TẠI SAO THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH WALL STREET KHÔNG HỀ ĐƯỢC TÍNH VÀO TỔNG SẢN PHẨM NỘI ĐỊA GDP

 GDP LÀ GÌ?

THỰC TRẠNG KINH TẾ CHÍNH TRỊ HOA KỲ

WALL STREET

TOO BIG TO FAIL và Wall Street

SỨC MẠNH CỦA WALL STREET HAY CON DAO HAI LƯỠI

Chào bạn đọc

Có điều lạ kỳ với quan điểm bình thường khi chúng ta thấy thị trường chứng khoán Wall Street Mỹ nay lại lên quá mức 50,000 điểm (Dow Jones) trong lúc chiến tranh Iran không hay chưa có lối thoát? Dầu vẫn còn bị bóp nghẹt tại eo biển Hormuz? Người dân Mỹ hay toàn thế giới lại phải bấn loạn do giá xăng dầu cao cùng giá hàng tăng cao vùn vụt?

Chuyện khá lạ khi cách đây vài tháng mỗi lần mặt trận Iran nổ lớn là thị trường Stock xuống ào ào theo con số giá dầu?

Chuyện gì đang xảy ra trong "game chơi" tài chính của Tài Phiệt Wall Street?

Chúng ta biết rằng Wall Street là tập hợp tư bản tài chính thế giới do Mỹ đứng đầu khi đang "cầm cân nảy mực" đồng USD?

Mời bạn đọc vào bài dưới ...

Trước tiên chúng ta thử đi ngược lại thời gian giai đoạn khủng hoảng tài chính thế giới 2008 dưới thời TT George W. Bush..,

"Các ngân hàng như JP Morgan. Chase, JPM , CitiGroup, Barclays, Royal Bank... tuy nhận tội và bị phạt 6 tỷ USD nhưng không ngồi tù mà kinh doanh tiếp tục, không ai bị tù cả..."

Tư bản tài chính Mỹ phải giữ cho khối tài chính Wall Street khỏi bị sụp đổ, để tránh cuộc sụp đổ domino toàn bộ tài chính thế giới. Hơn bao giờ hết thuật ngữ "Too Big To Fail" hiện thân rõ ràng nhất từ cuộc khủng hoảng tài chính 2008

Too Big To Fail là gì?

Too Big To Fail / Do Quá Lớn Nên Không Được Sụp Đổ là thuật ngữ mộ tả thứ công ty bị cuốn vào nền kinh tế toàn cầu quá sâu đậm nên thất bại của nó sẽ là một thảm nạn kinh tế do đó Chính Phủ phải tìm cách giữ hay ngăn ngừa sự sụp đổ của các Công Ty thuộc dạng "Too Big" này. Chữ BIG ở đây không chú trong quá vào mức độ TO LỚN của Công Ty mà là sự NHÚNG TAY (involvment) của Cty đó vào nhiều nền kinh tế huyết mạch của quốc gia như Ngân Hàng và Thị Trường Chứng Khoán..Kỹ nghệ xe hơi... Chính phủ của cựu TT George W. Bush là một thời cho người dân Mỹ thấy rõ thuật ngữ Too Big to Fail ra sao qua hàng trăm tỷ USD Bail Out các công ty vỡ nợ trong cuộc Khủng Hoảng Tài Chính 2008. Nếu không có chính sách Bail Out thì các công ty tài chính tại Wall Street sẽ sụp đổ kéo theo sự sụp đổ của nền kinh tế toàn cầu

theo các chuyên gia về Kinh tế học...

"Thị trường Chứng Khoán Wall Street làm tổn hại GDP Mỹ có thể giảm tốc tăng trưởng GDP lên đến 2% hàng năm?..."

Chuyện này nghe thật phi lý? do trong Kinh Tế Học nền kinh tế tài chánh Wall Street không được tính vào điểm tăng GDP hàng năm.

Tại sao lạ kỳ như thế?

Trước tiên chúng ta giải thích sơ qua GDP là gì?

GDP là Tổng Sản Phẩm Quốc Nội (Gross Domestic Product) để đo lường nền kinh tế một nước. Là tổng giá trị sản phẩm hữu hình và vô hình do con người và các công ty trong nước làm ra trong một năm. GDP nhằm đo lường hoạt động và sức khỏe kinh tế một nươc. GDP không kể vốn nước ngoài hay công dân nước ngoài, trong phạm vi trong ranh giới một nước làm ra mới tính vào GDP.

Chúng ta cũng lưu ý rằng thị trường chứng khoán Wall Street, tiền trả hưu, an sinh xã hội không tính vào GDP; ngay cả một sản phẩm làm vào năm trước- ví dụ cái máy tính sản xuất vào năm 2016 thì không còn tính vào GDP của năm 2017 nữa. Cụ thể hơn sự mua đi bán lại garage sales hay đồ chợ trời và ngay cả nền kinh tế chợ đen hay còn gọi là Kinh Tế Ngầm (under ground economy) cũng không được tính vào GDP.

Với sự hoạt động đúng vừa phải thị trường chứng khoán Wall Street là điều hay. Khi này ngành tài chánh đóng vai trò lành mạnh để biến các sản phẩm vừa hữu hình vừa vô hình như dịch vụ (services) sang công cụ tài chánh để trao đổi với nhau thuận lợi trong nền kinh tế thực tức là Tổng Sản Phẩm Quốc Nội GDP.

Các ngân hàng dùng tiền tiết kiệm cho các doanh nghiệp sản xuất không cho bạc tiền nằm một chỗ không có lời. Thông qua các khoản nợ lời hứa của người lao động có thể mua nhà. Thông qua bảo hiểm những rủi ro tài chánh và thảm hoạ tài chánh có thể được hoàn trả khi có nạn.

Nhưng khi thị trường chứng khoán Wall Street quá lớn hay khu vực tài chánh phình to từ 80% so với GDP nó sẽ ức chế sự tăng trưởng hàng năm GDP và gia tăng biến động. Tín dụng của tư nhân (private credit) - ví dụ vào năm 2012 chiếm tới 184% GDP Mỹ đây là mức quá lớn và từng làm giảm tốc tăng trưởng.

Biểu đồ của IMF chỉ sự gia tăng khu vực thị trường chứng khoán tỷ lệ nghịch với tốc độ tăng trưởng kinh tế đối với một số nước

Theo IMF thì cái giá phải trả là làm mất tăng trưởng GDP Mỹ 2% mỗi năm. Như vậy thị trường chứng khoán Wall Street là 'con dao hai lưỡi' nếu phát triển vừa phải thì kinh tế phục hồi từ 3-4% hàng năm chứ không chậm chạp 1-2% như năm 2017?

Từ 2017 đến 2026, kinh tế Hoa Kỳ đã trải qua các giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ qua suy thoái và phục hồi sau đại dịch Covid-19...nhưng lại giảm tốc sau 2022?

