ba người đều cùng tổ với nhau. Trần đình Côn dĩ nhiên không ai dám kêu hắn đi sợ liên lụy...

    Những ngày ở trại 4 khoảng gần cuối năm 1975, thời gian đầu Bộ Đội miền Bắc còn cai quản tù binh chúng tôi không khắc nghiệt như khi bị trao qua Công An "quản lý" như sau này.  Vòng rào lỏng lẻo, cuối tuần chúng tôi còn đi "cải thiện linh tinh" kiếm chút gì giúp cho bao tử. Chỉ có đêm về là lo có mặt là được. Nguyễn văn Sở và người viết đồng ý ngay với ý kiến chợt nảy sinh của ông. Cuối tuần, không có gì chỉ ngồi thèm thuốc đến chết người thôi. Ngoài kia là căn nhà thăm nuôi , Trại mới xây xong, vắng ngắt giữa cảnh núi đồi hiu quạnh. Đến kỳ thăm nuôi, căn nhà vãng lai đó mới vui hơn một ít. Người nhà của tù về rồi, sẽ trả lại quang cảnh vắng ngắt như mọi ngày.

    Thời gian đầu, lúc bộ đội coi tù Trại chẳng có cổng gác. Mà chẳng cần ai gác do chưa có vụ trốn trại nào. Cái hàng rào kẻm gai lưa thưa cho có. Thời gian này rất lạ, ở trên nhà cán bộ chẳng ai lo chuyện tù trốn cả. Trần đình Côn, hắn là toán trưởng có ba hắn nghe đâu đi bộ đội tập kết có quen trại trưởng Trại 4 tên Thú. Đúng vậy, có một ngày ai đó chỉ cho người viết  hình ảnh một người bộ đội già tay dắt một chiếc xe đạp giàng đi ngoài hàng rào. Ông ta tiến đến hướng khu nhà cán bộ. Ông là cha của Trần đình Côn tổ trưởng trong lán. Ông đi tập kết về lại QT ông tới thăm thằng con trai trong tù. Ông là bạn ông Thú trại trưởng cùng bộ đội lâu năm. Có cha đi tập kết, cũng như nhiều người khác, chuyện Côn về sớm hơn chúng tôi là lẽ thường. 

    Lán trưởng (nhà trưởng, mỗi khối có 4 nhà) chúng tôi là anh Nguyễn danh Huấn người Gio Linh. Mỗi lán có nhiều tổ. Mỗi khối có nhiều lán. Lán tức là cái nhà tranh lớn chứa mấy chục người tù. Còn khối có bốn lán như vậy. Tôi còn nhớ nụ cười hiền hòa của anh Huấn. Người anh điềm đạm, ít khi cáu gắt với ai. Đêm đêm vừa kéo hơi thuốc lào vừa kể chuyện đơn vị thuộc Sư Đoàn 23 trước ngày "TAN HÀNG...CỐ GẮNG".  Anh chỉ là trung đội trưởng, rồi chuyện về lại địa phương...Làng Xuân Mị, Gio Linh quê anh. Khi người sĩ quan trẻ đó trở về phải nhọc nhằn đối phó với sự kỳ thị của địa phương. Anh Huấn kể lại có những đêm HỌP DÂN hay đội đoàn, anh phải đối phó với bao hằn học, gay gắt. Trước đội đoàn hợp tác tại quê anh với lời kể lại chất chứa bao cay đắng do anh phải QUỲ mỗi lần Hợp Tác hay Đội họp.  Lên được trại 4, tuy là tù nhưng anh Huấn cảm thấy thoải mái hơn ở địa phương nhiều. Nguyễn danh Huấn, Trần Côn đều về trước tôi. Hai người đều về Sơn Mỹ Hàm tân trong thời gian đầu ra trại. Tội cho anh Huấn mất sớm ở Suối Nghệ nên không đi Mỹ được. Phần Côn lận đận từ vùng kinh tế mới này hay lao đao đi tìm nông trường nọ cuối cùng Côn cũng may mắn sang được Mỹ trong các đợt H.O. gọi là "nạo vét" sau cùng. 

***

đầu đạn pháo binh 105 mm cũ

    Bác Trầm dẫn thằng Sở và tôi đi ra khỏi trại bằng hướng khác do sợ cán bộ thấy. Ngày nghỉ cuối tuần chẳng ai có việc. Thời gian này còn "dễ thở", T chẳng có vệ binh (bộ đội) nào canh chừng vào ngày nghỉ cuối tuần. Thế nhưng chẳng nghe ai trốn trại? Có thể  ai cũng hi vọng bị giam sau một thời gian "ngắn" để được về nhà?

 Ba người chúng tôi lầm lũi, đi tắt qua hướng Nại Cửu Phường, nhắm ra hướng phía chùa Sắc Tứ và Căn Cứ Ái Tử cũ...

