"KINH TẾ MỚI KHE SANH" MỘT THỜI KHỐN KHỔ

hình ảnh từ báo ngoại quốc như AP những ngày khi người thành phố Sài Gòn bị ép đi vùng kinh tế mới vừa sau 1975

Sau 1975 các làng ở Triệu Phong bắt đầu bị kế hoạch giản dân bằng chính sách Kinh Tế Mới của Ô Lê Duẫn. Số người từ các làng đồng bằng Triệu Phong một làng phải bị cắt đi phân nửa .

Đây là LỆNH của Đảng khó ai chống lại. Nhưng dân bị ép đi, phải rời làng nơi họ sinh ra và bao đời sống với lư hương bát nước tổ tiên nên bà con Triệu Phong đau lòng lắm.

Chính Quyền mới đối với QT đã nhìn được vùng Khe Sanh là nơi xa xôi heo hút và cần tống số dân này lên đó canh phá và sau nữa là giành đất giữ đất đối với biên giới Lào.

Không kể xiết nỗi khổ của bà con Triệu Phong lúc đó nhưng lệnh đi thì phải đi. Mỗi nhà phải cắt đi nửa hộ khẩu cùng lúc phong trào hợp tác xã các làng ở Triệu Phong phải thành lập. Mồ mã phải bị quy hoạch lấy đất cho Hợp Tác XHCN ...

Một giai đoạn đổi đời, trần thân nhất mà bà con Triệu Phong nay nếu còn sống thì không còn bao nhiêu nữa do bà con đã về với ông bà cả rồi.

Tại đất Khe Sanh khổ quá bà con ta phải lên kế hoạch "TRỐN" bằng cách dàn cảnh.

Dàn cảnh ra sao? Ngày ngày tại Khe SAnh vẫn có mặt đầy đủ tại đội đoàn lao động để du kích khỏi để ý. Đêm về thì dàn cảnh để áo quần còn phơi trước nhà và lén đi trong đêm

Ban ngày du kích ngó vào thấy có áo quần phơi trước nhà trước có người ở nên không để ý theo dõi.

Bà con ta gọn nhẹ tìm cách thoát trong đêm đi về cho đến Cam Lộ, Đông hà và tìm đường vào....nam.

Phương nam cũng là hướng mà đồng bào các tỉnh ngoài bắc như Thanh Hóa Nghệ Tĩnh do khổ quá cùng hàng hàng lớp lớp di cư vào để làm ăn tìm mạch sống mới.

Bà con làng ngoại người viết, như Cậu Tơ dì Tưởng hay nhiều người khác từng từ vùng Kinh Tế Mới Khe Sanh trốn đi rồi lại gặp lại nhau nơi đất khách quê người Kontum 2000 Chị mù loà , em bại liệt ôi thời gian Biết ngày nào gặp lại vườn xưa nơi làng Nại Cửu ngày cả nhà sum họp còn đông bóng người thân ?Giờ đây người xưa nay đã đà khó gặp do thiên cư tản mác khắp nơi: Kontom Phú Bổn, Đồng Nai Sông Bé Ruộng đồng nam phương hay đã về với người muôn năm cũ? Hình ảnh xa xưa tất cả đều nằm trong vùng kỷ niệm. Nói với lớp người sau này, người viết chỉ một mong vẽ lại một nét sơ sài của LÀNG NGOẠI ngày đó, lâu lắm rồi ít ai nhớ lại.

Ôi "Nắng Đẹp Miền Nam" bài hát năm xưa của Lam Phương không ngờ ứng nghiệm

Giờ các dì các cậu làng Nại Cửu hay bà con Triệu Phong sau khi "vượt biên ngay trong lòng đất quê hương" đã tạ thế tại quê hương miền nam như Ban Mê Thuộc, Đắc Lắc xa vời.

Người QT đi đâu cũng gặp nhưng lớp cháu con tại quê hương miền nam đâu có thấu hết nỗi đoạn trường của bọ mạ một ngày sau 1975 phải TRỐN QUÊ HƯƠNG ĐỂ RA ĐI BIỆT XỨ?

Lớp cháu con QT từ phương nam nếu làm ăn dư dật rồi có về lại quê nhà QT hãy thắp lên một NÉN TÂM NHANG KÍNH NHỚ LẠI BỌ MẠ một ngày "vượt trốn quê hương" trong nỗi đoạn trường./.

Đinh trọng phúc ghi lại từ lời kể của bà con Nại Cửu có bà con bị "đày" đi Kinh Tế mới Khe Sanh một thời xa xưa.