• 2017: 2.3% (Nominal GDP: $20.58T)

• 2018: 3.0% (Nominal GDP: $21.43T)

• 2019: 2.3% (Nominal GDP: $22.03T)

• 2020: -2.2% (Great Recession impact; Nominal GDP: $22.32T)

• Covid-19

• 2021: 5.8% (Post-pandemic surge; Nominal GDP: $25.04T)

• 2022: 2.1% (Nominal GDP: $26.85T)

• 2023: 2.5% (Nominal GDP: $27.96T)

• 2024: 2.8% (Nominal GDP: $28.78T)

CÂU HỎI Tại Sao?

Theo tờ Washington Post số người hưởng lợi trong sự phình to của khu vực tài chính chứng khoán Wall Street bao gồm các tay quản lý đại gia tài chính Mỹ (TÀI PHIỆT) sẽ có thu nhập nhanh và cao ngất trời so với các chuyên gia thuần tuý kinh tế trong các công ty xí nghiệp dù có tay nghề cao đến mấy? Giá cổ phiếu tăng làm các nhà đầu tư chứng khoán có những khoản lợi nhuận tiền đẻ ra tiền như Tỷ phú Buffet là thí dụ rõ ràng.

Nhưng ai thua?

Đó là người nghèo và lớp lao động không có vốn hoặc chuyên môn không có cơ hội đầu tư trong chứng khoán và bị ảnh hưởng mạnh do sa thải nhân công hay cắt giảm tiền lương cùng quyền lợi khác. Những công ty sản xuất nhưng phải có lựa chọn như thế để giữ lợi nhuận hay giá cổ phiếu lên xuống từ Wall Street.

Theo các kinh tế gia Mỹ khi thị trường chứng khoán lớn quá thiên hạ chỉ lo chuyện "tiền đẻ ra tiền' (money out of money) do phần lớn đầu tư vào "chơi stock" chứ không còn đầu tư bằng cách dùng tiền để kích thích hay giúp cho nền sản xuất trong nước nữa?

Đây là nguyên nhân chính làm giảm sức mạnh GDP chính nếu ta hiểu GDP theo định nghĩa trên (đã dẫn).

Chưa kể vấn đề đạo đức khi đồng tiền tại Wall Street làm động lực cho chính trị chạy hành lang (lobbying), che dấu tội phạm, lấy ví dụ vấn đề rửa tiền hay hợp pháp hoá đồng bạc bẩn sau khi gán cho chúng cái tên 'thương mại" nào đó.

Theo Gautam Mukunda, Phó Giáo Sư của Đại Học Thương Mại Harvard (hình trái), viết trong tờ Harvard Business Review vào tháng 6 năm 2014 cho hay thì từ năm 1990 tới 2013 giới tài chánh Wall Street đã tiêu phí 6 tỷ đô la trong vấn đề vận động hành lang (lobbying) mà theo bà Sheila Bair cựu chủ tịch Tổ Hợp Bảo Hiểm Federal Deposit Corp. giải thích là chính phủ từ đó quá lắng nghe giới Wall Street bỏ qua số đông là người dân hay là khối Main Street. (MAIN STREET tức khối kinh tế chú trọng đến đa số người dân đứng ngoài thành phần 10 % tài phiệt đang nắm toàn bộ Wall Street tức thị trường chứng khoáng hiện tại đã có một tiền sử là nơi khởi đầu của khủng hoảng kinh tế thế giới trước đây)

Trong hệ thống ngân hàng, "tội phạm ngân hàng" từng được 'hợp pháp hóa' ra sao?

"Tội phạm ngân hàng" dần dà 'hợp pháp hoá' trong khi các cá nhân phạm tội hàng tỷ đô la? Câu hỏi này nhắc chúng ta nhớ lại vụ scandal tài chánh 2008 tức là Sub Primes Crisis (2007-2010) -Khủng Hoảng Tài Chánh -Sub Primes Crisis- mở rộng các khoản vay cho người không có khả năng thực sự 'mua nhà' cùng với giá nhà tăng cao vùn vụt đã tạo nên sự hỗn loạn trong các thị trường tài chánh Mỹ và lan ra quốc tế. (nhiệm kỳ TT George W. Bush).

Các đại gia ngân hàng như JP Morgan Chase JPM , CitiGroup, Barclays, Royal Bank tuy nhận tội và bị phạt 6 tỷ USD nhưng không ngồi tù mà kinh doanh tiếp tục, không ai bị tù cả?

Khi các cá nhân phạm tội trị giá hàng tỷ đô la công cộng, họ sẽ phải ở trong tù. Nhưng trong bối cảnh chính trị hiện nay, hành vi phạm tội của các ngân hàng được chấp nhận là "kinh doanh như thường lệ". Vào thời này Tổng Chưởng Lý Loretta Lynch (hình trên) khoe khoang đó là các nổ lực mới nhất trong việc 'truy tố' tội phạm ngân hàng và tài chính nhưng chẳng có ai vào tù? đây là sự thất bại chính trị quyền lực Hoa Kỳ để trừng trị các tội phạm đúng với tội phạm.

***

Vào năm 2017, thị trường chứng khoán Mỹ lên vùn vụt là dấu hiệu mất cân đối trong lúc hàng hoá tiêu dùng vẫn nhập và mang nhãn hiệu Made in China tràn lan khắp nơi?

Từ nhiệm kỳ 1, TT Donald Trump từng vỗ tay reo khi người giàu được giảm thuế và con số nợ quốc gia Mỹ đang vượt qua ngưỡng 20 ngàn tỷ đô la? Và trong nhiệm kỳ 2 này của Trump con số nợ quốc gia đang chạm 38,000 tỷ USD và chiến tranh Iran chưa ngưng?

Thị trường chứng khoán Wall Street trong nhiệm kỳ 1 của TT Trump từng vỗ tay reo mừng khi con số vượt qua 24,000 điểm cho Dow Jones... các người buôn chứng khoán vui mừng ra sao? Và trong nhiệm kỳ 2 này Wall street đang vượt qua 50,000 điểm cho Dow Jones? CHuyện lạ kỳ xảy ra trong giới Wall Street hiện tại? Phải chăng TT Trump trong nhiệm kỳ 2 này "làm kinh tế quá giỏi" khiến Wall Street tăng như vậy? Khó ai tin khi giá tiêu dùng và nhiên liệu gia tăng vùn vụt, mức lạm phát đang lên đến 4% trong nhiệm kỳ mới của thống đốc fed

Nhưng theo Nerdwallet.com

Thì báo cáo mới nhất từ ​​Cục Thống kê Lao động Hoa Kỳ cho hay chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đã tăng 0,5% trong tháng 5. 2026, so với mức tăng 0,6% của tháng 4/2026. Mức tăng so với cùng kỳ năm ngoái là 4,2%, cao hơn so với mức 3,8% ghi nhận vào tháng 4. Chỉ số CPI cơ bản (không bao gồm thực phẩm và năng lượng) đã tăng 2,9% so với cùng kỳ năm trước, tương ứng mức tăng 0,2% trong tháng.

Tỷ lệ lạm phát hàng năm hiện đang ở mức cao nhất là 4.2% kể từ tháng 4/ 2023.

