Monday, October 6, 2025
Saturday, October 4, 2025
PHÂN BIỆT SỰ KHÁC NHAU GIỮA 3 TỪ CHUYÊN MÔN TRONG Y KHOA: BỆNH -RỐI LOẠN- HỘI CHỨNG
DISEASE? DISORDER ? SYNDROME?
chào bạn đọc,
Trong y khoa, giới chuyên môn thường phân biệt ba trường hợp khác nhau của bệnh nhân để tìm cách phân biệt và chữa trị đó là
-BỆNH disease
-RỐI LOẠN (disorder)
-HỘI CHỨNG (syndrome)
1 *I BỆNH (disease)
Bệnh là tình trạng suy
yếu chức năng bình thường của cơ thể hoặc thần kinh (tâm trí). Có nhiều yếu tố gây ra bệnh, ví dụ nhiễm trùng, bất thường di truyền, do các vấn đề môi trường hoặc cách sống. Bệnh có các triệu chứng rõ ràng, cụ thể bao gồm nguyên nhân dễ nhận biết ví như vi trùng, virus sạn trong thận, cao đường cao mỡ...những nguyên nhân cụ thể đó giúp y khoa có thể xác định và điều trị. Một tập hợp các dấu hiệu và triệu chứng đặc trưng cho bệnh và thứ bệnh đó có khả năng ảnh hưởng đến một cơ quan hoặc hệ thống cụ thể trong cơ thể bệnh nhân.
Ví dụ chúng ta nói, bệnh tiểu đường là thứ bệnh ảnh hưởng đến khả năng điều hòa lượng đường trong máu trong cơ thể. Bệnh
có triệu chứng rõ rệt như khát nước quá mức, đi tiểu thường
xuyên và mệt mỏi, và bệnh nhân được chẩn đoán thông qua xét nghiệm máu cho thấy lượng đường
trong máu tăng cao...
Trong thuật ngữ y khoa, bệnh (disease) đề cập đến một tình trạng bệnh lý với nguyên nhân, hậu quả và kết
quả có thể xác định được.
2 * 2 RỐI LOẠN (disorder)
Rối loạn là sự bất thường chức năng cơ thể hay thần kinh (tâm trí) bệnh nhân. Không giống như bệnh, chứng rối loạn không phải lúc nào cũng có nguyên
nhân xác định được và không nhất thiết phải bao gồm một loạt các triệu
chứng rõ ràng cụ thể. Trong một số trường hợp, rối loạn mang tính chức năng (function) nghĩa là
chúng ảnh hưởng đến cách thức hoạt động của cơ thể hoặc tâm trí nhưng không do bị tổn thương cấu trúc hoặc nhiễm trùng.
ví dụ chứng Rối Loạn Tự Kỷ (autism) còn gọi là Autism Spectrum Disorder (ASD)
là một tình trạng rối loạn về thần kinh ảnh hưởng vào cách người bệnh tương tác, giao tiếp, học hành và hành xử. Những người mắc chứng autism có những khác biệt về não bộ chi phối đến hành vi và các tương tác xã hội.
Ví dụ 2, rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) là một tình
trạng thần kinh làm mất khả năng tập trung hay điều chỉnh hành vi của bệnh nhân. Đây cũng là một rối loạn (disorder) do nó gây gián đoạn hoạt động hàng
ngày nhưng có thể không có nguyên nhân khác với bệnh, do bệnh xác định được như nhiễm trùng
hoặc chấn thương. Rối loạn còn mang tính tâm lý, chẳng hạn như lo âu vô cớ hoặc trầm cảm (depression).
Sự khác biệt chính giữa rối loạn và bệnh là rối loạn có liên quan đến chức năng cơ thể hoặc tinh thần, trong khi đó như đã nêu trên, bệnh có liên quan đến nguyên nhân cụ thể như vi trùng virus hay nguyên do cụ thể khác như hư thận hư gan, môi trường cách sống...
