Chào bạn đọc
Người Việt mình nhất là miền trung lệ thường cứ dịp tết Đoan Ngọ đến mọi người ai cũng nhớ đến món thịt vịt. Tiếng là Đoan Ngọ nhưng bà con mình ai cũng quen miệng gọi là ngày mồng năm tháng Năm đó là ngày mà mọi nhà dù giàu nghè chi cũng mua cho ra cặp vịt.
Người trung nhắc chuyện Mồng Năm tháng Năm thì nhớ món Thịt Vịt. Chợ đò trước đó vài ngày rộn tiếng vịt kêu...Riêng đối với người viết bài này lại nhớ đến một món ngọt, xưa lắm rồi vào thời bé dại đó là món BÁNH TRÁNG CHÈ KÊ
BÁNH TRÁNG CHÈ KÊ đó là bốn chữ, người viết nhớ lại ngày trước luôn đi với nhau. Chè Kê cúng xong, phải là cúng xong mới được ăn với bánh tráng. Chuyện này có nghĩa rằng Chè Kê chỉ có nấu trong lễ cúng chứ không nấu bình thường như các thứ chè dân dã khác. Như thế xem ra KÊ là đặc sản, trồng trọt ít hơn so với các nông phẩm khác nên từ đó người mình ngày trước hay cúng trong dịp mồng năm ngày tết hay cần dùng Kê để tỏ lòng trịnh trọng dâng lên trong cúng kỵ.
Tuy nhiên hiện tại nhờ vào thông tin người viết biết được do giá trị thị trường nên kê được gia tăng diện tích trồng trọt khá hơn. Theo báo Quảng Trị hiện nay huyện Bố trạch Quảng Bình cũ có khá diện tích (Từ năm 2020, hạt kê được nhiều người tìm mua với giá cao nên người dân ở xã Bố Trạch đã chuyển đổi nhiều diện tích trồng ngô, lạc sang trồng kê. Hiện toàn xã có khoảng 27ha trồng kê, trong đó hộ trồng ít khoảng 1 sào (500m2), nhiều 3 sào, năng suất từ 1,5-1,8 tạ/1sào.
Theo các hộ nông dân trồng kê, năm nay hạt kê chưa có giá bán, tuy nhiên theo giá thu mua năm ngoái của thương lái, 1kg hạt kê được bán với giá từ 27.000-32.000 đồng, cho thu nhập gấp đôi so với trồng cây ngô và cây lạc…trích báo Quảng Trị -TRÍCH)
https://baoquangtri.vn/phong-su-ky-su/202604/mua-ke-vang-ong-a-ben-song-son-bb6510a/
Để thu hoạch kê, người nông dân cẩn thận dùng kéo hoặc liềm cắt từng bông một (trích)
=== === ===
Thu hoạch kê khó khăn tỉ mỉ như thế, lợi tức không quá nhiều so với tốn phí nên Kê là thứ nông phẩm ít và hiếm hơn so với các cây trồng khác. Nhưng vào dịp lễ lạc như Đoan Ngọ người miền trung mới cần đến kê. Nếu thế so với các thứ đậu khác thì người ta dùng kê ít và hiếm hơn...
***
CHÈ KÊ VÀ KÝ ỨC XƯA
Nếu nói nhớ bốn chữ "BÁNH TRÁNG CHÈ KÊ" quá da diết đi thì thật ra là sáo ngữ do thời này thiếu chi thức ngon vật lạ. Có một điều kẻ viết bài này xin thật lòng thưa với bạn đọc là cơ hội ăn lại thứ vừa kể trên ngay tại xứ này thật khó làm sao! Khó là không ai bán thứ chè này. Ra tiệm food to go có đủ loại chè nhưng đố ai bán thứ này. Còn tự nấu chè kê, thì ở đây người ta không buôn loại hạt này do không có cầu thì chẳng có cung. Thật ra nếu có kê trong tay, người viết chưa hẳn đã nấu được cho ra chè kê đúng nghĩa và chưa hẳn con cháu bây giờ lại ủng hộ hay ưa thích.
Khó lòng gặp lại, có nghĩa là không bao giờ thấy lại, ăn lại, hay ho hơn một chút là thưởng thức lại. Bên quê nhà chắc hẳn không lạ với thức này. Nhiều nơi vẫn còn. Riêng tôi, hình ảnh đó chỉ bàng bạc trong trí nhớ. Có thể bạn đọc thắc mắc:
-Lạ gì với món chè kê sao mà 'ca cải lương' đến thế?
Xin thưa với bạn: chè kê nếu có bánh tráng thì không hiếm hoi gì, nhưng cách ăn bánh tráng chè kê theo cái kiểu ngày trước, chắc có mấy ai?