Chủ tịch Cục Dự Trữ Liên Bang Hoa Kỳ-Fed- mới của Hoa Kỳ Kevin Warsh tuyên thệ nhậm chức vào ngày 22 tháng năm, 2026 đối diện mức lạm phát gia tăng của Mỹ

Game chơi tài chính đang lộ dạng khi đồng USD mất giá nhanh cùng số nợ khổng lồ của Mỹ cùng sự tăng giá của Wall Street.

Trong lúc này hay nhiều năm nay khối Main Street là khối kinh tế của số đông dân Mỹ như đã giải thích trên đang lâm vào cảnh túng cùng do giá cả gia tăng, đời sống đa số người dân càng ngày càng chật vật cùng thuế người dân Mỹ đang đổ vào chi phí quân sự khổng lồ của Hoa Kỳ cùng phúc lợi xã hội bị cắt hàng loạt?

Sự phình to bất bình thường của tư bản tài chính tại WAll Street lúc chiến tranh Iran xảy ra với chi phí quân sự khổng lồ, trong lúc này nội địa Mỹ giá cả tiêu dùng tăng cao, lạm phát gia tăng đến 4% vào tháng 6/2026 này là điều mâu thuẫn đáng báo động do sự bất bình thường từng giải thích ở trên.

( Với sự hoạt động đúng vừa phải thị trường chứng khoán Wall Street là điều hay. Khi này ngành tài chánh đóng vai trò lành mạnh để biến các sản phẩm vừa hữu hình vừa vô hình như dịch vụ (services) sang công cụ tài chánh để trao đổi với nhau thuận lợi trong nền kinh tế thực tức là Tổng Sản Phẩm Quốc Nội GDP. Các ngân hàng dùng tiền tiết kiệm cho các doanh nghiệp sản xuất không cho bạc tiền nằm một chỗ không có lời. Thông qua các khoản nợ lời hứa của người lao động có thể mua nhà. Thông qua bảo hiểm những rủi ro tài chánh và thảm hoạ tài chánh có thể được hoàn trả khi có nạn. Nhưng khi thị trường chứng khoán Wall Street quá lớn hay khu vực tài chánh phình to từ 80% so với GDP nó sẽ ức chế sự tăng trưởng hàng năm GDP và gia tăng biến động...)

Trong lúc này đây, giới Main Street -bình dân. trung lưu, giới nghèo Hoa Kỳ chiếm hơn 72% dân số Hoa Kỳ, càng nghèo lại càng nghèo, túng quẫn thêm?

Cuộc chiến Iran sẽ giúp cho các nhà thầu tổ hợp quân sự Mỹ sẽ có nhiều hợp đồng hàng trăm tỷ USD song song với đó thì phúc lợi xã hội người dân Mỹ đang bị cắt hàng loạt, chi phí người dân càng lúc càng phí tổn cao hơn do giá cả cao phi mã cùng lạm phát không hề kéo xuống được vì chiến tranh? Giới siêu giàu sẽ được chính phủ Trump giảm thuế và càng giàu có hơn nữa? Từ đây hình ảnh kinh tế chính trị xã hội Hoa Kỳ càng bị khoét sâu vô cùng tận?

Nước Mỹ đang thấy cái giá của ông tổng thống tài phiệt Donald Trump sau khi bước vào Bạch Ốc cùng sự hưởng ứng của đảng CH còn gọi là 'đảng của giới giàu có' ra sao?

Cái giá Hoa Kỳ phải trả ra sao?

Theo báo chí Hoa Kỳ tờ Committee for Federal Budget, do cắt thuế cho giới giàu có nước Mỹ sẽ mất nguồn thu từ 5.5 ngàn tỷ trong thập niên tới.

Gia tăng nợ liên bang lên mức kinh khủng cùng làm tổn hại kinh tế quốc gia hơn là kích thích nó.

Do sao?

Kế hoạch giảm thuế lớn nhất trong lịch sử Mỹ này đang đưa nước Mỹ trả giá từ 3 tới 7 ngàn tỷ đô la thiệt thòi cho quốc gia trong thập niên tới.

Người giàu vỗ tay reo do hầu bao của họ sẽ phình ra, tiền bạc của họ sẽ lớn lên và sẽ tung hê đầu tư ra ngoại quốc hay làm cho lỉnh vực buôn bán chứng khoán tại Wall Street lớn lên một cách bệnh hoạn.

Trái lại, Khu Vực Chế Xuất (manufacturing sectors) vẫn co rút theo phong trào đầu tư của Tư Bản Mỹ sang Á Châu với wtừng núi hàng Made in China nhập vào nội địa Hoa Kỳ mà người tiêu dùng Mỹ khó lòng có cách thay thế, từng ngày- từng quý- từng năm liên tục đè lên lưng giới thợ thuyền Hoa Kỳ cùng số nợ quốc gia chất cao hơn núi khó lòng trả nổi./.

edition by

Đinh trọng Phúc

nguồn tham khảo

Hiểu về Main Street

Understanding Main Street: Definitions and Local Economic Impact

-Banks that Were Too Big To Fail 

Too Big to Fail: Definition, Examples, Banks (thebalance.com) 

-Too Big To Fail 

Too Big to Fail Definition (investopedia.com)

Wall Street costs the Economy
https://www.forbes.com/sites/stevedenning/2015/05/31/wall-street-costs-the-economy-2-of-gdp-each-year/#b247aaf4cd1a

Senate Passes The Bill
https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-02/senate-passes-tax-cut-bill-in-milestone-move-toward-overhaul

Wall Street Becomes a Big Chunk?
https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2016/03/29/how-wall-street-became-a-big-chunk-of-the-u-s-economy-and-when-the-democrats-signed-on/

CON CHIM CU GÁY MỘT MÌNH VƯỜN SAU

Nhớ con cu gáy đậu cành tre
cất tiếng cúc cu bóng mẹ về
Tan buổi chợ chiều chân bước vội
Một đời của mẹ với làng quê...

(Pham Khâm, Dòng Sông Thao Thức)

    Những lúc đi bộ quanh xóm hay một mình ngồi ở vườn sau, tôi thường lắng tai cùng để ý tiếng chim cu gáy rời rạc đâu đó quanh xóm tôi ở.

   Khác với những thứ chim khác, chim cu ở đây chẳng lớn hơn chim cu ở bên quê nhà chút nào. Từ vóc dáng đến màu lông, hai nơi đều giống nhau hết sức. Điều khám phá này làm tôi ngạc nhiên nhất. Chim ở Mỹ sao không to hơn mới lạ? Những con cu cườm, cu ngói, cu đất...còn vài con khác nếu bạn có khiếu về chim muông thì có thể nhận xét hay hơn tôi nhiều thứ.

12 giờ trưa 17/1/2026 tác giả chụp hình con chim cu đang gáy trên cành cây red wood 


   Chim cu là loài chim sống thầm lặng nhất. Khác với từng bầy quạ đen đúa, hung dữ, sống từng bầy đông nghẹt. Cũng không giông với bầy sẻ ríu rít ồn ào, hay những con kên kên to lớn, có bầy lên tới hơn gần cả trăm con.

 Chim cu sống từng cặp, từng hai con lặng lẽ đậu trong cành cây nào xa bầy chim dữ.

        hinh tác giả 12/5/2016    

Cặp chim cu đậu trên sợi dây điện, hay trên một cành khô nào đó vào trưa hè, hay bay qua thăm vườn tôi trong thoáng giây:

-Cúc cù cu cù
-Cúc cù, cu cù...