LINK ORIGINAL OF AESOP FABLES

 Library of Congress Aesop Fables  

HÌNH QUÊ NỘI 1965 qua BÁO LIFE MỸ

BẾN NƯỚC CHỢ LỘC ĐIỀN TRUỒI

 HÌNH ẢNH DO NĂM RÒM LÀ NGƯỜI GHI LẠI TỪ CÁC TÀI LIỆU CỦA  BÁO LIFE, MỘT TỜ BÁO LỚN CỦA HOA KỲ 

 HÌNH ẢNH NÀY DO LÍNH HOA KỲ GHI LẠI TRONG CUỘC CHIẾN VN GẦN CUỐI THẬP NIÊN  1960

NHỜ VÀO CÁI CẦU TRUỒI VÀ CÁI THÁP CANH THỜI PHÁP BÊN KIA SÔNG NÊN CHÚNG TÔI MỚI NHẬN RA ĐÂY LÀ BẾN NƯỚC CHỢ LỘC ĐIỀN ĐI XUỐNG. XƯA BÀ NỘI CHÚNG TÔI NGÀY NGÀY ĐI ĐÒ NGANG BÊN KIA BẾN ĐÒ XUÂN LAI QUA BẾN ĐÒ NÀY ĐỂ LÊN CHỢ LỘC ĐIỀN BÁN HÀNG GÁNH CHÁO VÀ BÁNH BỘT LỌC NUÔI SỐNG GIA ĐÌNH 

HIỆN NAY CHỢ LỘC ĐIỀN TUY KHÔNG SẦM UẤT NHƯNG VẪN CÒN. GIA ĐÌNH THÍM LIÊN VỢ CỦA CHÚ TÔI Ở ĐÂY CÙNG CON CHÁU. 

1965 hình ảnh của Quân Đội Hoa Kỳ xe Mỹ từ Huế vô qua cầu Truồi chụp hình này 

Quốc lộ 1 bên ni múi Cầu Truồi có ngõ xuống chợ Lộc Điền (xe Mỹ đi qua còn chụp thêm 1 hình nữa)

o buôn gạo 

BẾN NƯỚC SÔNG TRUỒI CHỢ LỘC ĐIỀN BÊN TÊ SÔNG LÀ BẾN ĐÒ XUÂN LAI THUỘC Xã LỘC AN 

 

ĐINH TRỌNG PHÚC: NĂM MƯƠI NĂM NHỚ SẮC VÀNG HOA CẢI

 

bài ký của Đinh trọng Phúc cư dân thôn Đệ Tứ thị xã Quảng trị xưa

Không cứ gì phải xa quê hương tới nửa vòng trái đất tôi mới nhớ đến sắc vàng hoa cải Quảng Trị cùng vị cay nồng của nó. Ngay khi vào ở và lấy Bình Tuy làm quê hương thứ Hai tôi hay người dân QT ly hương ai ai Tết đến ít nhiều chi cũng nhớ đến những bó cải Quảng Trị năm xửa năm xưa.

Nhưng khi nhắc đến cải thì nơi nào cũng có. Ngay ở nước Mỹ, chợ Việt cải bán rất nhiều thứ (choys). Vậy mà không phải cải nào cũng giống nhau. Người ta bán nhiều thứ cải thế mà thứ cải cay hoa vàng Quảng Trị ngày xưa không bao giờ có ở đây. Người viết có thể tin thứ cải cay QT có một vị cay riêng biệt. Ý nghĩ này xem chừng lạ lùng hay do quá 'bảo thủ quê hương' đó chăng? Tin là tin vậy, nhưng bạn đọc chưa hẳn đã tin?

Trong bài hồi ức " Chợ Tỉnh Ngày Xưa" người viết có nhắc đến cải cay QT như sau...

"Mọi người đi vào trung tâm chợ qua tám ngõ phố, ngõ cạnh ảnh quán Li Đô đây là khu vực rau tươi, có nhiều gánh cải cay từ Nhan Biều đem qua hoặc từ Sải gánh lên lúc rạng sáng. Người dân quê phải gánh chạy bộ năm, bảy cây số mới lên đến tỉnh.

Ba ngày tết, nhà nào cũng không thể thiếu thứ cải cay này, nó dùng để làm dưa. Thứ dưa này có một vị cay thật đặc biệt, khi ăn hương cay bốc tận hốc mũi; thế mà mấy ngày tết ai cũng nhớ đến nó. Đi đâu tôi cũng không thể thấy được loại cải nào có hương vị cay hơn. .."