1969-bạn cùng lớp đệ Tứ Ba tên là Trịnh văn Sum thăm nhà ngoại tôi vào ngày hè 9/6/1969. Chỉ có bức hình này còn lưu lại được và có hình CÁI AM nhỏ ngó vô căn giữa của nhà ngoại tại Phường Đệ Tứ xóm Cửa Hậu năm xưa QT
Lòng tôi xao xuyến khi nhìn lại hình ảnh cũ tức cái am thờ trước nhà ngoại, đó là nơi tôi là đứa cháu hay giúp đem mấy chén chè kê ra cúng. Mấy chén kê được sắp một dãy ở trong cùng. Hình ảnh đó chắc chắn là Đoan Ngọ mồng 5 tháng 5 Âm Lịch, cái tục lệ người Việt mình. Hết mồng 5, đem các thức cúng ngoài am vô, mấy chén chè kê vẫn còn 'an vị' không ai dọn cả. Bà ngoại tôi bảo phải đợi cho nó mốc trên mặt rồi đem vô.
Tôi thắc mắc: sao lại thế?
A! đây là cách ăn hay kinh nghiệm về ăn chè kê của ông bà mình đây.
Thật thế! mấy chén chè để yên như thế khoảng hơn ba ngày, mặt trên sẽ nổi lên một lớp mốc. Nướng xong cái bánh tráng gạo. Giờ ta hớt lớp mốc này bỏ đi, phần chè bên dưới giờ đã lên men một hương vị khó tả lại, nhưng nó khác xa với chè kê vừa nấu xong. Tiếp tục ta lấy bánh tráng thế muỗng múc ăn. Mấy chén chè, số hạn định trên am thờ ngoài vườn thỉnh xuống không nhiều. Có được một chén chè như thế là ưu tiên lắm rồi.
Chè kê bánh tráng kể như thế, có ngon lạ ra sao thì nay thứ hương vị đó nó chẳng chút nào lưu lại trong trong trí nhớ để diễn tả cho đúng. Kể cũng lạ? đã năm mươi năm hơn người viết không có cơ hội nào thưởng thức lại món đó. Có điều tôi chưa quên, khi hớt xong cái lớp mốc trắng xanh trên mặt chén chè bỏ đi, màu vàng của lớp chè kê bên dưới lộ ra kích thích tính tò mò háo hức của vị giác về một cách ăn lạ lùng!
Nhớ ngôi nhà ngoại, tôi nhớ cái am nho nhỏ thờ ở vườn trước. Những ngày rằm mồng một đứa cháu ngoại phải bắc cái ghế mới đặt phẩm vật và thắp nhang cúng được. Ông anh con cậu và tôi, hai anh em háo hức làm sao mỗi lần được sai thỉnh thức cúng trên am xuống. Nải chuối mốc mốc chín đen ngọt đậm, dĩa bánh in mua từ chợ Tỉnh, sao lại hăng hái ...đến thế?!
Hơn hai mươi năm sau khi ở tù về cũng là lúc bà con chúng ta phần nhiều không còn đất Quảng Trị năm xưa nữa. Vùng thôn quê trong nam đó là Động Đền nơi rất đông người Quảng Trị vào sinh sống sau đợt chạy giặc 1972. Tôi về với gia đình cho đến khi lấy vợ sinh ra bầy con cũng nơi vùng kinh tế sắn khoai. Đứa con trai thứ của vợ chồng tôi tên Đinh trọng Viễn Dương cơ may lại sinh đúng vào ngày mồng năm tháng năm 1991. Mẹ cháu vừa gắng múc chén chè đậu bình thường cúng mồng Năm tháng Năm lại đang đau chuyển bụng. Mồng năm tháng năm đó dưới mái tranh nghèo vợ chồng tôi làm gì có được BÁNH TRÁNG CHÈ KÊ như đã kể? Trời bù lại trời vừa sáng hẳn thì thằng con trai chào đời khỏe mạnh cứng cáp. Nghĩ lại thương cho người chị dâu bên vợ lại lận bận mất cúng mồng năm, do chị là y tá nên phải đi gấp làm việc hộ sinh giúp cho vợ tôi.
Cúng rằm mồng một là chuyện hàng tháng. Riêng BÁNH TRÁNG CHÈ KÊ quả là hiếm. Hiếm đây không phải là quá đắt đỏ hiếm hoi, mà so thiên hạ chẳng thiết tha tìm tòi gì nữa. Thời này đủ thứ không biết cơ man nào là vật phẩm hảo hạng cho người mình nấu cúng ngày đó. Có nơi nào đó còn giữ lệ hay tìm tòi thì thứ này chỉ đi với dịp tết Đoan Ngọ mồng năm tháng Năm thì may ra.
Thời nay, mỗi dịp Tết Đoan Ngọ về chắc chắn có những thức cúng ngon, lạ hơn nhiều. Không biết lớp trẻ sau này hay "ưa của lạ" như tôi ngày đó hay không? Người viết mong sao quê mình giữ mãi lệ cúng CHÈ KÊ để thứ chè này sẽ đi cùng với thứ bánh tráng mộc mạc bình dân, làm từ hạt gạo của ruộng lúa quê mình. Nhưng rồi nghĩ lại thân phận bao kẻ lưu vong, lại chạnh lòng do biết những người xa xứ chẳng còn cơ hội thưởng thức lại BÁNH TRÁNG CHÈ KÊ thêm lần nào nữa./.
Đinh trọng Phúc
Mồng 5 tháng 5 ÂL Tân Sửu
edit 5 tháng 5 Bính Ngọ 2026
No comments:
Post a Comment