"Ngôn ngữ" loài cu muôn đời vẫn vậy. Tiếng nó kêu trong buổi trưa nắng hè oi bức chói chang hay buổi sáng mặt trời vừa lên chào một ngày mới vẫn vậy. Tiếng chim cu nghe buồn xa vắng làm sao?

  Trời đông và trời tây, chim cu chẳng khác nhau dù thời gian  và không gian phôi pha mọi thứ. Khi những đàn bồ câu hoang tại xứ này càng ngày càng đông, nặng nề, chen chúc, xú uế khắp mọi thành phố. Loài chim cu vẫn hiếm hoi, xa cách, trầm lặng, giấu mình. 


   Đi tận chân trời góc biển, tiếng chim vẫn 'cúc cù cu', thanh âm  đưa tôi về kỷ niệm. Ngày xưa còn bé dưới bầu trời quê hương, tôi hay lang thang trong buổi trưa hè. Có con chim cu đậu trên cành tre đu đưa theo gió. Chim cu ngày đó chẳng khác gì bây giờ, sống ít ỏi, im lìm.

Thỉnh thoảng chỉ đôi ba tiếng kêu nhau:

-Cúc cù ...

-Cúc cù

    Chúng như 'đối đáp' rồi vội vỗ cánh bay mất. Tôi chẳng biết chúng bay về đâu?  Nếu bầy cu đó trở lại, đó là lúc tôi nghe được tiếng "cúc cù" trên ngọn cây trước nhà. Tiếng "cúc cù" nhè nhẹ, dịu dàng, thoang thoáng rồi chúng lại bay.  Chim chẳng cần 'quan tâm' ai và chẳng ai trong xóm này để ý gì đến chúng. 

    Thật ra, trong lúc này đây, có những mảnh đời xa xứ nghe tiếng chim mà nhớ về quê hương da diết. Tiếng chim cu gáy như phảng phất hồn quê, day dứt cho ai ngày tháng tha hương, biệt xứ. 

Có thể quê hương tuy xa mà gần là nhờ tiếng con chim cu gáy trưa nay. Nhưng quê hương có lúc bỗng trôi xa khi tiếng chim kêu buồn không còn nghe nữa. Một ngày như nhà thơ Phan Khâm từng viết:

...

Cu gáy không còn gáy cúc cu 

Từ ngày vĩnh  biệt mẹ..thiên thu

Thân tre được chẻ làm dây luộc

Trói chặt linh hồn mẹ thế ư

(Phan Khâm-Dòng Sông Thao Thức)

    Đó là lúc bóng mẹ vĩnh viễn đi xa như những bóng chim vỗ cánh bay đi không còn trở lại./.

ĐTP

edition 9/6/2026

NGỤ NGÔN- CHUYỆN CON CÔNG

 

CHỚ QUÁ CẦU TOÀN

Ngày xưa thiên hạ cho rằng loài công trước tiên không có bộ lông đẹp và đáng cho nó tự hào như bây giờ mà ta hay thấy. Bởi thế nó từng xin nữ thần Juno là chúa của các nữ thần trong thần thoại Hi Lạp cho nó một bộ lông và rồi một ngày nữ thần Juno còn cho nó cái đuôi dài đẹp lộng lẫy nhằm khác biệt với các loài chim khác.

 Từ đó công ta khoác lên người một sắc đẹp thiên kiều bá mị nào là xanh ngọc lục, vàng, tím cùng xanh biếc và công đã tự hào sải bước giữa muôn loài chim. Tất cả loài chim thật sự nhìn nó đầy vẻ ghen tị. Loài chim trĩ từng xem là đẹp cũng phải chịu thua vẻ đẹp của Công.

Nữ Thần Juno Sự tích Hi Lạp

Có một ngày, Công ngước lên bầu trời cao chợt nhận ra có một con Đại Bàng đang bay trên cao?! Công cũng ước ao thèm muốn bay được như con Đại Bàng kia? Nó cố gắng dang đôi cánh làm sao bay bổng lên khỏi mặt đất. Nhưng chính sức nặng từ cái đuôi dài đẹp đẽ của công đã kéo công xuống, không tài nào bay được!? 

Cuối cùng thay vì bay lên chào đón muôn vàn ánh dương đầu tiên của mặt trời buổi sáng hay tắm mình trong sắc hồng giữa bao nhiêu đám mây bềnh bồng trong buổi hoàng hôn, Công ta phải phải gắng mà lê bước chân nặng nề mệt mõi hơn bất cứ loài chim nào trên nền đất mà thôi!

LỜI BÀN

Chuyện đời ta chớ quá cầu toàn; cầu toàn thì không bao giờ đạt được thành công mỹ mãn. Cầu toàn bất cập, con Công vừa có cái đẹp của bộ lông không chim nào sánh được lại còn tham lam còn muốn tự do bay lượn thênh thang trên trời cao như con Đại Bàng kia? Vậy có được chăng? Trên đời này có cái gì toàn  đâu? Được cái này thì mất cái khác. Nếu công muốn tự do bay thênh thang như loài Đại Bàng thì chớ cầu xin bộ lông đẹp đẽ cùng cái đuôi dài thậm thượt vốn có của nó thì may ra?  

Ngụ ngôn trên áp dụng vào cuộc sống nhân sinh thật ý nghĩa. Từ thành ngữ nhân vô thập toàn chúng ta cũng hiểu được sự tương đối trong mong cầu để có cuộc sống hạnh phúc. Biết đủ là đủ không nên quá cầu toàn quá tham vọng để rồi không có gì cả hay thất bại về sau. 

The Peacock, they say, did not at first have the beautiful feathers in which he now takes so much pride. These, Juno, whose favorite he was, granted to him one day when he begged her for a train of feathers to distinguish him from the other birds. Then, decked in his finery, gleaming with emerald, gold, purple, and azure, he strutted proudly among the birds. All regarded him with envy. Even the most beautiful pheasant could see that his beauty was surpassed.

Presently the Peacock saw an Eagle soaring high up in the blue sky and felt a desire to fly, as he had been accustomed to do. Lifting his wings he tried to rise from the ground. But the weight of his magnificent train held him down. Instead of flying up to greet the first rays of the morning sun or to bathe in the rosy light among the floating clouds at sunset, he would have to walk the ground more encumbered and oppressed than any common barnyard fowl.

 

CUỘC CHIẾN GIỮA CHIM -THÚ VÀ LOÀI DƠI

NGỤ NGÔN AESOP

 

ĐỪNG TIN VÀO ĐỨA XU THỜI

Ngày xưa vào thời khai thiên lập địa loài chim muông và thú rừng xảy ra chiến tranh với nhau. Do không có điều đình nào thành công nên chúng tung hết móng vuốt ra quyết đánh nhau cho đến chết. Người ta tin rằng cuộc chiến này khởi đầu do dòng họ nhà ngỗng bị hãm hại dưới nanh của họ nhà cáo. Còn về loài thú chúng cũng có nguyên nhân để gây chiến. Từ đó đại bàng tha hồ vồ thỏ hay loài cú thì hàng ngày thưởng thức món thịt chuột. 

