ĐÁM DÂN MẤT ĐẤT (The Grapes of Wrath CHƯƠNG 5)

 

TRUYỆN HAY CỦA  VĂN HÀO MỸ - JOHN E. STEINBECK

ĐÁM DÂN MẤT ĐẤT (trích từ cuốn The Grapes of Wrath)

 ĐHL dịch 

          Những người chủ đất vừa tới xem lại tình hình đất đai, nếu vắng họ thì sẽ có những người đại diện tới thế. Nhóm chủ đất thường tới trong mấy chiếc xe  kín mít.  Tới nơi, họ bóp đất trên đầu ngón tay xem đất đai khô hạn thực sự ra sao? Họ còn đem tới mấy mũi khoan thật to, khoan sâu vào đất để thử thêm cho tận tường. Còn những người tá điền đang đứng trước sân nhà, họ bao lâu nay chứng kiến cảnh mặt trời thiêu đốt cỏ, khó chịu nhìn chiếc xe kín mít kia lái ra xem cánh đồng. Cuối cùng xe đó trở lại. Họ ngồi trong xe nói ra. Tá điền đứng cạnh xe lắng nghe họ nói,  xong lại ngồi chồm hổm, cầm mấy chiếc que vẽ vu vơ xuống mặt đất.

 

                  tá điền và đại diện nhà băng (phim)

          Đàn bà chỉ dám đứng trong nhà nhìn ra. Đám con núp sau lưng mẹ. Chúng tròn xoe mắt, ngó vẻ ù lỳ, bàn chân đạp lên nhau, các ngón chân cứ ngo ngoe mãi. Đàn bà và đám con đang theo dõi mấy ông chồng đang nói chuyện với chủ đất. Tất cả im lặng.

          Có một số chủ đất khá tử tế do họ chẳng ưa những gì phải làm một cách bắt buộc. Có số lại tức giận do họ ghét mình phải trở thành tàn ác. Tuy thế, có số lại lạnh lùng do họ khám phá rằng nếu muốn thành chủ đất thì phải thật lạnh lùng. Tất cả chủ đất đều nằm trong cái thế của một ràng buộc lớn hơn cả tâm hồn họ. Có người lại không thích con toán từng chi phối tâm hồn họ. Có số lại sợ toán học, nhưng có số thì tôn sùng toán học do con toán sẽ xóa đi nơi trú ẩn cuối cùng của suy tư cùng tình cảm con người.

 Nếu ngân hàng hay công ty tài chánh làm chủ đất đai, người đại diện sẽ nói, “ Ngân hàng-hay công ty-cần ,muốn, bắt buộc, phải có ..." làm như ngân hàng hay công ty là thứ quái vật, còn họ thì rất biết trắc ẩn trong lòng. Đây là cách họ đánh lừa những người tá điền. Cuối hết chẳng chịu trách nhiệm gì cho ngân hàng hay công ty do họ là người làm công hay nô lệ trong lúc ngân hàng chỉ là một  cỗ máy, cùng một lúc làm chủ tất cả mọi thứ. Có một số đại diện lại hãnh diện khi được làm nô lệ cho những cỗ máy lạnh lùng và đầy quyền năng đó. Những nhân viên đại diện cho chủ, mãi ngồi trong xe giải thích:

- Các bạn biết đó, đất đai xơ xác hết rồi. Có Chúa biết, các bạn cứ đào lên bới xuống (scrabbled at it long enough) mãi như thế cũng đủ rồi.

          Đám tá điền đang ngồi xổm bên ngoài,vừa gục gặc đầu, vừa ngạc nhiên khi nghe vậy. Họ lại tiếp tục vẽ vu vơ trên mặt đất, miệng thì vâng dạ, thưa biết. Có Chúa biết. Điều duy nhất nếu bụi không bay đi, nếu lớp đất màu mỡ còn nằm lại trên mặt đất thì tình hình không đến nỗi quá tệ như hiện nay.

  Người đại diện phía chủ tiếp tục giải thích:

- Các bạn biết, đất đai càng lúc càng xấu đi. Các bạn biết cây bông lấy gì từ đất không? Chúng cướp hết, hút hết chất màu trong đất này.

   Đám người thuê đất đang ngồi đó, lại gật đầu. Họ biết, Chúa biết. Nếu họ thay đổi vụ mùa, họ có thể bơm 'máu' lại cho đất.

-Ô, như thế thì quá trễ. 

 Người đại diện tiếp tục giải thích công việc và tính toán từ những con quái vật kia, chúng luôn mạnh hơn bọn họ. 

    Người ta có thể giữ lại đất nếu chỉ có cái ăn và nộp thuế.

          Vâng, người đó có thể làm thế cho đến khi mùa màng của họ mất trắng và họ phải mượn tiền từ ngân hàng. Nhưng- các bạn biết đó, ngân hàng và công ty không thể làm thế, bởi vì họ không thở bằng không khí và ăn thịt giống chúng ta. Họ thở bằng tiền lời và ăn bằng phân lời của chúng ta. Nếu không có tiền lời, thì xem như họ chết, y như các bạn chết khi không còn không còn không khí, không có thịt heo mà ăn vậy. Nói ra nghe buồn quá, nhưng đó là sự thật, rất thật.

Số tá điền đang ngồi chồm hổm lại nhướng mắt lên tìm hiểu:
    Chúng tôi không thể nào tiếp tục thuê đất được nữa hả ông? Có thể năm tới được mùa. Chúa sẽ cho thật nhiều bông gòn vào năm tới. Có bao nhiêu thứ cần bông cho chiến tranh -Chúa  biết giá bông lên cao, giá bông sẽ bùng nổ bao nhiêu? bao nhiêu quân phục sẽ cần và phục vụ đủ cho chiến tranh? giá bông chắc sẽ cao đụng tới trần đó các ông à. Năm tới, chắc thế.
 Nói xong họ ngước lên dò hỏi.

      -Chúng tôi không thể chờ  được. Ngân hàng - con quái vật- muốn tiền lời tất cả mọi lúc. Họ không thể chờ đợi. Không thì họ chết. Không có thuế nộp liên tục, con quái vật đó ngừng lớn, và nó chết. Nó không thể sống nếu cứ nhỏ mãi  như thế.

   Mấy ngón tay mềm mại của người đại diện ngân hàng tiếp tục gõ nhịp trên ngạch cửa xe. Những ngón tay thô ráp bên ngoài thì lay hoay ngọ ngoạy mãi.  Mấy chiếc que, tiếp tục vẽ vu vơ trên đất.

     Trong lối vào, mấy mái nhà bị trời hui nóng của mấy người tá điền, vợ con họ cứ thở dài thườn thuợt, ngo ngoe mấy ngón chân vừa thay phiên duỗi ra thế chân kia. Mấy con chó chạy lại ngửi ngửi vào thành chiếc xe lạ xong lần lượt đái vào bánh xe.   Vài con gà mái đang quậy lông vào lòng cát nóng. Mấy chú lợn ủn ỉn như đang đòi ăn trong cái chuồng nhỏ sát mé sườn đồi đầy đất. 

  Số người ngồi lại nhìn xuống đất. 

    -Các ông muốn chúng tôi làm gì bây giờ ? chúng tôi không thể thuê ít đất hơn-chúng tôi chết đói một nửa rồi. Mấy đứa con chúng tôi lúc nào cũng đói. Chúng tôi thiếu áo quần, rách nát tả tơi. Nếu tất cả hàng xóm mà không như chúng tôi, chắc khi đi họp chúng tôi cũng phải xấu hổ. 

Cuối cùng phía chủ đi đến kết thúc:

- Hợp đồng cho thuê đất nay xem như chấm dứt. Thợ lái máy cày sẽ tới làm thay cho mười hai hay mười bốn gia đình. Họ nhận lương và đảm trách vụ mùa. Chúng tôi phải giải quyết như vậy. Chúng tôi đâu muốn thế, nhưng con 'quái vật' kia đang đau trong người. Nó đang trở chứng .

          -Nhưng trồng bông như các bạn thì chỉ giết đất thôi. Chúng tôi biết. Chúng tôi sẽ có bông nhanh trước khi đất chết. Rồi chúng tôi sẽ bán đất này. Nhiều nơi ở miền Đông đang có nhu cầu mua đất ở đây.