3 3- HỘI CHỨNG (syndrome)
Hội chứng là gì?
Hội chứng là tập hợp nhiều triệu chứng (symptom) hoặc dấu hiệu thường
xuất hiện cùng nhau, đặc trưng cho một tình trạng cụ thể.
Không giống như bệnh và rối loạn, hội chứng có thể không có nguyên nhân hoặc sinh lý về bệnh rõ
ràng, nhưng nó được nhận biết nhờ các triệu chứng cụ thể có xu hướng tập trung
lại với nhau.
- Ví dụ nêu trên trong hội chứng Down Syndrome là một rối loạn di truyền do thừa một nhiễm sắc thể (chromosome) 21. Khuyết tật trí tuệ, một số đặc điểm thể chất và chậm phát triển là những đặc điểm đặc trưng của hội chứng này. Mặc dù những triệu chứng này phổ biến ở những người mắc Hội Chứng Down, nhưng bản thân hội chứng này không phải lúc nào cũng có nguyên nhân rõ ràng ngoài sự bất thường nhiễm sắc thể như vừa nói.
Chúng ta lưu ý, Di truyền là nguyên nhân của Hội Chứng Down Syndrome khác với Autism là Rối Loạn Tự Kỷ đó là do sự bất thường của hệ thần kinh (neurological disorder)
Mặc dù 3 thuật ngữ bệnh, rối loạn và hội chứng thường
được sử dụng thay thế cho nhau, nhưng mỗi thuật ngữ đều đề cập đến các khía cạnh
khác nhau. Một tác nhân gây bệnh hoặc vấn đề thể chất cụ thể thường
gây ra bệnh. Về rối loạn (disorder) là một bất thường nào đó về chức năng nhiệm vụ của cơ thể có thể không có nguyên
nhân rõ ràng, và cuối hết hội chứng (syndrome) là tập hợp các triệu chứng (symptoms) thường xuất hiện cùng
nhau một lúc.
Dù sao, việc hiểu rõ sự khác biệt giữa các thuật ngữ này là điều
cần thiết và bổn phận của bác sĩ hay chuyên viên y tế để chẩn đoán, điều trị và quản lý chính xác các tình trạng bệnh lý của người bệnh./.
ĐHL
biên soạn 4/10/2025
Nguồn
https://share.upmc.com/2025/04/disease-disorder-syndrome/
Thursday, October 2, 2025
NHỚ HÀM TÂN
CẦU TÂN LÝ XƯA (hình FB)
Hiu hắt đường xưa vắng tiếng cười
lá cũng nghiêng im tiễn chân người.Tôi đi để lại trời nhung nhớ,
khi nào trở lại Hàm Tân ơi!
Đỉnh Nhọn xa xa khói rẫy chiều
Tân sơn núi Bể bóng mây trôi
Đập Đá Dựng xây bao ngày khổ
Đồi Dương ngơ ngác ngóng tin ai?
Ra đi tôi nhớ dinh Thấy Thím
thắp nén nhang thơm khấn nguyện Thần
qua cầu Tân lý giòng khô nước
tới chợ La Gi nghẽn lối người
Qua ngày khoai sắn đời cơ khổ
đốt rẫy làm nương tạm yên lòng
quê đó xa rồi đường thiên lý
xứ lạ quê người nhớ cố hương ./.
dinh Thầy Thím Hàm Tân
kỷ niệm ngày rời VN Aug. 2. 1995
Sunday, September 28, 2025
CHỨNG TƯ KỶ (autism)
BỆNH TỰ KỶ (autism)
Friday, September 26, 2025
Monday, September 22, 2025
SUY GẪM VÀI NGỤ NGÔN 1
HAI KẺ BỘ HÀNH DƯỚI GỐC CÂY TIÊU HUYỀN
Có hai kẻ Bộ Hành đang đi giữa trưa nắng gắt nên phải tìm một bóng mát nào đó trú thân. Nằm dưới bóng mát của một tàng cây cả hai đều ngó lên và biết được những đám lá đang cho họ sự thoải mái lúc này chính là cây Tiêu Huyền.