Thật là một cuộc chiến kinh hoàng. Nhiều thỏ và chuột bị chết. Còn gà và ngỗng cũng chết vô số kể kẻ thắng trận thường dừng lại để mở tiệc tưng bừng. 

Ngày đó có gia đình họ nhà dơi chẳng tuyên bố theo phe nào cả. Dòng họ đó rõ ràng khôn lanh về chính trị. Khi chúng thấy loài chim chiến thắng hơn chúng tuyên bố chúng thuộc họ nhà chim. Nhưng khi chúng thấy tình hình mặt trận không khá cho loài chim chúng lập tức tự coi mình thuộc về loài thú?! 

Cho đến một ngày chiến tranh kết thúc, trong cuộc hội nghị hòa bình người ta mới đem thái độ của họ nhà Dơi ra bàn thảo. Không ai có thể dung thứ cho thứ thái độ đáng khinh kia được? Chim và Thú liền hợp lực để xua đuổi đứa xu thời là dòng họ nhà Dơi. Kể từ đó họ nhà Dơi phải đành tìm nơi ẩn náu, núp mình vào những nơi hoang phế, đợi đêm về không ai thấy mới dám bay ra./.

LỜI BÀN 

chuyện ngụ ngôn trên muốn nói lên rằng trên cuộc thế này lắm loại người ba phải như loài dơi trong câu chuyện. Họ sống như chuyện cái tơi mưa bề nào che hướng đó hay kiểu cây tre đu đưa uốn khúc lúc nghiêng bên này, khi ngã bên kia...

Hạng người ba phải tức là không bao giờ trung thành với chính kiến nhất định nào đó. Họ sống và hành động cốt lợi ích và an toàn cho bản thân họ là chính. Hạng người này không bao giờ đáng tin cậy. Trong chính trị hiện đại lúc tình hình quốc tế có nhiều bấn loạn, hạng ba phải nếu cầm đầu một cường quốc, sáng nói một lời trưa lại thay đổi xoành xoạch thì càng không thể tin và hoàn toàn không thể kết giao được. Vận mệnh quốc gia là quan trọng, nếu nước nào có kẻ cầm đầu thuộc loại "Dơi" trên thì đất nước đó sẽ khó lòng ổn định do niềm tin toàn dân càng bị lung lay bất định do chính sách phiêu lưu hay thay đổi của nhà chính khách ba phải, nếu không nói là dối trá nói trên. Ba phải hay đi đôi với lật lọng, và cuối cùng là dối trá rõ ràng là hành vi thái độ của hạng người bất lương, bất hảo mà thôi. Hạng người này trong chính trường hay lịch sử bang giao quốc tế không hề trở thành vĩ nhân cho hậu thế tôn vinh kính trọng được.

Đinh trọng Phúc dịch và viết lời bàn

ENGLISH

The Birds, the Beasts, & the Bat

The Birds and the Beasts declared war against each other. No compromise was possible, and so they went at it tooth and claw. It is said the quarrel grew out of the persecution the race of Geese suffered at the teeth of the Fox family. The Beasts, too, had cause for fight. The Eagle was constantly pouncing on the Hare, and the Owl dined daily on Mice.

It was a terrible battle. Many a Hare and many a Mouse died. Chickens and Geese fell by the score—and the victor always stopped for a feast.

Now the Bat family had not openly joined either side. They were a very politic race. So when they saw the Birds getting the better of it, they were Birds for all there was in it. But when the tide of battle turned, they immediately sided with the Beasts.

When the battle was over, the conduct of the Bats was discussed at the peace conference. Such deceit was unpardonable, and Birds and Beasts made common cause to drive out the Bats. And since then the Bat family hides in dark towers and deserted ruins, flying out only in the night.

BUỒN VUI ĐỜI TÙ BINH

bụi cây lá ngái 

    Ông Trầm người tù binh già nhất Lán 4 đang ngồi nhả khói. Điếu thuốc to tướng vấn bằng giấy báo. Thuốc bên trong chẳng phải là thuốc rê hay cẩm lệ mà làm từ lá cây ngái, chúng tôi hay gọi là cây lá ngấy- loại dây leo nấu nước uống khá lành. Thuốc rê gia đình ông từ làng Vĩnh Lại bên kia con sông Thạch Hãn có lần bới lên lúc thăm đã hết từ lâu. Làng ông Trầm bên kia sông Thạch Hãn, hướng Cửa Việt, giờ đây xem như xa "diệu vợi" đối với thân phận người tù. 

Ông là thượng sĩ thường vụ, và cũng là người tù lớn tuổi nhất trong lán. chúng tôi trong lán phần nhiều là trung đội trưởng, chuẩn úy trẻ măng. Chúng tôi xem ông là người cha già trong lán. Ông Trầm tuy là thượng sĩ nhưng đối với làng ông vẫn bị đem lên đây với hai tiếng là "học tập". Chỉ có người viết là tù binh từ mặt trận và các đơn vị từ Huế trong ngày thất thủ, riêng đối với Ông thì đi từ địa phương lên. Tôi hay lân la bên ông Trầm, chia điếu thuốc vấn từ lá ngấy khô cho đỡ cơn ghiền. Nguyễn văn Sở cũng là người Vĩnh Lại nhưng ngang lứa tuổi với tôi, đứa nào cũng là trung đội trưởng mới ra trường. Thằng Sở lạ lắm, hắn nói chuyện rất nhanh, khó ai nghe kịp. Một lần đi rừng, thằng Sở lại là đứa đi nhanh nhất.

 Bước hắn đi nhanh nhất. Mỗi lần đôi dép lốp kiểu bộ đội bị trật quai, hắn liền ngồi xuống xâu lại đuổi theo toán đi rừng. Bước đi hắn thoăn thoắt chút chi hắn lại tiến lên trước. Thời gian đó, không riêng gì Sở, chúng tôi đều được phát dép lốp đi rừng. Sở hơn chúng tôi nhờ tài xâu lại quai dép, không ai làm nhanh hơn hắn. Đường mùa mưa trơn trợt dép lốp trật quai lia lịa. Đoạn đường lên rừng hay từ rừng về mùa mưa, có khi chúng tôi phải ba bốn lần xâu lại quai dép. 