   Tá điền giờ đây nhìn lên, bắt đầu hốt hoảng:

-Nhưng chuyện gì sẽ xảy đến cho chúng tôi? Làm sao chúng tôi có cái ăn đây?

-Các người chắc phải dời đi chỗ khác, xe cày sẽ tới ủi hết mấy cái nhà này.

  Tá điền đang ngồi, chợt đứng phắt dậy đầy giận dữ: 

  -Đời ÔNG chúng tôi phải giết những người Da Đỏ, đuổi họ ra khỏi vùng này để giành giựt cho được khoảnh đất này.  Cha chúng tôi sinh ra tại đây, rồi ông phải ra sức chiến đấu với cỏ hoang cùng rắn rết. Rồi một vụ mùa thất bại, ông phải đi vay ngân hàng một ít tiền . Nhưng chúng tôi sinh ra tại đây mà. Các ông hãy nhìn, lũ con trong nhà cũng sinh ra tại đây. Rồi Cha chúng tôi phải di vay tiền. Thế là ngân hàng họ trở thành chủ đất. Nhưng chúng tôi phải ở lại đây dù chỉ huởng một ít những gì chúng tôi làm ra được?

      -Tất cả chúng ta nên hiểu cho rằng--mọi chuyện, chúng tôi không muốn thế, chỉ tại ngân hàng thôi, mà ngân hàng đâu phải là con người. Mà khi đã là chủ của năm vạn mẫu đất, họ không những không là người mà họ là con quái vật mà thôi.

    -Các ông nói đúng 

                       tá điền tiếp tục rên rỉ...(phim)

 Tá điền tiếp tục rên rỉ...

  - Nhưng đây là đất chúng tôi. Chúng tôi từng đo đạc phân lô. Chúng tôi sinh ra nơi này. Chúng tôi bị giết và chết đi cũng tại nơi này. Dù mùa màng không ra gì, nhưng nó vẫn là của chúng tôi. Ông biết tại sao là của chúng tôi không ông? Do chúng tôi cất tiếng khóc chào đời và cật lực làm việc tại nơi này, rồi sẽ nhắm mắt tàn hơi cũng chính tại đây. Chỉ ngần ấy thôi cũng đủ nói lên quyền làm chủ, Sá gì những tờ giấy và mấy con số nói trên.

-Xin lỗi, chúng tôi không muốn vậy. Đã nói ngân hàng là con quái vật. Ngân hàng không giống con người các bạn có biết vậy chăng ?

-Nhưng ngân hàng cũng do những người làm việc trong đó mà thành.

-Không, mấy người lầm rồi, hoàn toàn nghĩ sai về điều này. Ngân hàng là những gì khác với con người. Nó làm việc dù mọi người trong ngân hàng đó ghét cách ngân hàng đó làm, nhưng ngân hàng vẫn tiến hành. Đó, chúng tôi nói ngân hàng khác với con người là vậy. Là con quái vật do người tạo dựng nên nhưng họ không thể nào điều khiển được nó .

   Tá điền giờ kêu than:

- Ông chúng tôi ra công chiến đầu giết mọi Da Đỏ mà, Pa chúng tôi ra sức diệt rắn để tạo dựng nên mảnh đất này mà. Có thể chúng tôi phải giết hết bọn ngân hàng..họ còn ác hơn bọn mọi Da Đỏ và rắn rết. Có lẽ chúng tôi phải chiến đấu để giữ cho được mảnh đất này như Pa và ÔNG từng chiến đấu.

          Đến lượt phía chủ đất giận dữ:

-Các người  phải lo cuốn gói đi đi.

-Nhưng đây là đất chúng tôi? --tá điền kêu to

-Chúng tôi...

-Không! ngân hàng , con quái vật làm chủ đất này. Các người phải rời khỏi nơi này ngay.

***

  Chúng ta phải kiếm cho ra súng, giống như ÔNG NỘI năm xưa khi bọn Da Đỏ tràn đến. Rồi sao nữa?

Tốt, trứơc hết là viên cảnh sát trưởng và tay chân của hắn. các người sẽ bị chiếm đoạt hết nếu còn gắng ở lại, các người sẽ trở thành những kẻ giết người nếu phải giết người để ở lại. Con quái vật đó không phải là người, nhưng nó có quyền sai khiến con người làm những gì nó muốn.

-Nhưng nếu chúng tôi phải ra đi? Chúng tôi sẽ đi đâu? Làm thế nào mà đi ? Chúng tôi chẳng có một đồng xu nào cả.

-Chúng tôi xin lỗi 

phía chủ giờ lên tiếng...

-Ngân hàng, người chủ của năm vạn mẫu đất này không chịu trách nhiệm về chuyện đó. Các người đang ở trên vùng đất không phải của các người. Chúng tôi có thể trộm phép, linh động (over the line) bằng cách kêu các người tới hái bông vào mùa thu tới. Có thể các người sẽ được kiếm được chút đỉnh. Mà sao các người không đi về huớng tây mà tới California? Nơi đó chán khối công việc và thời tiết thì chẳng bao giờ lạnh cả? Tại sao thế? Tới đó chỉ cần với tay là hái được trái cam trong tay. Tại sao các người  không tới? ở đó tha hồ làm nông. Tại sao các bạn không đi đi?

  Nói xong, đại diện phía chủ rồ máy chạy mất...

                                 nói xong chủ rồ máy chạy mất ...Phim 1940

***

   Nhóm tá điền tiếp tục ngồi phịch xuống trên hai nhượng chân. Cái que lần nữa, lại vẽ vu vơ trên mặt đất. Họ quá ngỡ ngàng. Những khuôn mặt rám nắng nhìn càng đen xẩm lại. Mắt của họ chuyên bị ánh nắng hành hạ nay như tóe lửa. Đàn bà giờ mới dám bước ra thật nhẹ nhàng. Họ tới gần mấy ông chồng. Lũ con nít rón rén đi sau lưng mẹ. Chúng chực chờ có gì thì bỏ chạy. Mấy đứa anh đầu cũng tập cách ngồi chổm hổm cạnh cha mình. Có như thế chúng mới cảm thấy khôn lớn hơn. Im lặng một lúc, phía đàn bà mới dám hỏi:

-Họ muốn gì vậy mình?

  Tá điền giờ mới ngước lên, có chút gì đau khổ trong mắt:

-Chúng ta phải đi khỏi nơi này rồi. Xe cày, quản lý sẽ tới đây, nơi này sẽ biến thành nông trường, nhà máy .

-Chúng mình sẽ đi đâu đây ? 

người đàn bà hỏi một cách đau khổ.

-Anh không biết nữa, chúng ta không biết nữa ?

 Nhóm đàn bà lặng lẽ bước đi, họ không quên lùa lũ con vào lại trong nhà. Giờ nhà họ biết chồng rất đau khổ, cuồng loạn trong người và có thể nổi điên ngay với người họ thuơng yêu nhất. Mấy người vợ  tạm để cho chồng  ngồi yên cùng cái que  tiếp tục vẽ vu vơ những thứ vô nghĩa lên trên nền đất.

Ngồi như thế một lúc, người tá điền chợt ngó quanh--anh nhìn cái bơm nước nằm đây từ mười năm nay. Tay cầm hình cổ ngỗng, mấy cái hoa sắt đặt trên vòi nước, cạnh tấm thớt anh dùng chặt đầu hàng ngàn con gà. Cái cày tay nằm dưới mái nhà chứa đồ, cái giường cũ treo cất dưới mái che.

Trong nhà, mấy ồn ào cạnh  mẹ chúng:

Chúng con biết làm gì đây mẹ ơi , chúng con biết đi đâu hả mẹ?

Người mẹ nói:

  -Nhà  ta chưa tính được gì, hãy ra ngoài đó chơi đi. Nhớ đừng gần cha con. Cha con sẽ đánh nếu con léng phéng lại gần. 

     Đàn bà lại tiếp tục công việc nhưng luôn để mắt canh chừng chồng mình ra sao ? Anh ta còn ngồi ngoài kia, lúng túng... suy tính... 