Một trong hai kẻ buông lời chê bai loại cây mà họ đang núp bóng :
-Cái cây Tiêu Huyền này thật vô tích sự, nó chẳng có thứ trái nào ăn được, lại còn rụng lá đầy mặt đất thôi.
Bỗng có một tiếng nói từ trên cây vọng xuống:
- Hai ngươi thật là Những Đứa Vô Ơn. Các ngươi đang nằm dưới bóng mát ta che cho, thế mà các ngươi bảo ta Vô Ích! Ôi Thần Jupiter ơi! sao Ngài phù hộ cho những đứa vô ơn bạc nghĩa như thế này?
LỜI BÀN
· CON NGƯỜI SAU KHI ĐƯỢC ƠN TRỜI PHÒ HỘ QUA CƠN NGUY KHỐN LẠI MAU VỘI QUÊN
· QUA SÔNG CHỚ VỘI QUĂNG CHÈO
========
CỪU LẠC BẦY GẶP CON SÓI ÁC
Một buổi sáng nọ có con cừu lạc bầy đang uống nước cạnh con suối gần một cánh rừng. Rủi thay đầu ngọn suối sáng đó có con SÓI hung ác hắn đang đói và đang tìm mồi để ăn thịt. Vừa gặp Chú Cừu, Gã Sói liền vồ ngay món ngon này quyết không chừa một chút xương nào. Nhìn chứ Cừu bơ vơ và vô tội quá Sói Ta làm bộ bày ra một cuộc hỏi tội trước khi kết liễu cuộc đời nạn nhân.
Con Sói hung ác hét to hỏi tội Cừu:
-Tại sao nhà ngươi dám cả gan lội bẩn dòng nước của ta? Sự liều lĩnh của người đáng phải bị trừng trị thật nặng.
Cừu run rẩy trả lời:
-Nhưng thưa ngài, con đâu dám làm đục dòng nước đầu nguồn của ngài uống đâu ? Xin điện hạ nhớ cho kẻ này chỉ uống nước dưới giòng còn ngài uống trên giòng cơ mà ?
-Chính ngươi đã làm ĐỤC giòng nước!
Sói vặn giọng, áp bức Cừu một cách man trá:
-Còn thêm một tội nữa, năm ngoái ngươi đã nói LÁO về ta?
Cừu biện bạch:
-Thưa ngài, con làm sao nói về ngài năm ngoái? Con mới ra đời năm này cơ mà?
- Nếu không ngươi thì anh ngươi, biết chưa?
-Nhưng con không có anh em?
SÓI thâm hiểm vẫn gầm gừ:
-A! thế thì ai đó trong dòng họ nhà ngươi vậy! Nhưng người đó là ai ta chẳng cần biết. Vấn đề là ta chẳng bao giờ bỏ qua bữa ăn sáng này đâu nhé!
Chẳng cần nói thêm lời nào nữa, Gã Sói hiểm độc liền vồ chú Cừu đáng thương, tha vào rừng ăn thịt ./.
***
- BẠO CHÚA và Độc Tài NÀO CŨNG LUÔN LUÔN TÌM LÝ DO ĐỂ BẢO VỆ CHO SỰ CHUYÊN CHẾ CỦA MÌNH
- KẺ MANG BẢN CHẤT BẤT CÔNG KHÔNG BAO GIỜ CHỊU LẮNG NGHE TRÌNH BÀY CỦA NGƯỜI VÔ TỘI
-----------------------
CON LỪA BƯỚNG BỈNH
Có con Lừa được Chủ dắt theo một con đường chạy men theo sườn đồi để qua bên kia núi. Đang đi, chợt Lừa ta nảy sinh ra một ý tưởng ngu ngốc trong đầu, đó là tự chọn lấy cách đi riêng của mình...Thấy khu chợ dưới chân núi, nó cho rằng nhảy qua bên kia sẽ leo xuống mau hơn?