Ngày đó không hiểu tại sao cải cay gánh lên đều tập trung bán tại hẻm vào chợ cạnh ảnh quán Lido mà thôi

Mỗi kỳ thu hoạch cây cải bắt đầu chớm bông, những cái ngồng bắt đầu vươn ra chuẩn bị hé bông là người ta bắt đầu thu hoạch. Tiết trời lạnh vào tháng chạp lúc thiên hạ mua sắm những thứ vào ngày cận tết, ai cũng không quên mua vài bó về làm dưa.

Tại sao dưa cải vào ba ngày tết nhà nào cũng không thể thiếu và lại cần đến thế? Chuyện đơn giản vì ngày tết là lúc trong nhà có nhiều loại thịt. Nào nồi giò heo hầm măng khô, nào thịt heo kho trứng, nào thịt quay, thịt heo đông cô ... Lúc này có dưa cải cay mới là món ăn kèm. Mọi người trong nhà, ai cũng thích ăn kèm với miếng thịt kho cho đỡ ớn.

Hương vị cay nồng này thật đặc biệt, nó bốc nồng lên tận khứu giác khi đang nhai trong miệng. Vị thơm vừa cay vừa nồng của dưa cải chua không nơi nào có được. Cải đã chua nhưng vị cay của nó vẫn nồng mới thích.

Chắc chắn vị cay này khác hẳn vị cay của ớt. Hương cải cay xứ mình ngoài nồng còn mang vị thơm chất cải không thể lầm vào đâu được. Nó xông lên tận khứu giác hơi một ít lên khoé mắt nhưng không làm ta phải ràn rụa nước mắt như ăn ớt hiểm phải xuýt xoa, nhưng nó quyện vào vị mặn của nước mắm ngọn làm miếng cơm nóng càng thêm ngon miệng.

Nói đến đây tôi làm sao quên được lít nước mắm ngon loại một từ Gia Đẳng làm ra. Người mình còn nhắc đến nghề làm nước mắm truyền thống của Mỹ Thủy nữa. Nhắc dưa cải cay này mà quên nước mắm ngon là không được. Mà nước mắm ngon loại đặc biệt làm tại địa phương cũng ưu tiên cho ba ngày tết thôi, dĩ nhiên là nó đắt tiền hơn loại nước mắm thùng, bà con mình dùng thường ngày. Nước mắm nguyên làm từ con cá cơm mà ra hương thơm của nó bốc lên khắp nơi. Ôi nhớ làm răng, khi ta dùng nguyên chất, xé vài miếng ớt chìa vôi một là chấm dưa cải hai là chấm bánh bột lọc gói mới đúng "gu" con nhà biết ănd. Còn tại vùng quê thì dưa cải hàng ngày cũng không thiếu và ăn bình thường với nước mắm đam cũng tuyệt.Trong nam cũng có dưa cải chua, thứ loại cải bẹ xanh và lớn đặc biệt ưu tiên để làm dưa. Nó cũng hấp dẫn trong ba ngày Tết, nhưng lạ thay tôi vẫn không tìm ra được hương cay của loại cải ngoài quê mình.

Tôi lại lan man mất...

Qua Mỹ cải cay dùng ăn bánh xèo cũng có, cải bẹ xanh làm dưa giống trong miền Nam cũng có. Nhưng, tìm ra giống cải cay QT thì tôi đành chịu thua!

Nhắc lại chuyện cũ , anh bạn Văn thiên Tùng cho biết cải cay ngày xưa của tôi chắc giờ đã hiếm vì thiên hạ cứ chạy theo "lợi nhuận" thôi. Những vồng cải cay hoa vàng rực rở, người dân quê gánh từng gánh lên chợ Tỉnh mấy ngày giáp Tết giờ chỉ là "hoài niệm" hay nói như trong truyện là "vang bóng một thời". Trồng cải xứ người mà người viết nhớ làm sao hình ảnh ngày xưa mấy đàn bướm nhỏ tung tăng theo gió bên những lưống cải đang rộ sắc vàng đang rung rinh dưới nắng ban mai.

Từ phương xa người viết hình dung ra sự mất mát như trên vì anh bạn Văn thiên Tùng từ Quảng trị email cho tôi như vầy:

Văn Thiên Tùng nói...

Có cắn mới biết vị cay

Ăn rồi lệ đổ cũng hay đấy mà...

Chào anh , bữa nay cải thiên hạ "gút' nhiều quá nên chẳng có vùng nào để ra hoa cải vàng cho mình ngắm và đàn bướm nhỏ cánh vàng buồn đời dong luôn, anh không nhớ nước mắm đam que mình à!.

Rồi em sẽ về bạn T ở dưới đó nhiều lắm mà đều họ võ hết. Khi nào chuyển anh mấy câu đối của làng thi đối GĐNH ta để vô cho vui hi!