               

   Nhiều chiếc máy cày ùn ùn trên đường rồi đổ vào cánh đồng. Đoàn xe nhìn chẳng khác chi một đám côn trùng vĩ đại, thứ côn trùng có sức mạnh tuyệt vời. Chúng đang bò trên mặt đất, đào bới, cuốn lên những đường cày. Máy chạy bằng dầu cặn, rầm rì khi dừng lại, di chuyển rồi sẽ gầm lên một tiếng cuối cùng trước khi tắt máy. Đoàn máy cày đó là những con  “quái thú mũi tẹt”. Chúng sẽ cuốn lên những đám bụi, mõm luồn sâu vào đất, tìm cách băng qua cánh đồng, đâm thẳng qua hàng rào, sân vườn, trèo ngang các rãnh nước bằng những đường thẳng tắp. Chúng không chạy lung tung trên mặt đất, nhưng chạy theo con đường riêng của chúng vạch ra. Chúng chẳng quản ngại đồi cao, khe suối, hàng rào, nhà cửa của tá điền…

   Gã ngồi trên chiếc ghế sắt trông chẳng giống người. Găng tay, đeo kiếng, mặt nạ cao su che kín mũi, miệng- chẳng khác gì là một phần chiếc máy cày quái thú kia. Hắn hiện thân là một con robot nhúc nhích trên ghế. Tiếng máy cày ầm ầm trong ống xi lanh, âm vang khắp cánh đồng. Đó là thứ tiếng ồn duy nhất, cộng huởng với không khí, đất rồi cùng nhau làm nên một nhịp điệu ăn ý, hợp đồng. Gã lái máy cày không phải là chủ nó.  Cỗ máy băng thẳng qua cánh đồng, cắt dọc ngang hàng chục nông trại rồi lại chạy lui. Cái núm điều khiển có thể làm chiếc xe cày hiệu CAT này tách ra hai phần, nhưng bàn tay của gã không thể làm vậy. Lý do là con 'quái vật ngân hàng' tạo ra chiếc máy cày rồi ra lệnh nó phải ra tận nơi này. Lệnh từ  'con quái vật' kia len vào tay người lái, lên não, tới từng bắp thịt, mang kiếng cùng che miệng.  Che cả trí não hắn, đồng nghĩa là bịt tiếng nói, che luôn nhận thức, chận tiếng phản kháng của hắn. Gã tài xế không thể nhìn đất đai ra sao trước mắt, không thể nào ngửi được mùi đất. Dấu chân hắn chẳng bao giờ hằn lên mặt đất để cảm nhận ấm nồng và sức mạnh từ đất. Hắn chỉ cần ngồi trên chiếc ghế sắt, chân nhấn lên bàn đạp cũng bằng sắt. Hẳn chẳng biết vui, giận, nguyền rủa hay biết khuyến khích để giúp phấn chấn cho chính sức mạnh của mình. Lý do, hắn không dám tự mình vui mừng, thúc hối, nguyền rủa hay khuyến khích cho chính hắn. Hắn chẳng cần biết sở hữu, tín cẩn, lạy lục gì về chuyện đất đai. Nếu một hạt giống vải xuống không nẩy mầm, chẳng là chuyện của hắn. Nếu một cây con vừa mọc lên, chết khô trong nắng hạn hay chìm lĩm trong mưa lụt, thì chuyện lái xe tạm dừng nhưng không hề chấm dứt chuyện chiếc máy cày kia.

   Hắn yêu quý đất đai không bao giờ bằng ngân hàng. Hắn có thể trầm trồ khen chiếc máy cày- bề ngoài bộ máy, sức mạnh của nó, tiếng nổ động cơ từ buồng xi lanh vang ra. Tuy nhiên chiếc máy cày không phải của hắn. Đằng sau cỗ máy là giàn dĩa cày sáng bóng. Những chiếc dĩa cày đó sẽ xẻ luồng đất- chẳng phải là cày đất mà là ‘phẩu thuật' thì đúng hơn. Do dĩa cày sẽ cắt sâu luồng đất về phải ở đó dĩa thứ hai sẽ cắt đặt liếp đất tiếp theo về trái. Mấy cái lưỡi cắt sáng bóng nhờ chuyên cắt đất. Tiếp theo giàn lưỡi cày là giàn bừa. Nhiều cái răng sắt làm đất tơi nhỏ xong đất sẽ nằm lại phẳng lì. Sau giàn bừa, sẽ là giàn gieo hạt. Mười hai cái ống sắt dựng lên đúc sẵn sẽ phun ra từng luồng hạt giống chẳng khác gì là một sự 'hãm hiếp có phương pháp', sự hãm hiếp không cần cảm giác của tình yêu.

   Gã lái xe ngồi trên cái ghế sắt. Hắn tự hào về những đường cày thẳng tắp do hắn chẳng chủ định mà lại có. Gã hãnh diện về chiếc máy cày dù gã không làm chủ mà cũng chẳng yêu thuơng gì. Hắn tự hào về một sức mạnh mà hắn không thể nào chỉ huy. Khi mùa màng phát triển, hay lúc thu hoạch thì không còn là chuyện của con người dùng tay bóp tơi những hòn đất nóng bỏng ra, chảy qua đầu từng ngón tay. Không còn chuyện phải cần người đụng tay vào hạt giống và thèm khát hình ảnh hạt giống nẩy mầm. Hạng người này ăn những gì không do bàn tay trồng ra, không dính dáng gì đến bánh mỳ. Những lưỡi sắt đào đất lên, đất sẽ chết dần mòn dưới lưỡi sắt này do nó không đúc ra từ yêu thuơng, thù ghét mà cũng chẳng do từ cầu nguyện hay rủa nguyền.

  Giữa trưa, gã tài ngừng chiếc xe gần nhà nhóm tá điền để ăn trưa. Thức ăn của gã gồm bánh mỳ kẹp thịt được gói trong giấy sáp. Bánh mỳ trắng, dưa chua, cheese, thịt hộp pate. Có thêm miếng mứt có dán nhản hiệu như một phụ tùng động cơ. Gã ngồi nhai một cách vô hồn. Mấy tá điền nán lại chưa chịu dời nhà, họ mò ra theo dõi. Họ tò mò nhìn khi gã tài lột cái kính che mắt và mặt nạ chắn bụi. Hắn để lộ hai vòng trắng quanh đôi mắt, cả một vùng trắng quanh mũi và miệng.  Chiếc máy cày còn phun khói nhè nhẹ. Nhiên liệu quá rẻ nên gã để xe đứng yên nổ máy. Nó sẽ giữ nóng cái đầu Diesel đó, cùng giúp cày lại tốt hơn. Lũ trẻ hiếu kỳ càng lúc càng bu lại gần. Lũ trẻ đang ăn thứ bánh bột chiên. Chúng thèm thuồng nhìn chiếc bánh sandwich, gã tài đang mở. Mũi chúng hít hà ngửi mùi dưa chuột chua, cheese cùng thịt hộp. Chúng chẳng nói được chuyện gì với gã. Chúng nhìn từng động tác gã đưa miếng bánh mỳ thịt lên miệng. Không phải chúng nhìn miệng gã nhai mà mắt chúng dán vào bàn tay đang cầm chiếc bánh mỳ kẹp thịt kia.

                                    tá điền

Người tá điền núp trong nhà, giờ mới mò ra ngồi xổm sau bóng im chiếc xe.

-Tại sao lại là mầy? mầy là con của Joe Davis đây mà ?

-Đúng  gã lái máy cày trả lời cụt ngủn.