 Ngày nghỉ cuối tuần như hôm nay ông hay kể chuyện ngày xưa cho mấy đứa tôi nghe. Mồng Hai tháng Chín qua rồi. Đó là cái lễ đầu tiên trong tù có một ít "tiêu chuẩn" mà người kể chuyện còn nhớ. Mỗi người được nửa gói thuốc lá Tam Đảo 10 điếu, nửa gói thuốc lào Thống Nhất. Có tiết kiệm chi rồi cũng hết từ lâu. Ông Trầm là người hút thuốc lá nặng.  Thuốc vấn, cẩm lệ cuối cùng là thuốc rê những thứ ông có trong dịp người nhà lên thăm tù sau này mới đủ cho ông "phê". Nhưng đào đâu ra lúc này lúc mọi thứ đã cạn sạch.  Hút thuốc Lào là phương tiện chính cho những ai ghiền thuốc.  Tôi lại miên man chuyện cái ống thuốc Lào tức là điếu cày. Đã kể thì phải nhắc lại cái "nõ điếu" cày, tức là phần gắn vào ống thuốc để ta bỏ "bi" thuốc vào đó. Chủ nhân cái ống phải tìm cho ra gốc sim để đẽo cho ra cái nõ. Gỗ sim mới không bị nứt nẻ. Ngày cuối tuần là lúc rảnh rang để mấy đứa bạn mân mê gọt dũa cái nõ bằng gỗ sim. Toàn trại, nói chung tất cả người tù đều hút thuốc Lào. Những lúc toàn lán cạn thuốc, thật khó quên cả mấy anh em chia nhau một "bi" thuốc cuối cùng. Người đầu kéo một chút, người thứ hai kéo một phần tư, hay ít hơn...cho đến người bạn cuối cùng rít hết chút khói còn lại trong ống. Anh chàng sau cùng kéo cho tận hết làn hơi cuối còn lại trong cái ống lại phân bua :

-THẬP TOÀN ĐẠI BỔ...

Người bạn tù dùng 4 chữ trong bài thuốc Đông Y nào đó, vừa hài hước vừa bào chữa cho sự tận dụng hay bòn mót làn khói cuối.

Nhớ cái "điếu cày" thì tôi khó quên bao đốt tre giang trên rừng, quả ích lợi cho tù. Từ lạt buộc, đan đát cho đến cái ống thuốc Lào mỗi lần hút tiếng nghe tiếng "phùm phụp", âm thanh đặc trưng và mùi thuốc cũng khó quên. Thuốc Lào là "thượng đế" do nó hút là phê. Không phê thì chưa biết thuốc Lào là gì? Tôi nhớ thằng Thu trong lán vừa phê thuốc do hắn hút lúc bụng đói. Thu say thuốc Lào rõ nặng. Người hắn lảo đảo, ngã xuống nghe tiếng "rầm" may mà không chết nhờ có bạn bè. Ông Trầm là dân chuyên vấn cẩm lệ và thuốc rê nhưng rồi cũng bắt đầu mê cái ống thuốc lào. Thật ra, "có còn hơn không" không ai chê chuyện mê hay ghiền thuốc Lào vào lúc đó. Những lúc chia nhau từng ngụm khói từ một "bi" thuốc hỏn hon, còn lại hay những lúc phải vấn lá ngấy khô thay thuốc thật mới biết người tù cần hơi khói thuốc chừng nào. Tù cần thuốc, cần "phê" để quên đi thực tại đó là những cảm giác thiếu đói, thèm khát mọi thứ, khó lòng kể cho hết...

***

Như chợt khám phá  một điều thú vị, ông gọi giật phắc tôi:

-MI ĐI SỤT CÁ KHÔNG PHÚC!?

-DẠ ĐI CHỚ. 

-KÊU THẰNG SỞ ĐI VỚI NGHE!

Ông Trầm không quên thằng Sở do hắn cũng là người cùng làng Vĩnh Lại hơn nữa tất cả ba người đều cùng tổ với nhau. Trần đình Côn là tổ trưởng dĩ nhiên không ai dám kêu hắn đi sợ liên lụy cho hắn, tội nghiệp.

Thật ra, vào thời gian đầu ở trại 4 khoảng gần cuối năm 1975, năm trại tù binh này đều do quân đội miền bắc cai quản có tên là Đoàn 74. Năm trại đóng gần nhau sau năm 1976 có số tù binh từ Cồn Thiên Gio Linh nhập vào nữa và cuối cùng đổi tên là Đoàn 76.

 Thời gian kể trên, vòng rào ngoài trại còn lỏng lẻo, cuối tuần chúng tôi còn đi "cải thiện linh tinh" kiếm chút gì giúp cho bao tử. Chỉ có đêm về là lo có mặt là được. Nguyễn văn Sở và người viết đồng ý ngay với ý kiến chợt nảy sinh của ông. Cuối tuần, không có gì chỉ ngồi thèm thuốc đến chết người thôi. Ngoài kia là căn nhà thăm nuôi , Trại mới xây xong, vắng ngắt giữa cảnh núi đồi hiu quạnh. Đến kỳ thăm nuôi, căn nhà vãng lai đó mới vui hơn một ít. Người nhà của tù về rồi, sẽ trả lại quang cảnh vắng ngắt như mọi ngày.

Thời gian đầu, lúc bộ đội coi tù Trại chẳng có cổng gác. Mà chẳng cần ai gác do chưa có vụ trốn trại nào. Cái hàng rào kẻm gai lưa thưa cho có. Thời gian này rất lạ, ở trên nhà cán bộ chẳng ai lo chuyện tù trốn cả. Trần đình Côn, hắn là toán trưởng có ba hắn nghe đâu đi bộ đội tập kết có quen trại trưởng Trại 4 tên Thú. Đúng vậy, có một ngày ai đó chỉ cho người viết  hình ảnh một người bộ đội già tay dắt một chiếc xe đạp giàng đi ngoài hàng rào. Ông ta tiến đến hướng khu nhà cán bộ. Ông là cha của Trần đình Côn tổ trưởng trong lán. Ông đi tập kết về lại QT ông tới thăm thằng con trai trong tù. Ông là bạn ông Thú trại trưởng cùng bộ đội lâu năm. Có cha đi tập kết, cũng như nhiều người khác, chuyện Côn về sớm hơn chúng tôi là lẽ thường. 

Lán trưởng (nhà trưởng) chúng tôi là anh Nguyễn danh Huấn người Gio Linh. Mỗi lán có nhiều tổ. Mỗi khối có nhiều lán. Lán tức là cái nhà tranh lớn chứa mấy chục người tù. Còn khối có bốn lán như vậy. Tôi còn nhớ nụ cười hiền hòa của anh Huấn. Người anh điềm đạm, ít khi cáu gắt với ai. Đêm đêm vừa kéo hơi thuốc lào vừa kể chuyện đơn vị thuộc Sư Đoàn 23 trước ngày "TAN HÀNG...CỐ GẮNG".  Anh chỉ là trung đội trưởng, rồi chuyện về lại địa phương...Làng Xuân Mị, Gio Linh quê anh. Khi người sĩ quan trẻ đó trở về phải nhọc nhằn đối phó với sự kỳ thị của địa phương. Anh Huấn kể lại có những đêm HỌP DÂN hay đội đoàn, anh phải đối phó với bao hằn học, gay gắt. Trước đội đoàn hợp tác tại quê anh với lời kể lại chất chứa bao cay đắng do anh phải QUỲ mỗi lần Hợp Tác hay Đội họp.  Lên được trại 4, tuy là tù nhưng anh Huấn cảm thấy thoải mái hơn ở địa phương nhiều. Nguyễn danh Huấn, Trần Côn đều về trước tôi. Hai người đều về Sơn Mỹ Hàm tân trong thời gian đầu ra trại. Tội cho anh Huấn mất sớm ở Suối Nghệ nên không đi Mỹ được. Phần Côn lận đận lao đao từ vùng kinh tế mới này sang nông trường nọ cuối cùng gặp may đi được Mỹ trong các đợt HO "nạo vét" sau cùng. 