Con Lừa ngu ngơ dợm cẳng nhảy qua, Chủ hốt hoảng cố sức túm đuôi kéo nó lại. Nhưng Lừa vẫn bướng bỉnh không chịu thua, nó hết sức trì kéo chống lại Chủ...
Chủ Lừa đến đây mới nổi cơn thịnh nộ:
A được lắm! Mầy cứ đi theo ý của mầy đi con thú cứng đầu kia! Rồi mầy sẽ thấy hậu quả dẫn mầy tới đâu?
Nói xong Chủ nó buông tay. Thế là con Lừa gàn bướng, ngu si, ngã lộn nhiều vòng xuống tận chân núi chết tươi./.
-KIÊU CĂNG LÀ ĐIỀM BÁO TRƯỚC CỦA THẤT BẠI GẦN KỀ
-NHỮNG AI KHÔNG CHỊU NGHE ĐIỀU PHẢI LẠI GÀN BƯỚNG CHỐNG LẠI ĐIỀU KHUYÊN BẢO CỦA NHỮNG NGƯỜI KHÔN NGOAN HƠN MÌNH ĐỀU GÁNH CHỊU HẬU QUẢ KHÔNG MAY
-KHÔNG THẦY ĐỐ MẦY LÀM NÊN
Sunday, September 21, 2025
SẠN THẬN
BỆNH SẠN THẬN (KIDNEY STONES)
Chào bạn đọc
Chúng ta ai cũng có hai trái thận, mỗi trái to cỡ bằng nắm tay. Thận nằm hai bên cột sống dưới xương sườn. Thận tuy nhỏ nhưng bổn phận của nó phức tạp và quan trọng cho cơ thể chúng ta. Thận giúp loại chất cặn bã và chất lỏng thừa. Thận lọc máu giữ lại hay loại bỏ những hợp chất hữu cơ cần hay không cần. Thận kiểm soát việc tạo ra các hồng huyết cầu hay các sinh tố kiểm soát sự tăng trưởng. Thân giúp giải phóng các hóc môn điều chỉnh huyết áp, số hồng cầu hay định lượng chất bỗ nhất định cho cơ thể chúng ta như calcium hay kalium
THẬN LỌC MÁU
Động mạch tim đưa máu vào hai trái thận chúng ta để làm lọc đó là nhờ vào hàng triệu đơn vị lọc nhỏ li ti của thận (nephrons). Chất thải lỏng qua niệu quản và tồn đọng ở bàng quang (bọng đái) gọi là nước tiểu. Máu sạch trái lại không qua niệu quản mà theo đường tĩnh mạch lên về tim.
BỔN PHẬN NẶNG NHỌC CỦA 2 QUẢ THẬN CHÚNG TA
Mỗi 24 giờ hai trái thận chúng ta theo vòng luân lưu tuần hoàn phải tiếp quản lọc tổng cộng tới 200 lít máu đi qua theo vòng luân lưu tuần hoàn nói trên. Trong 24 giờ đó có 2 lít đào thải ra khỏi cơ thể đó là nước tiểu. Còn lại 198 lít từng luân lưu qua 2 trái Thận. Chúng ta lưu ý cơ thể chúng ta bình quân chỉ có 5 tới 6 lít máu thôi nên không phải cơ thể chúng ta chứa tới 200 lít máu mà đây là số lượng dung tích chất lỏng luân lưu qua thận trong một ngày
SẠN THẬN
Chúng ta bị sạn thận phần nhiều từ ăn uống cách sống. Ví dụ nếu ăn thức ăn quá
nhiều sodium(natri), nhiều đường, thịt cá quá mức nhưng lại thiếu trái cây rau
củ, thiếu nước cũng dễ sỏi thận. Bệnh tiểu
đường gây cho bạn khó kiểm soát lượng đường trong máu dễ gây sỏi thận. Calcium
quá cao trong máu cũng đưa đến tăng sỏi thận.