-À té ra là mầy, mầy đang làm cái quái gì ở đây? mầy hại cả bà con lối xóm của mầy mà vẫn cứ làm à ?
-Tôi có ba đô la một ngày đây nghe! giờ đây tôi 'đếch' phải cúi luồn để kiếm cơm nhưng cuối cùng chẳng có chút gì bỏ bụng. Tôi có vợ và con. Chúng tôi cần phải ăn.  Ba đô la một ngày , mà ngày nào cũng lãnh được như vậy.
- Đúng      người tá điền bắt đầu lập luận
-Nhưng ba đô la một ngày mà để mười lăm tới hai mươi gia đình bà con ở đây hoàn toàn không có gì ăn. Gần cả trăm mạng người ta phải bị đuổi ra khỏi nơi này rồi lang thang dọc đường vì ba đô la của mầy, thử xem có hợp lý không hử ?
Gã vẫn giữ ý định:
-Tại sao ông không nghĩ ra? Ông hãy nghĩ lại bầy con tôi. Lương ba đô la một ngày, và ngày nào cũng có. Thời thế luôn thay đổi, phải không thưa Ông, Ông không biết à? Không thể tạo được cuộc sống trừ phi quý vị có hai, năm, mười mẫu đất cùng sở hữu luôn một chiếc máy cày. Đất đai, mùa màng không còn dành cho những người nghèo khổ như chúng ta nữa rồi. Các ông, đừng la lối than phiền vì các ông không thể mua nổi mấy thứ xe Ford, do các ông không là khách hàng của hãng điện thoại. Ô, mùa màng bây giờ , các ông thấy đó. Chẳng cần nhọc sức hay làm nhiều. Bà con hãy gắng rời đi nơi nào đó còn có cơ may kiếm được ba đô la một ngày. Đó là lối thoát duy nhất mà thôi.
Người tá điền giờ suy nghĩ:
-Thật là buồn cười. Nếu con người có một tí đất đai, thì đất đai đó là chính họ, một phần của con người họ, giống y họ. Nếu người này làm chủ hoàn toàn miếng đất nơi họ có thể đi lại trên đó, vừa có thể chăm sóc nó, buồn khi mùa màng không tốt, vui khi trời mưa tràn trề, do miếng đất này là của họ, người này có thể trưởng thành thêm khi làm chủ nó. Dù chưa thành công, anh ta vẫn lớn lên với đất đai của mình. Điều này suy ra rất đúng.
Nhưng người tá điền lại suy nghĩ mông lung hơn:
   Nhưng hãy để người này sở hữu một tài sản mà y không bao giờ thấy được, hay chạm được với nó, hay không bao giờ có cơ hội để xem xét -Tại sao thế? Vì tài sản này người. Người này không có quyền làm điều hắn nghĩ, y không đươc làm,  không thể nghĩ  điều y muốn. Tài sản của hắn giờ đây là con người,  mạnh hơn chính bản thân của người đó. Và y trở thành nhỏ bé , không bao giờ lớn được. Chỉ có chủ của y là lớn thôi  Rồi y chính là người đầy tớ trong tài sản đó. Điều này lại đúng, nữa. 
                                                   *

Mầy cứ cày sập nó đi xem? tao núp trong cửa số với khẩu súng. Tao bắn mày như bắn con thỏ cho xem..

Gã lái xe cày nhai miếng bánh mứt có nhản hiệu, vứt lớp vỏ ngoài ra xa:
    Thời thế thay đổi lắm rồi, mấy người không biết hả? Hãy nghĩ vấn đề khi mấy người không nuôi con nổi. Hãy đi kiếm ba đô la một ngày đi mà nuôi bầy nhỏ. Các người đừng lên tiếng lo giúp cho người khác mà hãy lo cho con mình trước đã. Mấy người được người ta khen cho vài tiếng khi lên tiếng nói giúp, nhưng làm sao bằng có được ba đô la một ngày ? Nhà giàu sẽ không trả cho các người ba đô la một ngày nếu cứ lo chuyện tào lao như thế. Trừ phi chuyện các người phải lo làm sao để có ba đô la một ngày cho chính các người đó thôi.
-Gần cả trăm người bị tống ra đường vì ba đô la của mày. Chúng tao sẽ đi đâu đây?
-Ngang đây tôi nhớ lại công việc của tôi

gã lái xe lạnh lùng

-Tốt hơn hết mấy người đi ngay lập tức, tôi sẽ cày sân mấy người sau bữa ăn tối nay.

-Mày đã lấp giếng sáng nay rồi.

-Tôi biết chứ. Đường cày xe tôi phải chạy thẳng. Tôi sẽ cày luôn sân mấy người chiều tối nay. Xe tôi phải cày theo đường thẳng. À. ông biết Joe Davis à? Ông già tôi đó. Cũng vì quen biết ba tôi, do đó tôi mới nói cho mấy người biết như thế này đây- Tôi được lệnh bất cứ ở đâu có một gia đình không chịu dời đi thì cứ làm ra vẻ bất ngờ,  cho xe liếm sát vào nhà đó làm thủng môt lỗ. Tốt, tôi sẽ được trả gấp đôi. Nên nhớ con út tôi chưa bao giờ mua được giày cả!

-Tao xây dựng nơi này từ đôi bàn tay tao. Uốn thẳng bao cái đinh cũ để sơn lại. Tốn bao nhiêu bó dây để dựng nên nhà cửa rui mèn. Nơi này thuộc về tao. Nó là của tao. Tao tạo dựng nó. Mầy cứ cày sập nó đi xem? tao núp trong cửa số với khẩu súng. Tao bắn mày như bắn con thỏ cho xem.

-Không phải tôi muốn vậy. Tôi không có quyền làm gì. Tôi sẽ mất việc nếu tôi không cày tiếp. Xem này giả thử ông giết tôi? Họ sẽ treo cổ ông, nhưng trong khi ông chờ treo cổ , thằng lái xe khác cũng cày sập nhà ông thôi. Ông chớ nên giết một người làm đúng đó nghe.

-Vậy sao…? người tá điền bắt đầu lúng túng

-Ai ra lệnh cho mày ? tao tìm thằng đó. Nó là thằng tao phải giết.

-Ông sai rồi. Người đó nhận lệnh từ Ngân Hàng. Ngân hàng ra lệnh cho người đó…Hãy đuổi hết bọn họ ra khỏi nơi này và đây là việc của anh .

-À, đương nhiên phải có chủ tịch ngân hàng. Có cả toán giám đốc. Tao sẽ dồn đủ một kho súng và tìm bọn trong nhà băng.

Gã lái xe giờ nói tiếp:
-Người ta cho biết ngân hàng lại nhận lệnh từ Miền Đông . Và cái lệnh nó như vầy 'Phải làm vùng đất này sinh ra lợi tức còn không chúng tôi sẽ đóng cửa nhà băng nơi này'
-Thế thì hệ thống này lên tận đâu? Tao sẽ bắn ai đây ? Tao không bao giờ ngồi chờ chết đói trước khi tao giết thằng đã làm chúng tao chết đói .
- Cái đó tôi không biết. Có thể các người không có ai để bắn đâu. Có thể cái ÔNG các người tìm bắn không phải là người đâu. Có thể, giống như các người nói, tài sản làm ra chuyện này. Dù sao tôi đã kể cho ông nghe cái lệnh đó rồi.

-Để tao xem đã  nguòi tá điền lúng túng
-Chúng tao phải xem lại có cách gì ngưng việc này không ?Đây không phải là sấm sét và động đất. Con người làm nhiều điều xấu xa và nhờ Chúa con người có thể thay đổi được

                                                    ***

  Người tá điền ngồi ngay trên lối vào, gã lái xe rù máy lái chiếc xe cày rời đi. Nhiều đường đất vồng lên rơi xuống, bừa chải đất từ phía sau, mấy cái ông bỏ hột trượt trên mặt đất. Ngang qua đằng trước sân, những đường cày đã thành hình cùng nền đất cứng cánh đồng nay đã bỏ giống, chiếc máy cày đi thêm vòng khác chỉ còn mười bộ chưa cày. Con thú sắt tiếp tục chạy lui, cái là chắn sắt ở trước liếm vào góc nhà, làm đổ sập bức vách, giật nát căn nhà nhỏ đổ ngang, sụm xuống, bị nát như con bọ dưới chân. Gã lại mang kiếng, đeo mặt nạ che mũi miệng.

Chiếc xe tiếp tục cày theo một đường thẳng tắp, không khí cùng nền đất như rung rinh theo tiếng gầm thét của động cơ. Người tá điền đứng yên căng mắt nhìn theo, khẩu súng trường lăm lăm  trong tay. Người vợ đứng cạnh bên, lũ con đứng đằng sau, im thin thít.

 Tất cả đều trố mắt đăm đăm nhìn theo chiếc xe.

John Steinbeck 1939

ĐHL DỊCH THUẬT & EDIT 

27.2.2024

THE GRAPES OF WRATH - THÂN PHẬN

    Nhóm đàn ông lo bỏ đồ đạc lên xe. Bác John ngồi trên cao, phía dưới mấy người khác chuyền đồ đạc lên cho ông. Bổn phận ông phải lo xếp mọi thứ thật cẩn thận, gọn gàng giữ mặt trên thật phẳng. Còn góc tư thùng thịt heo muối Má đổ hết vào cái chảo lớn, Tom và Al đem hai cái thùng dầu không ra sông rửa sạch xong cột chúng vào thành xe, xong lấy gàu múc nước sông đổ đầy xong lấy vải bạt cột miệng phòng nước trào ra ngoài lúc xe chạy. Chỉ còn tấm bạt lều và nệm của bà Nội còn chờ xếp đặt sau cùng.