...

Anh Phúc oi! Cải cay bữa ni là thuốc rồi đó, thiên hạ mua nó về nấu nước uống để thanh thải acid uric đấy mà. Nên còn non là bị bán rồi anh không tìm được hoa cải vàng bên bãi Nhan Biều nữa vì người ta đã xây kè đổ đất cao để làm siêu thị và là P. An Đôn TX Quảng Trị mà. Thôi cú nhìn hoa cải vàng minh họa trong blog anh cũng được.

Ôi chao bao nhiêu thứ tầm thường khi xưa nay "lên đời" thành ra vị thuốc hết trơn hết trọi.

Không lạ gì bựa ni bên miềng ăn khoai lang là dân sang mới ăn được do đất bán hết rồi lấy đâu trồng khoai như xưa nữa??

Một thời ăn khoai nóng ran cả bao tử, còn gạo là THUỐC BỔ SÂM NHUNG giờ đây khoai sắn lên đời, cuộc đời "lộn ngược" Khoai sắn chỉ dành cho đại gia hay kẻ có máu mặt mới ăn chơi ăn sèm mà thôi.

Phải thế chớ

AI GIÀU BA HỌ AI KHÓ BA ĐỜI

Chuyện khoai sắn trừ cơm một thời ăn độn giờ đã biến mất từ khuya..

Rồi nghe anh bạn Văn thiên Tùng than thở nay Cải cũng thuộc loại THẦN DƯỢC nào đó, thì than ôi chờ hình ảnh sắc vàng hoa cải thì có thể trở về quá khứ mới có đó thôi.

Thế thì bạn hãy đọc bài hồi ức này lại xem như là một dịp phiêu du về vùng kỷ niệm vậy.

VỐn thời gian trước mắt ít lắm, hãy thông qua bao bài viết của tác giả đây kẻo e rằng không còn cơ hội trở về với chuyến tàu kỷ niệm đó bạn ạ

Nhất là quý bạn quê hương Quảng Trị

Đinh trọng phúc

LỤT XƯA ...ÊM ĐỀM

 

Mỗi độ nước lụt về ngang thành phố Quảng Trị là lúc mặt hồ bao quanh Thành Cổ tràn lên mấy con đường Duy Tân, Lê thái Tổ, Phan đình Phùng, Lê văn Duyệt. Thành phố QT xưa có các đồng ruộng Thạch Hãn phía nam, Quy Thiện phía đông, ruộng hai làng Hạnh Hoa, Cổ Thành phía bắc. Mỗi năm lụt tràn Thạch Hãn, nước thưởng theo nhánh sông Vĩnh Định băng qua cầu Rù Rì, đầu tiên là tràn vào đồng Cổ Thành, Hạnh Hoa. Năm nào cũng thế, cái đập Rù Rì chẳng bao giờ ngăn được mức nước. Con đường Gia Long- còn gọi là đường Bờ Sông- chạy nắp theo bờ sông thường bị lụt tràn qua. Có khi nước tràn vào đến chợ tỉnh. Cầu Ga coi vậy nhưng kiên cố, chưa bao giờ bị nước lụt cuốn trôi, nhưng chỉ sụp đổ do cuộc chiến 1972.

Sau năm 1975 lụt thiên nhiên êm ả, định kỳ không ai còn thấy nữa do sông Thạch Hãn (hay bao sông khác miền trung) bị ngăn giòng để xây đập; đập đó có tên là Đập Trấm. Tuy vậy lụt vẫn xảy ra được, cũng như mọi con sông miền trung khác sau này, nếu người ta 'xả lũ'. Đây là nạn lụt do người tạo ra mà thôi. Còn những trận lụt thiên nhiên do ôn 'trời làm ra' thì chỉ còn trong ký ức của người QT.

Còn nhiều cảnh đau khổ hàng năm về cảnh lụt lội quê nhà. Lụt về sau càng khắc nghiệt hơn trước. Quê hương vẫn mãi chịu sự hành hạ của 'tai trời ách nước' nhưng biết làm sao?

Mưa gió bão bùng, lụt lội hàng năm đã là cái vòng lẩn quẩn. Những cơn hạn khô khốc, nắng nóng hui da qua đi thì tiếp đến là lũ- muôn triệu khối nước mênh mông phủ tràn thành phố xóm làng, phủ chụp lên đôi vai gầy của người dân 'đất khổ'!?