    Một vùng đồi núi càn, lau lách rậm rạp. Quang cảnh một vùng hoang vu không có bóng người ngoại trừ mấy trại tù vừa mới lập. Mấy con đường đất đỏ ngày trước chưa mất dấu. Cây leo và bụi rậm chưa phủ hết xác mấy chiến xa của mặt trận vừa qua. Căn cứ Ái Tử chỉ còn là những tấm ri sắt cong queo bị xé toạc bởi đạn pháo. Những hầm chứa đầu đạn 105 ly và 155 ly bị nổ tung rơi vải tung tóe. Ông Trầm bảo Sở và tôi kiếm 2 đầu đạn 105 ly chưa bắn rồi vác theo ông. Cả ba người lầm lũi bước về lại hướng núi nơi có rất nhiều hố bom B 52 giờ đã trở thành những cái hồ nho nhỏ. Vác hai đầu đạn không chưa hề có ngòi nổ nên không thể nổ được. Tới mấy cái hố bom rồi, bảo chúng tôi dừng lại. 

    Cái que sắt khá nặng có một đầu nhọn do thằng Sở vác theo, không ngờ giờ đây mới bắt đầu có ích. Ôi Cái cảnh "điếc không sợ súng" là giây phút đó. Liên tục đâm cái đầu sắt nhọn vào phẩn miệng quả đạn thật quả là chuyện liều. Không liều làm sao có cá ăn. Do đây là cơ hội "cải thiện" mà đã là tù thì làm gì còn chuyện sợ chết. Đã "cùi thì không sợ Lở" ý nghĩa cuối cùng là liều.  Thật ra theo kinh nghiệm pháo binh, chỉ có đầu nổ gắn vào mới làm cho đầu đạn có sức nổ được. Theo lệnh ông Trầm hai đứa chúng tôi thay phiên nhau dùng cái que sắt nặng đó liên tục đục vào lỗ đầu quả đạn pháo vị trí sẽ gắn đầu nổ nếu như quả đạn sắp được bắn đi. Sở và tôi, bậm môi nghiến răng liên tục thụt cái đầu nhọn que sắt dần hồi khai thông qua được lớp nhôm dày đi vào phần chứa thuốc nổ bên trong. Một lớp bột chất nổ màu vàng bên trong đã thành hình. 

     Bác Trầm đốt một vài que củi xong lấy than hồng thả vào lớp bột thuốc nổ bên trong miệng quả đạn. Người yếu bóng vía làm sao dám làm chuyện này hay dám đứng gần bên?

   Bác Trầm trấn an: 

-KHÔNG RĂNG MÔ ! (không sao đâu)

   Bác nói một cách "chắc ăn" như đã rành rọt từ bao đời. Bác chẳng sợ do bác biết không hề gì. Lớp bột thuốc nổ bên trên bắt đầu bén lửa. Tôi chưa hết cảm giác run sợ lúc đó. Cứ tưởng tượng quả đạn nổ tung thì banh xác hết cả ba người.

    Cơn run của tôi chưa hết, thì đầu đạn bắt đầu bén lửa cháy phùn phụt lên cao. Bác  đợi cho làn khói trắng trên miệng quả pháo bốc lên độ cao vừa ý, xong vội ôm quả đạn đan cháy lội ra giữa hố bom và cắm ngược quả đạn xuống lớp bùn. Quả đạn được sức cháy nên không tắt đi vẫn tuôn những làn hơi nghe "bùm bụp" bắn lên từ đáy miệng hố bom. 

 Thì ra Bác đã kinh nghiệm chuyện này từ lâu, có điều kinh nghiệm này của bác không biết lúc nào?

ÔI NHIỀU CÁ QUÁ ĐI !

    Quả đạn bắn hơi, sôi sùng sục giữa hồ non nửa giờ thì ngưng hẳn. Một cảnh tượng trước mắt, chúng tôi lần đầu tiên mới thấy trong đời!...

    Ôi thôi! bao nhiêu thứ cá trong cái hố bom nhỏ, nói chung bất cứ sinh vật nào núp sống dưới mặt nước này bao lâu nay đều  lo ngoi lên mép hồ để tìm hơi thở. Nhiều nhất là cá tràu, cá trê... chúng thi nhau cằn lên mép cỏ để tìm sống. Chúng thực sự say thuốc súng không thể nào ở nán lại trong làn nước sặc mùi thuốc khói súng vừa đốt. Mấy con rạm, con đam đều chung số phận, chúng thi nhau bỏ nước bò lên.  Ba người chúng tôi, hỉ hả thi nhau bắt cả bỏ vào mấy cái bao cát nylon xanh của Mỹ. 