***

    Ông Trầm dắt thằng Sở và tôi đi ra hướng khác tránh cho nhà cán bộ thấy. Ngày nghỉ cuối tuần chẳng ai có việc. Trại nghỉ hẳn nhưng chẳng có vệ binh canh chừng. Cả ba người đi tắt qua hướng Nại Cửu Phường để ra hướng Căn Cứ Ái Tử cũ.

Một vùng đồi núi càn, lau lách rậm rạp. Quang cảnh một vùng hoang vu không có bóng người ngoại trừ mấy trại tù vừa mới lập. Mấy con đường đất đỏ ngày trước chưa mất dấu. Cây leo và bụi rậm chưa phủ hết xác mấy chiến xa của mặt trận vừa qua. Căn cứ Ái Tử chỉ còn là những tấm ri sắt cong queo bị xé toạc bởi đạn pháo. Những hầm chứa đầu đạn 105 ly và 155 ly bị nổ tung rơi vải tung tóe. Ông Trầm bảo Sở và tôi kiếm 2 đầu đạn 105 ly chưa bắn rồi vác theo ông. Cả ba người lầm lũi bước về lại hướng núi nơi có rất nhiều hố bom B 52 giờ đã trở thành những cái hồ nho nhỏ. Vác hai đầu đạn không chưa hề có ngòi nổ nên không thể nổ được. Tới mấy cái hố bom rồi, bảo chúng tôi dừng lại. 

Cái que sắt khá nặng có một đầu nhọn do thằng Sở vác theo, không ngờ giờ đây mới bắt đầu có ích. 

Cái cảnh "điếc không sợ súng" là giây phút đó. Liên tục đâm cái đầu sắt nhọn vào phẩn miệng quả đạn thật quả là chuyện liều. Không liều làm sao có cá ăn. Do đây là cơ hội "cải thiện" mà đã là tù thì làm gì còn chuyện sợ chết. Đã "cùi thì không sợ Lở" ý nghĩa cuối cùng là liều.  Thật ra theo kinh nghiệm pháo binh, chỉ có đầu nổ gắn vào mới làm cho đầu đạn có sức nổ được. Theo lệnh ông Trầm hai đứa chúng tôi thay phiên nhau dùng cái que sắt nặng đó liên tục đục vào lỗ đầu quả đạn pháo vị trí sẽ gắn đầu nổ nếu như quả đạn sắp được bắn đi. Sở và tôi, bậm môi nghiến răng liên tục thụt cái đầu nhọn que sắt dần hồi khai thông qua được lớp nhôm dày đi vào phần chứa thuốc nổ bên trong. Một lớp bột chất nổ màu vàng bên trong đã thành hình. 

Ông Trầm đốt một vài que củi xong lấy than hồng thả vào lớp bột thuốc nổ bên trong miệng quả đạn. Người yếu bóng vía làm sao dám làm chuyện này hay dám đứng gần bên?

Ông trấn an: 

-KHÔNG RĂNG MÔ ! (không sao đâu)

Ông nói chắc mẩm như đã rành rọt từ bao đời. Ông chẳng sợ gì do ông biết không hề gì. Lớp bột thuốc nổ bên trên bắt đầu bén lửa. Tôi chưa hết cảm giác run sợ lúc đó. Cứ tưởng tượng quả đạn nổ tung thì banh xác hết cả ba người.

Cơn run của tôi chưa hết, thì đầu đạn bắt đầu bén lửa cháy phùn phụt lên cao. Ông Trầm đợi cho làn khói trắng trên miệng quả pháo bốc lên độ cao vừa ý, xong ông vội ôm quả đạn đan cháy lội ra giữa hố bom và cắm ngược quả đạn xuống lớp bùn. Quả đạn được sức cháy nên không tắt đi vẫn tuôn những làn hơi bùm bụp bắn lên từ đáy miệng hố bom. 

Té ra ông đã kinh nghiệm chuyện này từ lâu, có điều kinh nghiệm này của ông không biết lúc nào?

ÔI NHIỀU CÁ QUÁ ĐI !

Quả đạn bắn hơi, sôi sùng sục giữa hồ non nửa tiếng đồng hồ thì ngưng hẳn. Một cảnh tượng trước mắt mà chúng tôi lần đầu tiên trong đời mới thấy...

Ôi thôi bao nhiêu thứ cá trong cái hố bom nhỏ, nói chung bất cứ có con vật nào núp sống dưới cái hồ này bao lâu nay đều  lo ngoi lên mép hồ để tìm hơi thở. Nhiều nhất là cá tràu và cá trê chúng thi nhau cằn lên mép cỏ để sống. Chúng thực sự bị say thuốc súng không thể nào ở nán lại trong làn nước đã sặc mùi thuốc súng vừa rồi. Mấy con rạm con đam đều chung số phận chúng thi nhau bỏ nước bò lên.  Cả ba người hỉ hả thi nhau bắt cả bỏ vào mấy cái bao cát nylon xanh của Mỹ. 

Thật là một "CHIẾN CÔNG" lần đầu tiên trong đời người viết mới chứng kiến đối với loài cá. Những con cá thành hình từ ngày TÀN CUỘC CHIẾN trong mấy cái hố bom sau cái cảnh bom bay đạn lạc. Ngày tàn cuộc chiến, sau hai ba mùa mưa rơi rơi trên miền đất khổ. Nước hố bom đã định hình một cảnh sống tái sinh. Hố bom cũng là hồ cá cỏn con lẫn trong những vùng đồi hoang dại mà ngày xưa từng ầm vang tiếng bom rền đạn réo. Tôi có ngờ đâu cái cảnh SỤT CÁ HỐ BOM như ngày hôm đó lại mang lại niềm vui cho chúng tôi khi người tù được cá. 

Từ năm 1977 chúng tôi bị đi đày ra Thanh Hóa cho đến khi vào lại Ái Tử và vô Bình Điền thì mất tin ông Trầm. Có thể ông đã được về trước.  Cả nửa thế kỷ qua đi, chắc hẳn năm này ông chẳng còn trên cõi thế này nữa. Ông ngang lứa với ba mẹ tôi thì ắt hẳn đã về với những người "muôn năm cũ". Nhớ về ông tôi không bao giờ quên khói thuốc lá ngấy, cùng hình ảnh mấy cái hố bom bên bụi bờ lau lách đìu hiu cạnh trại tù Ái Tử  năm nào./.