Lụt sẽ qua, nước sẽ rút, nhưng rồi màn trời lạnh lẽo lại về. Mấy chiếc nón mãi cúi đầu dưới bao trận mưa dai dẳng. Bầu trời mãi một màu xám ngắt. Màn nước từ trời, giăng giăng phất phơ theo gió... Người mình từ trước đến nay vẫn chung nhau một khung trời muôn thưở. Cứ độ thu qua thì lụt tới. Hàng năm như thế, mỗi lúc nước dâng chúng ta lại cùng một lời khấn nguyện:

LẠY TRỜI LỤT QUA, NƯỚC RÚT MAU MAU !

Hai bờ sông hiện ra rõ nét, những chiếc thuyến nan tiếp tục trở về bến cũ. Năm ba nơi còn ai đó quăng chút lưới chài cuối mùa, kiếm mớ cá cỏn con. Trên bờ, ai bận bịu công chuyện mới ra đường. Những tấm ni lông choàng quanh người, mưa tạt rào rào hay gió bay phần phật.

Mong làm sao chợ đò đông lại, còn mấy tháng nữa là tết lại về. Nhưng còn đâu hình ảnh những gánh than ưu tiên dùng vào dịp tết khi người ta cần rim mứt? khung cảnh êm đềm ngày xưa sau cơn lụt, nước rút bà con mình chuẩn bị đón tết với bánh trái từng nhà lo toan. Thế nhưng thời nay khác rồi, chuyện dùng than thời nay xem bộ mấy ai? tất cả đêu công nghiệp hóa, mứt bánh từ xa đem lại. Chợ đò ngày nay đầy đủ mặt hàng, nơi nào cũng vậy, chỉ cần cái túi đầy tiền mua gì có đó. Thế là hiếm thứ hương vị lúc mùi thơm mứt gừng xông bay khắp nơi vào những ngày giáp tết. Trời lạnh nhưng trong nhà hơi ấm từ lò than rim mứt lan tỏa tràn trề. Mùi mứt và hơi than, kỷ niệm đông về -tết đến, đã năm mươi năm như còn lẩn quất đâu đây?

Dãy Trường sơn trên xa kia- rừng núi bao la bất tận giờ là chuyện của đập và đất, ngăn sông chận dòng hay xả lũ, thủy lợi và chết chóc không còn là những gánh than triêng củi mộc mạc như xưa.

Đông về tết đến mong sao còn lại cảnh vài ba gánh cải cay hé bông vàng chóe hay mấy gánh kiệu lá dài xanh mướt từ Nhan Biều qua hay dưới Sải gánh lên. Đông về, phố xá chìm trong màn mưa, những quán hàng những tiệm ăn ế khách, ai cũng lái xe chạy mau về nhà. Thôn quê, chẳng hơn gì khi ngoài đòng chỉ còn những cánh đồng loang loáng nước lụt. Nước vẫn còn, vài ba con nhạn lác đác bay nhanh qua. Bầu trời thôn quê ẩn hiện trong bầu không khí lạnh giá, ẩm ướt mờ mịt mưa phùn hay mây sa xám ngắt...tất cả hình ảnh đó chắc chỉ còn trong hoài niệm đó thôi.

Dù sao chăng nữa, chúng ta nay ai cũng xin cầu trời lụt, lũ qua nhanh rồi mùa đông về lại trên quê hương mình để Quảng Trị có một ngày xuân mới. Dù muốn dù không cái nhịp điệu quê hương vẫn mãi hoài như thế. Những truân chuyên với trời đất đã thấm nhuần vào ký ức con người Quảng trị, truyền đời lại thành những khúc nhớ khó quên. Lạ thật, mưa gió bão bùng cùng mùa đông tháng giá nay bỗng dưng trở thành những hoài niệm thân thương không biết lúc nào. Trong cảnh khổ trầm luân của bà con miền trung nhất là Quảng Trị "quê miềng" mới nhớ làm sao hình ảnh lụt xưa nhưng lại là lụt xưa êm đềm mới lạ./.

tái biên by Đinh trọng Phúc

KHI ELON MUSK LÊN ĐƯỢC SAO HỎA

 

ELON MUSK LÊN SAO HỎA by ĐHL

Từ Sao Hỏa Elon Musk khi nhìn về trái đất mới ngộ ra rằng Địa Cầu thật nhỏ bé giữa vũ trụ bao la. Nhưng Musk cũng mệt mỏi do sức con người chỉ có hạn do Sao Hỏa cũng nằm trong vòng cương tỏa của Hệ Mặt Trời.

Con người quá nhỏ bé và trí thông minh con người quá nhỏ bé khi nhìn vào vũ trụ vô tận với vô tận điều chưa hiểu hết?