Tom Joad tính toán:

    -Chở nặng thế này, máy xe chắc chắn sẽ quá nóng. Phải cần mang theo thật nhiều nước  mới được.

   Trong lều, Má lo vớt hết mớ khoai luộc ra, xong bà đem ra một nửa khoai cùng nồi heo muối. Cả nhà cùng đứng ăn. Bàn chân họ nhúc nhích, hai bàn tay chuyền củ khoai nóng qua lại với nhau cho khoai nguội bớt…

  Má  bước nhanh tới lều ông Wilson, nói chuyện gì đó khoảng mười phút, xong bà bước ra vẻ mặt trầm lặng.

    -Thôi nhà mình giờ lên đường được rồi.

Đàn ông lo bước tới lều. Nội vẫn còn ngủ, miệng vẫn há rộng. Họ cùng nhau đỡ nguyên tấm nệm bà nội đang nằm trên, cố nâng nhẹ nhàng tấm nệm lên phần trên cùng của chiếc xe tải. Hai ống chân khẳng khiu của Nội thò ra ngoài, bà chau mày trong giấc ngủ nhưng thật may, Nội không tỉnh dậy.

    Bác John và Pa lo cột chặt tấm bạt trên một cái giá chữ thập tạo thành cái lều nhỏ trên nóc đống đồ, xong neo xuống hai thành xe, buộc chặt nó. Mọi thứ đã xong, Pa lấy trong ví ra hai tờ bạc giấy nhàu nát. Ông đi lại lều của người bạn Wilson và chìa ra:

    -Cả nhà chúng tôi mong bạn hãy cầm tạm chút quà này cùng…

Ông chỉ vào mớ thịt và khoai vừa luộc …thứ này ăn tạm!

    Ông Wilson lắc đầu lia lịa:

    -Tôi không lấy đâu. Các bạn có gì nhiều đâu mà phải làm vậy?

Pa khẩn khoản:

    -Chúng tôi có đủ để tới đó mà. Chúng tôi đâu phải có chừng này là hết. Chúng tôi sẽ đi làm ngay mà bạn.

Wilson vẫn cương quyết:

    -Tôi không nhận đâu, bạn làm thế sẽ biến tôi thành thứ bủn xỉn mất thôi.

Má nghe vậy liền lấy hai tờ bạc trong tay Pa, gấp lại ngay ngắn, xong bà dằn cái nồi thịt heo lên trên:

    -Chúng tôi xin đặt ở đây nhé. Nếu bạn không nhận cho thì kẻ khác lại lấy mất nghe ông Wilson.

    Ông Wilson, đầu vẫn cúi xuống, quay người lại lều; ông bước vào bên trong, khoảng hở tấm bạt buông lại sau lưng ông.

Toàn gia đình Tom Joad lặng lẽ chứng kiến phút giây chia tay, chợt Tom lên tiếng:

    -Thôi chúng ta lên đường, chắc là gần bốn giờ chiều rồi!

   Cả nhà leo cả lên xe. Má ngồi trên cao cạnh Nội. Tom, Al, và Pa ngồi ở ghế phòng lái. Winfield được ngồi trên đùi Pa. Connie và vợ Rose of Sharon ngồi dựa lưng vào thành phòng lái. Thầy Casy với bác John cùng Ruthie ngồi trên đống đồ hỗn độn sau xe.

Pa gọi thật to:

     -Tạm biệt Ông và Bà Wilson nhé!

    Chẳng có tiếng trả lời từ mái lều. Tom mở máy, chiếc truck rùng rục, lạng choạng lên đường. Vừa khi chiếc xe bò được lên con đường gồ ghề hướng về Needles để ra Xa Lộ, Má vẫn ngoái nhìn lui.

    Bà nhìn thấy ông Wilson đứng yên trước lều, tay cầm mũ, chằm chặp nhìn theo. Ánh chiều buông trên nét mặt ông. Má vẫy tay chào lần nữa, ông vẫn lặng yên không chút gì đáp lại.

    Tom Joad cho xe chạy số hai trên con đường lổm nhổm để bảo vệ cho bộ nhún của xe khỏi hư. Tới được Needles, Tom ghé xe vào một tiệm sửa xe kiểm soát lại hơi trong mấy cái bánh xe sờn rách, coi lại cái bánh xe dự phòng cột chặt đằng sau. Anh còn lo đổ đầy bình xăng, còn mua thêm hai thùng xăng loại 5 gallon dự phòng, cùng một thùng loại hai galon dầu máy. Anh lo đổ đầy két nước, kiếm một bản đồ cùng nghiên cứu đường đi.

   Cậu thiếu niên giúp việc cho trạm sửa xe, trong bộ đồng phục trắng, nét mặt thật khó chịu cho đến lúc trả tiền mới hết.

`-Đi như thế các người chắc chắn KHÔNG SỢ gì à?

Tom đang chăm chú trên tấm bản đồ:

-Cậu nói thế có ý gì?

-Ô, sắp vượt qua sa mạc trong chiếc xe ‘gà tàng’ này sao?

-Cậu có qua lần nào chưa?

-Có chứ, qua nhiều lần rồi nhưng không đi bằng chiếc xe hư nát như vậy đâu!

Tom chống chế:

-Nếu xe hư có thể có người giúp đỡ thôi.

-Ồ, hi vọng thế. Nhưng người ta ai cũng sợ ngừng xe ban đêm để giúp ông lắm. Chính tôi cũng ghét ngừng như vậy. Bởi vì chúng tôi rất sợ.

Tom cười:

-Khi bạn không thể làm gì hơn thì không còn phải sợ nữa. Dù sao cũng cám ơn anh bạn. Chúng tôi phải gắng mà lết thôi.

Nói xong, Tom leo lên xe lái đi.

Cậu nhỏ trong bộ đồ trắng bước vào trong tòa nhà làm việc bằng tôn. Bên trong còn có một cậu khác đang bận rộn với đống hóa đơn:

-Lạy Chúa, bọn họ ăn mặc trông khó coi quá!

-Phải bọn Okies không? Chúng nó trông bần hàn quá!

-Lạy Jesus, tao rất ngán đi trên chiếc xe ‘gà tàng’ như thế.

-Ồ, mầy và tao đều có ý thức. Nhưng bọn “chết tiệt” Okies kia biết ý thức là cái quái gì đâu? Bọn họ không còn là người đâu. Nếu người thì không ai phải sống như vậy. Con người chịu được cái cảnh dơ dáy và thê thảm như thế được. Bọn chúng quả là một “đám khỉ đột” không hơn không kém.

-Tao cũng giống mầy , tao rất mừng là chưa hề vượt qua sa mạc lần nào trong chiếc xe Hudson Super-Six như thế. Ôi tiếng máy nó nghe chẳng khác gì cái máy xay lúa không bằng?

Nói xong cậu kia tiếp tục dò lại tập hóa đơn. Một giọt mồ hôi khá lớn lắn theo ngón tay dò tìm của cậu ta, rơi xuống tờ hóa đơn màu hồng.

-Mầy biết, bọn họ không gặp nhiều tai nạn. Bởi do chưa gặp tai nạn nên bọn chết tiệt đó chưa biết thế nào là nguy hiểm. Lạy Chúa Toàn Năng, Bởi vì bọn họ chỉ biết có ngần ấy thôi nên chưa thấm. Thế thì bận tâm làm gì.

-Tao chẳng bận tâm, chỉ đặt vào trường hợp mình thôi. Nhưng tao sẽ không bao giờ muốn thế.

-Cũng do mầy biết hơn. Bọn họ thì chẳng biết chút nào cả vậy thôi.

Nói xong, cậu ta lấy tay áo chùi giọt mồ hôi còn đọng trên tờ hóa đơn màu hồng đó.