Sạn thận (hay sỏi thận) là một mảnh chất rắn hình thành trong thận từ các chất có trong nước tiểu. Chất rắn này là kết tinh của các dạng muối Calci, Oxalat, Crytine.. Nó có thể nhỏ như một hạt cát hoặc lớn như hay nhỏ hơn một viên sỏi nhỏ. Đa số sỏi thận tự đào thải ra khỏi cơ thể mà không cần sự trợ giúp của bác sĩ. Vấn đề là ta nên uống nước nhiều để giúp sự bài tiết thông hơn.
Nhưng đôi khi SẠN THẬN KHÔNG LỌT RA ĐƯỢC? Trường hợp này sạn thận bị kẹt trong đường tiết niệu, chặn dòng chảy của nước tiểu lâu ngày và gây đau đớn viêm nhiễm có khi phải vứt bỏ quả thận.
Sau đây có thể là những dấu hiệu của bệnh sỏi thận cần sự trợ giúp của bác sĩ:
• Đau nhiều kéo dài ở vùng lưng hoặc bên hông của bạn không hết
• Có máu trong nước tiểu
• Hay sốt và ớn lạnh
• Nôn mửa, không biết mùi vị nếm được thức ăn ngon dở ra sao
• Nước tiểu có mùi hôi hoặc có máu và có màu đục như nước vo gạo.
• Cảm giác nóng rát khi đi tiểu
...
Bác sĩ sẽ chẩn đoán sỏi thận bằng xét nghiệm nước tiểu, máu và hình ảnh CT scan, Siêu Âm … Nếu sỏi không tự khỏi, bạn phải cần điều trị.
ĐIỀU TRỊ
GIẢI PHẪU SẠN THẬN
Tán sạn
Tán sỏi bằng sóng chấn động (shock wave) ngoài cơ thể là kỹ thuật điều trị sỏi trong quả thận và kẹt tại niệu quản không cần tới phẫu thuật. Y khoa thay bằng sóng chấn động năng lượng cao. Chúng truyền qua cơ thể và để phá vỡ sạn thận những mảnh nhỏ như hạt cát. Khi đã vỡ thành các hạt nhỏ chúng dễ dàng trôi qua với nước tiểu.
Cắt thận qua da
Các thủ thuật này là phương pháp điều trị sạn thận được áp dụng cho những bệnh nhân có sạn thận lớn cỡ 2 cm hoặc có hình dạng khác thường, những người bị nhiễm trùng cùng sỏi chưa bị phá vỡ đủ bằng phương pháp thứ nhất
Cả hai thủ tục đều liên quan đến việc xâm nhập vào thận thông qua một vết rạch nhỏ ở phía sau. Khi bác sĩ phẫu thuật đến quả thận, một ống soi thận (một máy ảnh sợi quang học thu nhỏ) cùng các dụng cụ nhỏ khác được luồn vào qua lỗ. Sạn được lấy ra hay tán nhỏ mới lấy ra...
Nội soi niệu quản
Đây là một thủ thuật trong đó một ống soi nhỏ được đưa vào bàng quang và niệu quản và nó được sử dụng để chẩn đoán và điều trị một loạt các vấn đề ở đường tiết niệu. Đối với sạn niệu quản (một viên sạn trong niệu quản), nó cho phép bác sĩ tiết niệu thực sự nhìn vào niệu quản, tìm sỏi và loại bỏ nó. Đây là một thủ thuật ngoại trú có hoặc không có đặt stent (một ống được đặt vào niệu quản để giữ nó mở ra).
ĐỀ PHÒNG SẠN THẬN
Đối với người lớn khoảng 9% có nguy cơ mắc chứng sỏi thận. Vùng khí hậu càng nóng con người càng dễ mất nước hơn nên dễ có nguy cơ sạn thận. Như thế nguy cơ mất nước đưa ta dễ sạn thận hơn. Kết lại, chúng ta nên uống nước nhiều là điều tốt nhất. Chống tái phát chứng sạn thận thì chúng ta nên uống trên 2 lít nước mỗi ngày.