Trái Đất quá nhỏ bé nhưng lòng tham và tính hiểm ác của nhân loại thì quá to lớn. Elon Musk chợt ngộ ra muốn làm một vật thể đi xuyên suốt Ngân Hà để vươn vào tinh hà khác thì phải vứt đi bao bản chất của con người để thay vào đó một THUỘC TÍNH VŨ TRỤ

ĐÂY LÀ PHẠM TRÙ KHÔNG GIAN MÀ CHÍNH MUSK HAY NGAY CẢ LOÀI NGƯỜI CHƯA HỀ VƯƠN TỚI

Lòng tham lam, đố kỵ, tính ưa cai trị thống trị cũng như giết chóc tàn phá để tồn tại hay vươn lên là lý tính và bản chất đầu tiên KHÔNG CÓ TRONG THUỘC TÍNH của VŨ TRỤ

ĐHL

ÔNG UY XÃ SƠN MỸ (tu bút và tái biên)

 

Thưa thật với bạn đọc tôi từng đăng bài hồi ức này khá nhiều lần với cái đề bài khác nhau. Dù sao chăng nữa đây là một câu chuyện thật của cuộc đời người viết sau ngày về lại địa phương chung sống với gia đình cùng bà con làng nước.

Những người từng đi "cải tạo" ngày xưa, thú thật mang cái mạng về với gia đình là điều may mắn rồi còn mong gì hơn. Chuyện vốn liếng cuộc đời ai ai cũng bắt đầu bằng hai bàn tay không cùng một thân thể ốm yếu suy nhược sau những năm thiếu ăn cùng đày ải nơi rừng sâu núi thẳm.

Nói thật tình những người ra tù về lại thành phố, đời sống bán buôn còn khá cho bản thân. Những ai về lại gia đình ở vùng đất đai trù phú thì cuộc sống sẽ sung túc hơn. Đó là chuyện đương nhiên, cuộc sống có liên quan với kinh tế nơi ta ở.

Người viết, nói cho cùng có thể kém may mắn hơn những người tù về lại thành phố. Trước tiên là vốn liếng trong tay không gì hơn là cái rìu ngày ngày vô rừng đốn củi nuôi "vợ đỡ con".

Sơn Mỹ ngày đó là một vùng đất ven biển, dân cư đa phần làm nương rẫy đốt than sinh sống. Chiếc xe thồ chở củi của tôi, cứ một lần 'hạ sơn', tức là đổ xuống con dốc Tân Sơn để về dưới kia, lại phải qua cái quán nghèo bên con dốc.

Ông lão bán quán chẳng ai xa lạ. Người ta gọi ông là ông Uy tức là ông Uy Sơn Mỹ. Trong mắt người viết nhân vật này khá đặc biệt. Đặc biệt không phải ông là chủ nhân cái quán nghèo kia mà do ông lúc nào cũng bận bộ đồ vá hàng trăm miếng và cái ống thuốc lào thật dài cạnh bên ông.

Trở về quá khứ dưới khung trời thành phố Quảng Trị thân yêu, ngày đó tôi là đứa học trò nhưng lại mê bộ truyện Võ Lâm Ngũ Bá (Kim Dung) nhất trong nhiều tập truyện võ hiệp của Tàu. Thật lạ quá, tôi từng đọc lui đọc tới không biết chán. Từ trường Nguyễn Hoàng về nhà, có khi tôi không theo đường Duy Tân, lại theo Lê thái Tổ đi lên hướng Chơ Tỉnh, xong men theo Trần Hưng Đạo đi xuống. Trên đường Trần H Đạo, tôi hay ghé tiệm sách Tao Đàn hỏi mấy tập kế của Võ Lâm Ngũ Bá về chưa?

Trong Ngũ Bá có Cửu Chỉ Thần Cái Hồng Thất Công coi về Cái Bang, là "sếp" của phái Ăn Xin . Hồng Thất Công có môn "Đả Cẩu Bổng Pháp" tức 'võ đánh chó'. Dĩ nhiên, người Cái Bang thì hay gặp chó, mà găp chó thì phải có võ để trị. Nhưng trong truyện "Đả Cẩu" này lại là món võ mà quần hùng phải khiếp. Đó là chưa kể đến Giáng Long Thập Bát Chưởng từng sánh vai với Nhất Duơng Chỉ, thần công cái thế, của Vuơng Trùng Dương sau này là tổ sư của Toàn Chân phái mà đứa cháu là Truơng Tam Phong kế truyền và là tổ sư của Võ Đang Phái...