Đinh trọng Phúc

nhớ trại 4 Ái Tử 

NỖI BUỒN VIẾT và GIẤY

 

Theo năm tháng hoài mong

thư gửi đi mấy lần đợi hồi âm chưa thấy

em ơi nhớ rằng đây còn có anh đêm ngày

hằng thương nhớ vơi đầy

(Châu Kỳ/ Sao Chưa thấy Hồi Âm)

BẠN MẾN,

Có lúc nào chúng ta ngồi nhớ thương về một thời mực và giấy không? Cái thời chúng ta hay mua từng đồng mực viên hoà với nước rồi đựng trong cái chai nhỏ xong không quên "nhém" hay vặn thật kỹ. Có mực đồng nghĩa chúng ta đang học lớp ba lớp tư niềm hãnh diện này khiến chúng ta nâng niu những bình mực này chẳng khác chi báu vật? Làm sao chúng ta quên được hình ảnh xin mạ vài đồng rồi chạy ù ra cái quán đầu kiệt mua cho ra cái lưỡi viết rồi về nhà cắm vào cái cán viết. Nếu mua chưa ra cán, chúng ta cột tạm vào đầu cái đũa gãy hay cái que tre nào đó cũng xong.

Mua mực viên thì ta phân biệt mực tím hay mực xanh để o bán quán biết mà bán cho đúng. Bình mực không VITA còn sót lại chúng ta cũng dùng mãi tưởng như 'suốt đời' - ôi quý làm sao!

Ai đã qua cái thời học trò bé nhỏ khi đã vào những năm được dùng viết mực làm sao mà không nâng niu từng nét chữ. tiết kiệm từng giọt mực. Chúng ta vừa dùng giấy thấm cho khô vừa hít hà suýt xoa mỗi khi làm bình mực đổ. Rồi thời bình mực 'nhựa KHÔNG ĐỔ' ra đời, một lần nữa chúng ta quý nó làm sao

Hạnh phúc sao cho từng trang giấy sau giờ tập viết kèm theo những điểm 9 hay 10 màu đỏ đậm đà cùng lời khen của thầy cô. Từng giọt mực lập công. Rồi chúng ta thương cái cán viết những lúc nó nhịp nhàng lên xuống viết nên bao nét chữ dịu dàng lúc ngón tay cậu học trò nắn nót mải mê...

Bao cô, cậu học trò nay bước vào thời biết dùng viết máy. Hãnh diện làm sao khi ta bước vào trung học. Nam sinh trung học thật lòng vui sướng khi trên túi áo trái của mình lại "lấp ló" màu vàng óng ánh của cái nắp viết máy. Tuyệt đỉnh ước mơ là ngòi pilot; nắp vàng càng quý. Loại khá thì có viết máy parker, alpha... Những thứ viết máy thế kia chúng còn tiêu biểu cho một thời kỳ chúng ta khôn lớn lúc đang bước vào ngưỡng cửa trung học. Viết máy tiện lợi cho học trò trung học, vừa qua thời tiểu học - lớp ba lớp tư với ve lọ, mực viên cùng cái cán viết tòa, ôi chúng ta nhớ lại, sao mà "lạc hậu" quá đi.

Thời thế đổi thay vùn vụt. Ngày trước chắc hẳn chúng ta chẳng hề hình dung hình ảnh cuộc sống nói chung là xã hội hôm nay đang chạy đua với kỹ thuật số (digital) cùng "a còng" (@)". ..

Nhân viên bưu điện - các chú các cô chuyên ngồi đánh điện tín (giây thép) nay ngồi ngáp dài buồn cho công ăn việc nay chẳng còn thích hợp. 'Cảnh đợi cánh thư xanh người yêu từ phương trời xa sao thơ mộng quá. Hai kẻ yêu nhau ngày qua ngày ngóng bác bưu tá viên đầu ngõ quả thật không còn nếu có chăng nữa cũng thật hiếm hoi. Chúng ta hồi tưởng lại, phải chăng giây phút nhận lá thư xanh đó là lúc ta bỗng dưng thấy người đưa thư " hôm nay sao đáng yêu chi lạ". Ôi chỉ là hoài niệm một thời- chuyện đánh giây thép "tích tịch tè tè" các bác bưu tá viên sẽ mang các tờ điện tín khẩn cấp nào đó... bao hình ảnh thực sự chìm sâu vào quá khứ.

Các thế hệ đi sau làm sao chiêm nghiệm được cảm xúc và hình ảnh ngày đó như chúng ta từng có. Những thế hệ sau này còn gọi là "gen Z" hoàn toàn không có những cảm xúc vừa tả. Có thiệt thòi chăng cho những tâm hồn sinh ra và lớn lên trong thời kỹ thuật số, mọi thứ đều có các robot tin học tính toán, làm thay.

Tất cả đều biến mất trong thời đại điện toán.

Thế đó, thế gian biến đổi khôn lường không ai ngờ được. Chính chúng ta trong thời đại hôm nay chưa hẳn đã đoán được hình ảnh ngày mai, một ngày mai ra sao cho SỐ PHẬN VIẾT VÀ GIẤY?

Nhưng biết đâu mai đây thiên hạ sẽ có một ngày: ngày bạn cũng như tôi thèm muốn một lá thư xanh với đôi dòng chữ tự tay người viết lấy. Có thể bạn cho là chuyện "huyền thoại" đó thôi. Ai thân lắm thì sẽ hiện trong vài dòng mét xịt (message) trong cái Iphone đời mới thế là an ủi hay ấm lòng rồi!

Cái ngày đó sẽ có thật đó bạn ạ. Đó là khi thiên hạ lười viết. Ngón tay nay quen rồi khi chỉ biết gõ và bấm thôi. Những dòng "mét xịt" trong Iphone sẽ thay cho hàng chữ dịu dàng trìu mến trong lá thư xanh nào đó. Phong bì và những con tem không ai còn nhớ. Hình ảnh tờ giấy viết thư loại pelure màu xanh hi vọng hay hồng tình yêu sẽ không ai nhớ hay biết đến nữa! Đây là thời những con 'rô- bốt tin học' thay người trong viết và giấy cùng trao đổi tâm tư...

Chúng ta mong sao thấy lại một thời mực tím cùng đôi dòng tự tình trên trang vở. Những câu thơ ghi lại từ một bài thơ lãng mạn đa tình. Có bài thơ tình nào đó hay đến não lòng làm người ta phải nắn nót chép lại, e ấp cất dấu bên trong cuốn vở học trò hay cuốn sổ nhật ký ngày xanh...

Chúng ta đâu có những cảm giác bồi hồi xúc cảm của một ngày xưa, phút giây nhận được lá thư người thương yêu gửi qua bưu điện. Những lá thư có khi hàng tuần hay non cả tháng mới tay người nhận. Một thời đại phương tiện thông tin quả khó khăn và thiếu thốn. Một cảm xúc và trải nghiệm nho nhỏ nào đó dâng lên trong tâm hồn chúng ta, lớp người sống qua hai thời đại xưa mà không quá xưa và nay tức là kỹ nghệ Internet và kỹ thuật số phát triển như vũ bão.

Một khi trong tâm hồn chúng ta còn lắng đọng chút nào tâm tình hoài cổ, đó là khi bạn và tôi hay nhắc lại bao chuyện "ngày xửa ngày xưa", ắt hẳn không ai nỡ quên đi một thời VIẾT và GIẤY. Lãng mạn hơn một chút, chúng ta có thể gọi đây là Nỗi Buồn Bút Mực. Một nỗi buồn nào đó man mác dâng lên trong lòng khi những hình ảnh dễ thương đang chia tay chúng ta mãi mãi./.

Đinh trọng Phúc edit và

tái đăng