    Thật là một "CHIẾN CÔNG" lần đầu tiên trong đời người viết mới chứng kiến đối với loài cá. Những con cá thành hình từ ngày TÀN CUỘC CHIẾN trong mấy cái hố sau cái cảnh bom rơi đạn lạc. Ngày tàn cuộc chiến, sau hai ba mùa mưa rơi trên miền đất khổ. Nước hố bom đã định hình một cảnh sống tái sinh. Hố bom cũng là hồ cá cỏn con lẫn trong những vùng đồi hoang dại mà ngày xưa từng ầm vang tiếng bom rền đạn réo. Tôi có ngờ đâu cái cảnh SỤT CÁ HỐ BOM như ngày hôm đó lại mang lại niềm vui cho chúng tôi khi người tù được cá. 

    Từ năm 1977 chúng tôi bị đi đày ra Thanh Hóa cho đến khi vào lại Ái Tử và vô Bình Điền thì mất tin bác Trầm. Có thể bác đã được về trước, thời gian chúng tôi còn ở tại Thanh Hóa. Bác không bị đưa đi rừng lim Thanh Hóa do già yếu.

     Cả nửa thế kỷ qua đi, chắc hẳn năm này Bác chẳng còn trên cõi thế này nữa? Có thể lắm? Do Bác ngang cùng thế hệ với ba mẹ tôi. Nhớ bác Trầm, người kể chuyện không bao giờ quên làn khói thuốc lá ngấy bay bay, rồi hình ảnh mấy cái hố bom bên bụi bờ lau lách đìu hiu cạnh trại tù Ái Tử  năm nào./.

ĐHL  21/1/2025

nhớ trại 4 Ái Tử 

edit 24/8/2025 San Jose USA

THẾ GIỚI NÀY TUYỆT VỜI BIẾT BAO !

 

Louis Armstrong Lyrics

"What A Wonderful World"

I see trees of green
Red roses too
I see them bloom
For me and you
And I think to myself
What a wonderful world

I see skies of blue
And clouds of white
The bright blessed day
The dark sacred night
And I think to myself
What a wonderful world

The colors of the rainbow
So pretty in the sky
Are also on the faces
Of people going by
I see friends shaking hands
Saying, "How do you do?"
They're really saying
"I love you"

I hear babies cry
I watch them grow
They'll learn much more
Than I'll never know
And I think to myself
What a wonderful world

Yes, I think to myself
What a wonderful world

Oh yeah

"What a Wonderful World" là bài hát do Bob Thiele  và George David Weiss, 2 nhạc sĩ Mỹ sáng tác. Bài hát được Louis Armstrong tay kèn và ca sĩ da đen thu âm lần đầu vào ngày 16 tháng 8 năm 1967. Vào tháng 4 năm 1968, bài hát đã đứng đầu bảng xếp hạng nhạc pop tại Vương quốc Anh nhưng không thành công nhiều tại Mỹ

THẾ GIỚI NÀY TUYỆT VỜI BIẾT BAO !

TÔI NGẮM NGÀN CÂY XANH NGẮT

CÙNG NHỮNG HOA HỒNG ĐỎ THẮM

HOA NỞ CHO TÔI VÀ BẠN

RỒI TÔI TỰ NGHĨ, 

THẾ GIỚI NÀY  TUYỆT VỜI BIẾT BAO!

*

TÔI NGẮM BẦU TRỜI XANH 

CÙNG NHIỀU LÀN MÂY TRẮNG

TRỜI CHO MỘT NGÀY TƯƠI SÁNG

CÙNG ĐÊM TỐI THIÊNG LIÊNG

RỒI TÔI TỰ NGHĨ

THẾ GIỚI NÀY TUYỆT VỜI BIẾT BAO!

*

SẮC MÀU CẦU VỒNG

TÔ ĐIỂM BẦU TRỜI TUYỆT ĐẸP

NÉT RẠNG NGỜI CỦA BAO NHIÊU KHUÔN MẶT

NHIỀU NGƯỜI ĐANG LẶNG NGẮM

TÔI NHÌN HỌ, BẠN BÈ BẮT TAY 

CÙNG CHÀO HỎI "BẠN SAO RỒI?"

NHỮNG CÂU NÓI CHÂN THÀNH:

"TÔI YÊU BẠN"

*

 TÔI ĐÃ NGHE NHIỀU TIẾNG KHÓC CHÀO ĐỜI

RỒI ĐỢI CÁC CHÁU LỚN KHÔN

SẼ HỌC ĐƯỢC NHIỀU ĐIỀU

HƠN TÔI CHƯA HỀ ĐƯỢC HỌC

 TÔI LẠI TỰ NGHĨ

THẾ GIỚI NÀY TUYỆT VỜI BIẾT BAO!

*

VÂNG, CHÍNH TÔI NGHĨ THẾ

QUẢ ĐÚNG! THẾ GIỚI NÀY TUYỆT VỜI BIẾT BAO!

ĐÚNG THẾ !

ĐHL phóng dịch