***

 Chiếc truck lái vào con đường rồi bắt đầu leo lên dãy núi dài, xuyên qua nhiều vách đá nứt nẻ, nham nhở. Máy xe nóng lên thật mau, lập tức Tom giảm tốc độ cho xe chạy thư thả. Vượt lên con dốc dài những cơn gió xoáy, giật từng hồi thổi qua một vùng đất chết, cháy xám bạc phếch, cơ hồ không còn một sinh vật nào sống nỗi trên vùng đất này. Tom liên tục cho xe nghỉ trong ít phút để máy nguội bớt xong tiếp tục chạy lại. Họ lên được đỉnh đèo vừa lúc mặt trời còn cao, mọi người đều có cơ hội nhìn xuống sa mạc trước mắt. Trước mắt họ xa nhất là một rặng núi đen ngòm, môt sa mạc màu xám đang phản chiếu lại ánh vàng rực của mặt trời. Sa mạc chỉ có vài bụi cây thưa thớt sóng sót, cây bông sô và vài bụi cây họ dầu greasewood in vài cái bóng đậm lẻ loi trên nền cát xen kẽ vài miếng đá vụn rời rạc đó đây. Ánh nắng chói chang vẫn chiếu thẳng xuống đỉnh đầu. Tom giữ tay lái trước khi mắt nhìn rõ mọi vật trước mắt.  Họ đã vượt qua đỉnh núi và khi xe thả dốc giúp máy xe bớt nóng. Con dốc đổ xuống chạy dài cho đến khi chạm mặt sa mạc đến lúc này cái quạt động cơ bắt đầu chạy ngược giúp làm nguội két nước. Trong băng ghế tài xế, Tom, Al và Pa cùng em nhỏ Winfield đang ngồi trên đùi Pa đều ngắm được ánh mặt trời chói chang đang hạ dần, tất cả con mắt đều trơ lại, những khuôn mặt cháy nám ướt đẫm mồ hôi. Những vùng đất cháy nắng, những mãng đồi nham nhở lan xa làm cảnh vật trở nên ghê rợn hơn trong ánh nắng đỏ loét của mặt trời đang thấp dần.

Al buộc miệng:

-Ôi lạy Chúa, thật là vùng đất khủng khiếp. Làm sao con người có thể đi bộ qua đây được?

-Thế mà có người vẫn qua được, nhiều người quá bộ qua đây. Nếu họ đi được thì chúng ta vẫn có thể đi được.

-Nhưng phải có lắm người chết chứ.

-Ồ đương nhiên phải chấp nhận thôi, có khó khăn nào mà không mất mát đâu?

Al im lặng một lúc, sa mạc đỏ hoét lần lượt quét qua. Al lãng qua chuyện khác:

-Chắc chúng ta khó gặp lại gia đình Wilson quá anh Tom hả?

Tom thoáng liếc vào đồng hồ đo dầu.

-Anh có linh cảm sao sao sao,  do không thấy Bà Wilson, Anh linh cảm chắc có điều gì chẳng lành cho bà cũng nên?

Winfiel chợt kêu to:

-Pa ơi, con muốn ra ngoài…

Tom liếc qua đứa em út:

-Chắc mọi người nên xuống xe một lát trước khi chúng ta tạm nghỉ để chuẩn bị chạy đêm nhé.’

Nói xong anh cho xe chậm lại và dừng hẳn. Winfield vội bò ra ngay để đi tiểu bên đường.

Tom thò đầu ra gọi:

-Có ai muốn đi nữa không?

Bác John trả lời ngay:

-Mấy người trên này nín tiểu lâu rồi đây!

Pa bảo cậu út:

-Winfield còn trèo lui sau ngồi, con ngủ trên chân ba lâu quá rồi.

Đứa nhỏ vâng lời, vội cài nút cái quần treo xong dùng hai tay và đầu gối nó trèo lui sau, leo lên đống đồ, bò qua tấm nệm Nội đang nằm tới ngồi với Ruthie.

Chiếc truck tiếp tục chạy suốt buổi chiều, mặt trời đang xuống phía chân trời chuyển sa mạc trở thành màu đỏ rực.

Ruthie lên tiếng hỏi anh:

-Sao chúng ta chưa dừng nghỉ ở đây hả?

-Anh chưa muốn, do đây không bằng phẳng chút nào khó ngả lưng nằm lắm em à.

Chợt Ruthie tỉ tê bên tai tài xế:

-Ô sao anh Tom không giỡn với em một chút? Giả tiếng kêu hay nói chuyện cho em ngủ. Em muốn ngủ một giấc tỉnh dậy là tới nơi rồi. Anh Tom nói nhà mình sắp tới một nơi thật vui và rất đẹp mà.

Mặt trời xuống thấp, chiếu một vầng hào quang vĩ đại trên bầu trời. Bên dưới tấm bạt, ánh sáng tối hơn, chỉ thấy thấp thoáng vài vệt sáng dài xuyên qua chiếu thành những hình tam giác phẳng ở phần cuối cùng.

Connie và Rose of Sharon dựa lưng vào cabin xe, ngọn gió nóng xuyên qua tấm lều tạt vào sau đầu hai vợ chồng. Tiếng tấm bạt vẫn phần phật bay trên đầu hai người. Hai vợ chồng nói chuyện nho nhỏ với nhau cố ý chen giữa tiếng phành phạch của tấm bạt để chẳng ai nghe được câu chuyện của họ. Khi Connie nói thì anh ghé miệng vào tai vợ mình; đến phiên Rose nói thì cũng y như vậy. Nàng nói với chồng:

-Xem chừng nhà mình không làm gì chỉ lo chạy thôi. Em mệt quá rồi.

Anh chồng quay đầu nói vào tai vợ:

-Có lẽ vào sáng mới dừng được. Thế nào em thích yên một mình hả? Lợi dụng ánh hoàng hôn anh chồng sờ soạng vào hông vợ…

-Đừng anh, anh làm em nổi điên nghe, đừng anh.

Và nàng tiếp tục quay đầu nghe chồng trả lời.

-Có thể đợi… lúc mọi người ngủ đã.

-Có thể, nhưng đợi cho đến lúc mấy người kia ngủ. Anh làm em điên mất, rồi họ cũng hết ngủ luôn thôi.

-Anh khó ngưng tay quá…

-Em biết. Em cũng thế. Thôi hãy bàn khác, chuyện khi chúng ta tới đó xem? Giờ thì anh bỏ tay ra không em nổi điên lên đây nghe.

Anh chồng chỉ dời tay đi một ít.

-Ồ. Anh sẽ đi học đêm ngay lập tức khi tới đó.

Nàng thở dài:

-Anh sẽ xin phiếu giảm giá và mua sách để học.

-Anh nghĩ chừng bao lâu?

-Bao lâu gì?

-Anh phải học mất bao lâu trước khi đi kiếm nhiều tiền và chúng ta làm được đá lạnh?

-Anh không thể nói trước được.

Giọng ông chồng ra vẻ quan trọng:

-Thật sự không thể nói ngay bây giờ. Thường thường một người cần phải học cho xong trước Giáng Sinh

-Như vậy anh phải học cho xong cách chế ra đá lạnh và vài thứ khác nữa.

Anh chàng chắt lưỡi:

-Ở đây trời nóng quá. Mà em cần đá lạnh vào mùa Giáng Sinh nà làm gì vậy?

Cô vợ cười khúc khích:

-Đúng thế, lúc nào em cũng thích làm đá lạnh. Nhưng bây giờ thì không. Anh làm em phát điên mất.

***

Hoàng hôn lịm tắt nhường chỗ cho bóng tối và các vì sao trên vùng trời sa mạc bắt đầu xuất hiện trên nền trời êm dịu hơn. Những ánh sao nhấp nháy, nhọn hoắc, cùng những chớp sáng quanh chúng. Bầu trời êm dịu lại như nhung, sức nóng đã thay đổi nhanh chóng. Ban ngày khi mặt trời lên thì sức nóng gay gắt bùng phát bay lượn khắp nơi, nhưng ban đêm thì sức nóng chỉ đến từ lòng đất, nên dày đặc, nghẹt thở. Rồi đèn xe trờ tới, ánh đèn chỉ đủ chiếu sáng một đường mờ nhạt đằng trước xa lộ, cùng hai vạt nho nhỏ hai bên con đường. Thỉnh thoảng mắt người hướng theo luồng sáng nhìn xa về trước nhưng chẳng thấy con vật nào cả. Giờ đây phía sau chỉ là vùng tối đậm đặc dưới tấm bạt. Bác John và thầy đạo nằm co giữa xe, gối đầu nghỉ ngơi vào khuỷu tay mình. Họ nhìn chằm chặp vào khoảng sáng hình tam giác của tấm bạt phía sau xe. Hai người nhận ra hai thân người nhô lên của Má và Bà Nội nằm quay lưng ra ngoài. Má họa hoằn lắm mới dám nhúc nhích, bóng đen của cánh tay bà dựa ra ngoài.