Miên man chuyện võ hiệp của Tàu, các bạn sẽ hỏi có liên quan chi câu chuyện hay ký ức "cái quán nghèo" trong đề bài đâu? Xin thưa, đó là hình ảnh cái áo của Trưởng Lão Cái Bang là Hồng thất Công luôn luôn vá víu, rách rưới và từ hình ảnh của Lão Cái Bang làm tôi chợt so sánh với cái áo của người người chủ cái quán nghèo bên dốc kia.

Những ngày di dân Quảng Trị vào Bình Tuy, cụ thể hơn là Hàm Tân và chi tiết hơn nữa là xứ Động Đền, những làng xã QT bên bờ đại duơng, vùng vịnh Hàm tân. Tôi ghi nhớ hình ảnh của một 'Hồng thất Công thứ hai' chăng?

Bạn đọc sẽ thắc mắc tại sao lại là 'Hồng thất Công thứ hai'? Ý tưởng của tôi sao 'ngồ ngộ' khi so sánh hình ảnh một ông già bán quán bên đường quê huơng với một nhân vật võ hiệp.

Bà con sống trên Dốc Sơn Mỹ (trước là xã Tân Sơn-Hàm Tân) ai mà chẳng biết ông. Ông là người Bắc Di Cư, từng sống tại QT. Nhà ông cũng theo bà con QT vào đây thời Khẩn Hoang Lập Ấp, thập niên 1973 cho đến bấy giờ.

Theo con đường đất đỏ, tức là tỉnh Lộ 23 (giờ là tỉnh lộ 55) Bình Châu-Hàm Tân. Trước khi đổ dốc, xuống chợ Cam Bình để về thi trấn LaGi, người ta thấy căn nhà tôn nho nhỏ của ông bán hàng ẩn mình dưới vài gốc mít. Sinh kế của ông ngoài cái quán nhỏ trước mái hiên nhà, vài thẩu kẹo, vài nải chuối, chẳng có món hàng nào đắt giá. Tôi không biết nhà ông có vào rừng canh tác làm rẫy hay không? Mỗi lúc đi ngang, tôi chỉ thấy ông ngồi giữ quán, tay cầm ống thuốc lào, thỉnh thoảng rít một 'hơi' thuốc dài lê thê cùng buông ra làn khói bay bay...

Thân phận tôi chẳng khác gì hơn? Đó là hình ảnh một gã tiều phu đang khom mình thồ chiếc xe củi nặng. Tôi cố dùng hết sức mình, ghì chiếc xe thồ bắt đầu đổ dốc. Mỗi ngày ngang qua nhà ông, hình ảnh 'đậm nét' làm người viết nhớ mãi là gì? tôi sẽ lần lượt kể lại cho bà con QT mình nghe 'chơi'...

Ông bán hàng đang 'rít' ống thuốc Lào, mắt tôi không thể bỏ qua cái áo ông mặc. Những lớp vá chằng chịt, chồng lên nhau không còn một chỗ trống. Hình như ông chỉ mặc cái áo hơi quái dị đó ? Những miếng vải kaki xanh vuông, hết lớp này chồng lên lớp khác. Hình như càng rách, ông lại càng vá thêm! Tôi không mặc nhưng hình dung chiếc áo kia ắt hẳn phải nặng chình chịch mà thôi!

xin mượn hình ảnh minh họa cho cảnh người dân bán than cùng hình ảnh của người viết đang thồ củi ngày đó. "anh hùng mạt vận" vào rừng đốt than làm củi...bạn đọc hãy tưởng tượng xe củi của người viết đang ngang qua cái quán nghèo trong truyện ...

Tôi thông cảm cho ông, có thể do đây là một hành động âm thầm, ông đang chống lại cái gì đó? Sự nghèo túng, thiếu thốn của một miền đất khổ hay hoàn cảnh chung cho toàn thể bà con lối xóm quanh ông ? Vá- chắp tiếp nối vá- chắp? Chiếc xe thồ củi của tôi chẳng hơn gì thân phận ông ? chiếc ruột xe vá 'chằm vá đụp' đến nỗi mấy thợ vá và sửa xe đạp trên xã Sơn Mỹ như anh Hạ (Thuỷ) gần Chùa Huệ Đức, anh Lợi, anh Oai đều là thợ sửa xe đạp trước chợ Xã từng lắc đầu một cách ái ngại. Chiếc xe tôi cùng 'thân phận vá chắp' do hai chiếc lốp xe không còn chỗ nào để vá? Cái thời: mua cái ruột xe đạp, cái đùm, sợi xích, cái rô líp "Trung Quốc' là cả "một gia tài"?!