CÁC DẤU HIỆU SUY THẬN
LỌC MÁU RA SAO?
Thận của chúng ta thường lọc và loại bỏ các chất thải và chất
dư thừa ra khỏi máu. Lọc máu tại viện là một phương pháp thay thế một số chức
năng của thận, nếu thận bị suy hoàn toán. Bệnh nhân phải tới bệnh viện và được
giúp sử dụng máy để lọc và làm sạch máu. Không ai muốn tình trạng đau khổ này cả,
nhưng khi waiting list bản danh sách chờ thay thận chưa có thì ta phải tới lọc
máu hai hay ba lần hàng tuần thôi.
Mỗi lần như thế máu bạn được y tá bơm từ từ ra khỏi cơ thể
bạn. Máu này qua « thận nhân tạo » để lọc theo phương pháp của họ. Máu
hoàn chỉnh xong được bơm vào cơ thể bạn.
Quá trình chạy thận nhân tạo diễn ra như thế nào?
Nghĩ đến việc phải châm kim nhiều lần một tuần có thể khiến
bạn lo lắng lắm. Nếu bạn lo sợ về điều
này hoặc sợ kim tiêm, bạn có thể được bôi thuốc tê vài giờ bôi gây tê vài giờ
trước khi chạy thận, hoặc tiêm thuốc gây tê tại chỗ để làm tê vùng kim tiêm.
Thuốc gây tê có thể gây "cháy" hoặc "nóng rát" lúc đầu
nhưng chỉ kéo dài vài giây thôi. Sau đó có một ống chuyên dụng sẽ được gắn vào kim,
sau đó được kết nối với máy chạy thận.
Bạn cần ngồi hoặc nằm trong suốt quá trình lọc máu. Cần khoảng 4 giờ mới xong một lần lọc máu như thế. Nhưng
có người lâu rồi quen do mỗi tuần tới 3 lần lọc máu nên họ có thể đọc sách, ngủ, nghe hay
xem máy tính đem theo. Lượng máu đi ra và lọc xong điều hòa cân đối nên bạn không chóng mặt và cảm giác máu bị ồ ạt rút ra.
Lọc máu có thể được thực hiện tại bệnh viện hay các clinic có chức năng lọc máu độc lập. Nơi nào cũng có y tá và chuyên viên bác sĩ cả; Lọc máu tại nhà yêu cầu bạn hoặc người khác phải học cách sử dụng máy./.
ĐHL biên soạn
nguồn tham khảo
1- What Causes Kidney Stones
https://www.health.harvard.edu/blog/what-causes-kidney-stones-and-what-to-do-2019051716656
2- NATIONAL KIDNEY FOUNDATION
https://www.kidney.org/atoz/content/kidneystones
3- What to expect from end stage kidney failure
What happens if kidneys fail: Symptoms, treatments, and more
TỪ IRAQ TỚI IRAN TT TRUMP VẪN MỞ CÁI HỘP PANDORA trong HUYỀN THOẠI
CHÀO bạn đọc Cuộc tấn công của khủng bố Hồi Giáo vào ngày 11 tháng 9 năm 2001 đánh vào nước Mỹ từ đó đã định hình chính sách ngoạ...
-
Chiều mưa biên giới anh đi về đâu Sao còn đứng ngóng nơi giang đầu ...(Nguyễn văn Đông) * hình phụ đề Mưa rừng rơi mãi không thôi. Mà...
-
Kính tặng đến bà con Tân Định & Đa Kao và những ai đã từng đi qua nơi đây. Hy vọng bà con sẽ tìm lại được một chút kỷ niệm của ng...
-
CHÀO BẠN ĐỌC Hiện nay chắc hẳn chúng ta đang nghiệm ra rằng phát kiến khoa học trong đó thành quả từ Trí Tuệ Nhận Tạo (Artificial Int...