Bác John bắt đầu tâm sự:

-Thầy Casy,  tôi biết thầy là một người biết nhiều…

-Biết nhiều nhưng về vấn đề gì mới được chứ?

Bác John lúng túng:

-Tôi chẳng biết nói sao nữa?

-Ồ, vậy thì chẳng có gì với ta cả.

-Tốt, thầy là một người giảng đạo.

-Nghe đây, John, ai cũng cách biệt với ta bởi nghĩ rằng ta là người nhà thuyết giáo. Nhưng không, người thuyết giáo không là gì cả, ông ta cũng là một con người mà thôi.

-Đúng, nhưng ông ta là một loại người, nếu không thế ông ta không thể nào là một người giảng đạo được. Tôi muốn hỏi thầy—vâng, thầy có nghĩ rằng một người có thể mang lại vận xui cho kẻ khác chăng?

-Ta không biết.

Thầy lập lại lần nữa:

 -Ta chẳng biết.

-Ồ, thầy thấy đó, tôi từng có vợ. Tốt, nàng là người con gái hiền lành. Có một đêm kia nàng lên cơn đau trong bụng. Nàng kêu ta ‘anh đi kêu bác sĩ mau lên’ nhưng ta lại nói, ‘Rõ khổ, do em ăn nhiều quá đó thôi’

Trong bóng tối, Bác Jonh đặt tay lên đầu gối thầy Casy và kể tiếp:

-Nàng nhìn tôi và rên rỉ suốt đêm, cho đến chiều hôm sau thì nàng mất!

Nghe ngang đây, vị thầy lẩm bẩm gì đó. Bác John tiếp tục…

-Thầy thấy đó, tôi đã giết nàng. Bởi vì vậy tôi gắng làm cho tốt nhất là đối với bầy con nhưng tôi lại thất bại, tôi lại say sưa và tệ hại nhiều hơn nữa?

-Mọi người  ai có lúc bị điên dại như thế, ta cũng vậy.

-Thầy nói đúng, nhưng thầy không tội lỗi như tôi đâu.

Tiếng vị thầy từ tốn trả lời bác John:

-Ta chắc chắn từng mắc tội, ai cũng mắc tội. Tội lỗi đó đến bất ngờ mà ông chẳng bao giờ chắc chắn rằng biết được hết. Có những loại người họ thường cho rằng mình hoàn toàn không có tội lỗi gì? Ồ, nếu ai nghĩ thế thì họ chỉ là thứ “chó đẻ” thôi. Giá ta là Chúa Trời ta sẽ đá đít bọn họ ra khỏi thiên đàng ngay! Ta không thể chấp chứa hạng người này.

Chợt Bác John nói như ân hận:

-Tôi có cảm giác tôi là người mang điều chẳng may theo với gia đình với bà con mình hôm nay. Tôi có cảm giác rằng phải tự mình trốn đi để cho người nhà tôi hôm nay được mọi sự an lành. Tôi thật áy náy trong lòng khi cứ đi theo như vầy?

Thầy Casy lập tức phản ứng ngay:

-Ta hiểu điều này—một người phải làm những gì đáng làm. Ta không thể bảo ông, không thể bảo ông điều gì. Nhưng ta không cho là cả nhà này đang gặp điều may hay xui xẻo. Có một điều trong thế gian này ta cho là chắc chắn đó là không một ai có quyền làm xáo trộn cuộc đời người khác. Người đó chỉ có quyền quyết định đời mình mà thôi. Có thể giúp người nhưng chớ bảo người ta phải làm điều này điều nọ.

Bác John thất vọng:

-Thầy vẫn không hiểu.

-Ta không hiểu?

-Thầy nghĩ đó là tội lỗi do tôi để vợ tôi chết như vầy?

-Ồ, có người rằng cho do đó chỉ là điều sai lầm, nhưng nếu ông cho là Tội Lỗi thì đó là Tội Lỗi. Ngay từ lúc đầu người ta ai cũng có tội rồi.

-Thôi hãy bỏ qua chuyện này đi.

Người bác trở người, hai đầu gối cong lên tiếp tục ngủ lại.

*** 

Chiếc xe tiếp tục chạy nhiều giờ trên mặt đường nóng bỏng. Ruthie và Winfield đã ngủ. Connie kéo chiếc mền trong đống đồ che cho mình và vợ. Dù nóng nhưng hai vợ chồng vẫn tiếp tục nín thở ‘lục đục’ với nhau. Một lúc sau Connie phải bỏ mền đi,  làn gió nóng bên ngoài thổi qua nhưng vẫn mát cho hai tấm thân ướt át mồ hôi của hai người.

Phía sau chiếc xe, Má nằm trên tấm nệm cạnh Bà Nội. Trong đêm mắt không thấy gì nhưng bà vẫn cảm nhận được có một tấm thân bên mình đang phấn đấu, trái tim đang cố gắng sống còn. Đó là một hơi thở nghe như thổn thức bên tai. Má tự nhắc với chính mình:

-Tốt lắm, vậy là tốt lắm

Giọng má khàn khàn:

-Nội biết cả nhà chúng ta cần phải vượt sa mạc, nội biết mà…

Bác John nghe tiếng vội hỏi:

-Có chuyện gì vậy?

Một thoáng sau có tiếng Má đáp:

-Tốt rồi, có thể khỏi canh nội, tôi cũng cần ngủ một ít đây.

Sau một lúc đợi nội ngủ ngon, má mới an tâm nằm yên bên cạnh.

Mấy tiếng đồng hồ trong đêm tiếp tục qua đi, chiếc xe tiếp tục lầm lũi chạy trong màn đêm đen nghịt. Thỉnh thoảng mới có vài chiếc xe khác qua mặt, cùng về hướng tây. Thỉnh thoảng mới có vài chiếc xe tải to lớn ngược chiều qua mặt họ, chạy rầm rập về hướng đông. Vài ánh sao từ từ chìm xuống tận chân trời hướng tây. Gần đúng nửa đêm, chiếc xe sắp tới trạm Kiểm Soát Nông Nghiệp của Daggett. Con đường giờ đây tràn ngập ánh đèn. Có một bảng đề hàng chữ lớn được chiếu sáng vào đêm:

LÁI THEO BÊN PHẢI VÀ DỪNG LẠI

Vài nhân viên lui tới trong văn phòng làm việc, họ bước ra hàng hiên đứng đợi sẵn khi Tom cho xe dừng lại.

Một nhân viên kéo bảng số xuống rồi mở nắp mui xe lên. Tom liền hỏi:

-Đây là trạm gì đây ông?

-Trạm kiểm soát nông nghiệp. Chúng tôi muốn kiểm tra đồ đạc các người. Có đem theo cây cỏ hạt giống gì không?

-Không.

Má nặng nhọc trèo xuống. Gương mặt bà nặng nề, đôi mắt mệt mõi bơ phờ.

-Thưa ông hãy xem, chúng tôi có một bà già đang bệnh cần đi gấp để tìm vị bác sĩ chúng tôi không thể nán lâu được?

Giọng bà tuồng như bắt đầu giận dữ, sắp đốp chát đến nơi:

-       Các ông không thể bắt chúng tôi chờ lâu được.

-       Gì? Ồ nhưng chúng tôi phải kiểm tra các người?

Má kêu lên:

-Tôi thề chẳng mang thứ gì cả. Tôi thề đó. Bà chúng tôi nặng quá rồi!

-Bà xem chừng mất bình tĩnh quá rồi? Người nhân viên có vẻ e sợ.

Má thụt lùi vào sau xe, dỡ phăng tấm chắn bằng cả sức mình bà nói lớn:

-Hãy nhìn đây!

Nhân viên chiếu đèn rồi nhìn thấy tận mắt một khuôn mặt già nua teo tóp:

-Lạy Chúa, bà ấy nói thật. Bà đã thề không có mang hạt giống hay giống cây, rau, bắp cùng cam phải không?