Lớp trẻ lớn lên sau này không có cơ hội sống qua "CHẾ ĐỘ TEM PHIẾU". Mỗi năm 'tiêu chuẩn' vài tấc vải, ai không may có thể khác màu. Cái áo ' trường kỳ kháng chiến' của Ông có thể là câu trả lời cụ thể và hình tượng nhất cho sự thiếu thốn này. Cán bô- công nhân viên chức- cách gọi thời đó, có thể khá hơn một ít. Một ít thôi; nghĩa là mỗi năm hơn dân vài ba tấc vải,dăm ba lạng thịt heo (nhưng ai cũng ưa nhiều mỡ , rán để dành), một vài lạng trà đường . v v..

Người viết ngang đây cũng chưa nói hết ý mình. Cái áo cùng cái quán nghèo ven đường ngày đó làm tôi nhớ lại Cụ "Hồng thất Công" trong Võ Lâm Ngũ Bá, đề cập ở đầu bài. Cửu Chỉ Thần Cái mà sống lại, đem áo ra so ư ? cũng thua cái áo của 'cụ bán hàng' mà tôi miêu tả vào thời chúng tôi thôi. Bạn thử tưởng tượng xem: cái quần đùi ka ki bạc phếch, bên trên là cái áo vá chằng chịt, chồng chất lớp lớp thời gian, lưu dân QT sống tại vùng này, rẫy rừng làm bạn.

Ông lão ngày ngày ngồi trước cái quán nghèo, lơ đãng ngó ra từng đoàn xe đạp thồ, những toán phụ nữ gánh gồng ngang qua truớc mắt ông. Những đoàn dân quê lao lực, củi than cùng nông phẩm thi nhau đổ dốc. Dưới kia là phố thị La Gi; đêm về từng hàng ghe tàu ra khơi, hàng vạn ngọn đèn măng -sông câu mực thi nhau lấp lánh...

Quá khứ của Ông, cũng sống cùng người dân QT ngoài kia, đồng cam cộng khổ theo bà con mình vào tận Bình Tuy, khai sơn phá thạch, tạo nên một quê huơng thứ hai nói 'rặc giọng mình'; trừ ông, vẫn cái giọng Bắc rất chuẩn. Quá khứ của ông có gì nổi trội? chẳng ai biết ngoại trừ câu chuyện là ông "nấu thịt chó rất ngon", đơn giản chỉ có thế. Tôi cũng xin nhắc lại chuyện ông nhạc tôi kể lại cho tôi rằng: ông nấu thịt chó 'cừ khôi' đến nổi có ông cố vấn Mỹ thời trước đóng tại Quảng Trị 'từng yêu chó, quý chó' mà phải 'chết mê chết mệt' vì món thịt chó của ông!

Có thể trong bút ký này, Ông hay bà con không bằng lòng về chuyện cái "áo vá" ; nhưng nghĩ lại vào thời này bà con mình và ngay cả người viết đều cùng cảnh ngộ. Một hoàn cảnh của rách rưới, cơ khổ, chắp vá cùng mong cầu ...

Dù "áo vá" nhưng tôi nghĩ không ai có thể vá áo chồng chắp, chằng chịt bằng Ông, một hình ảnh làm cho tôi nhớ mãi. Một ý nghĩ hơi 'tếu' thoáng qua: nếu ai đó đi 'thi vá áo' thì khó lòng thắng được ông? Ngay cả Cửu Chỉ Thần Cái, trưởng phái Cái Bang trong truyện Kim Dung ngày trước giá như sống lại chắc cũng chào thua ông lão bán hàng bên dốc Sơn Mỹ. Nhưng hoàn cảnh ngày đó trong thôn làng là một trong bao nhiêu hình ảnh có thật. Người viết qua ngòi bút chân thành chỉ mong ghi lại một chút gì đó cho thế hệ mai sau hình dung lại. Quá khứ của bà con Quảng Trị lớp lớp tiền nhân ra đi từ biến loạn lịch sử từ thời cuộc, bao dòng người ly hương với cuộc hành trình nam tiến trong chiến tranh lửa đạn, cực khổ vô vàn...

Chuyện ngày qua, vài thập niên trôi nhanh như gió thoảng. Một con dốc bên triền đất lở lói, có cái quán nghèo chỉ vài nải chuối đong đưa trên vài ba thẩu kẹo rẻ tiền... có ông lão bán hàng với chiếc áo vá đầy ấn tượng. Ông đang mơ màng...cụm khói thuốc lào từ từ bốc cao. Làn khói thuốc như muốn theo đám mây trời bảng lảng trôi về cố hương Quảng Trị ./.

ĐHL

tu bút 24/10/2025