-Không, không có. Tôi xin thế!

-Thôi hãy đi đi. Các người tới Barston sẽ có bác sĩ. Cách đây tám dặm thôi, đi mau lên.

Tom leo lên xe lái đi ngay.

Người kiểm soát quay sang đồng nghiệp:

-Ta không nỡ lòng giữ họ lâu được.

-Có thể trò bịp đó thôi?

-Ôi lạy Jesus, không thể vậy được. Ông nên nhìn vào mặt bà đó, không bịp bợm gì đâu.

***

Tom tăng thêm tốc độ cho xe mau tới thị trấn nhỏ Barstow và dừng lại. Anh bước ra chạy vòng lui sau xe:

-Bà nặng lắm không?

Má thò đầu ra:

-Không sao cả. Do má không muốn mất thì đằng chỗ kiểm soát do sợ không còn thì giờ vượt qua sa mạc đó con.

-Tốt, nhưng  Nội sao rồi?

-Bà cũng khỏe…à cũng được thôi. Hãy lái tiếp đi, chúng ta cần vượt đêm nay.

Tom lắc đầu bước lui lại. Chợt anh bảo Al:

-Al, anh tới đổ xăng xong, em lái phụ anh nha?

Anh nói xong, cho xe tới trạm xăng đêm đổ đầy bình xăng và két nước, cùng dầu hộp số. Al xê qua ngồi giữ tay lái, Tom ngồi ngoài cùng cho Pa ngồi giữa. Chiếc xe lầm lũi đi xuyên đêm, dãy đồi thấp phía Barstow nằm lại phía sau họ.

Tom lo lắng:

-Con không biết có chuyện gì trong Má không? Má trở nên bực tức cáu kỉnh và nóng nảy bất thường lắm. Đúng ra cũng không nên ngồi lâu trên đống đồ như thế? Lúc thì Má nói Nội đau dữ lắm lúc thì Má nói Nội khỏe rồi. Má trở chứng gì rồi. Có thể chuyến đi này làm Má quẫn trí cũng nên?

Pa giải thích:

-Má con cứ hành động y như còn con gái. Có lúc Má con rất dữ. Bà chẳng sợ cái gì cả. Ba cho rằng tất cả các con đều cùng nhau một lần can ngăn Má con mới nỗi. Ba từng nói với con ba không muốn mình làm người can ngăn má con nữa.

-Con chẳng hiểu có tâm trạng gì trong má không, có thể má con quá mệt mõi mới sinh ra vậy.

Al chen vào:

-Em đang lái chiếc xe ‘gà tàng’ này đây, đừng để em nghe chuyện bực mình như thế nữa!

-Tốt thôi, muốn thế hãy gắng cho mau để đi kiếm cái nghề hái trái thế là chúng ta thoát không còn rắc rối chút nào với chiếc xe này.

Trời nóng nực nhưng mọi người phải đi một cách nhàm chán như thế suốt đêm.  Vài con thỏ đất đóng đèn do chiếc xe dọi tới một hồi rồi vội nhảy biến đi. Ánh bình minh bắt đầu hé lên phía sau họ, trong lúc ánh sáng của thị trấn Mojave còn hắt lên trời đằng trước. Ánh bình minh lên cao dần soi rõ rặng núi phía tây trước mắt họ. Tới Mojave họ đổ thêm nước và dầu, xe tiếp tục bò lên dãy núi, lúc này ánh sáng bình minh đã lên lan tới họ.

Tom kêu to:

-Lạy Jesus, chúng ta qua rồi. Al, Nhờ Ơn Chúa! Chúng ta qua sa mạc rồi!

Al thố lộ:

-Em hồi hộp và lo lắng hết sức.

-Muốn anh thay lái chưa?

-Chưa anh, chút nữa.

Xe họ lái xuyên qua Tehachapi trong buổi sáng, mặt trời bắt đầu lên cao phía lưng họ, thình lình một thung lũng rộng lớn xuất hiện trước tầm mắt mọi người. Al gài thắng và dừng xe giữa đường, anh ta buộc miệng:

-Lạy Chúa, nhìn kìa!

Không biết bao nhiêu vườn nho, vườn cây ăn trái trải dài khắp một thung lũng bằng phẳng cùng rộng bao la. Một màu xanh đẹp mắt, vô số hàng cây trồng thành hàng thẳng tắp, thấp thoáng những mái nông trang nhô lên.

Pa trầm trồ:

-Tạ Ơn Đức Chúa Toàn Năng!

Vài thành phố xa xa, ẩn hiện vài thị trấn nho nhỏ sau những vườn cây, bao la bát ngát trải dài dưới ánh mặt trời, cả một thung lũng vàng xuất hiện dưới tầm mắt của người mới tới. Người ta bóp còi sau họ. Al lo cho xe tấp vào bên đường, xong đậu lại:

-Con muốn ngắm cho thỏa cảnh thung lũng này trước đã.

Những đồng lúa mỳ vàng rộ lên dưới ánh mai, những hàng liễu trải dài, những hàng bạch đàn ngay hàng thẳng lối.

Pa thở ra:

-Ta chưa bao giờ mục kích quang cảnh như vậy.
Những cây đào, nhiều bụi hồ đào, và nhiều rừng cam điệp với nhau thành một màu xanh lục đậm. Những mái nhà màu đỏ lấp ló giữa những hàng cây, cùng nhà kho –những nhà kho sung túc trong đó. Al bước ra duỗi chân cho khỏi mỏi. Chợt cậu ta lên tiếng gọi:

-Má ơi, lại ngắm này. Chúng ta tới rồi!

Ruthie và Windfield lo nhảy xuống trước, xong đứng yên im lặng sửng sốt chúng bối rối trước quang cảnh của một thung lũng vĩ đại. Càng về xa cảnh càng nhạt nhòa, lan tỏa bởi sương mù, mặt đất càng xa trông càng dịu dàng hơn. Có cái cối xay gió xa xa lấp loáng dưới ánh sáng mặt trời, mấy cánh quạt gió lấp lánh ẩn hiện chẳng khác gì tín hiệu thông tin bằng ánh sáng nào đó ở phía xa xa.  Ruthie và Winfield vẫn đứng yên nhìn. Ruthie chợt thì thào:

-       Tới California rồi!

Winfield nhúc nhích môi, âm thầm sửa soạn nói ra một thanh âm nào đó. Chợt cậu bé la to:

-Trái cây tha hồ  ở đó!

Thầy Casy, Bác John, Connie cùng Rose of Sharon giờ bắt đầu leo khỏi xe. Họ đứng lặng yên. Rose of Sharon, tay nàng lo vuốt tóc lui lại phía sau, mắt ngắm quang cảnh thung lũng, bàn tay nàng từ từ buông xuống cạnh hông.

Bỗng Tom kêu to:

-Má đâu rồi má ơi? Con muốn Má ra ngắm cảnh này nè! Nhìn này Má, lại đây.

Má chậm chạp leo xuống, người cứng ngắc, chợt buông người dựa vào thành xe. Tom thoáng nhìn thấy:

-Ôi lạy Chúa, Má sao rồi? Má bệnh hả?

Mặt Má cứng đờ và trắng bệch, đôi mắt như chìm sâu vào đầu, mí mắt đỏ ửng, mệt mỏi. Chân tuy chạm đất nhưng tay Má phải níu vào thành xe mới đứng được.

Má thều thào:

-Con nói chúng ta qua sa mạc rồi ư?

Tom háo hức chỉ về hướng thung lũng:

-Má nhìn kìa!

Má xoa đầu nhìn, miệng hơi hé ra. Ngón tay Má nhẹ lần lên cuống họng, bấu một ít da vặn nhẹ:

-Cám ơn Chúa! Vậy là nhà ta tới rồi.

Má cong đầu gối lại, ngồi xuống bàn đạp chiếc xe.

-Má bệnh hả Má?

-Không, Má chỉ mệt.

-Có thể Má không ngủ chút nào cũng nên?

-Không phải thế đâu con.

-Bà Nội có tệ lắm không?

Má chỉ nhìn xuống đôi bàn tay nắm chặt như những gì thân mến nhất trong đùi mình:

-Má vừa mong có thể đợi chờ và không nói cho cả nhà cho đến giây phút này đây. Má vừa mong tất cả đều qua trót lọt êm xuôi cho đến giây phút này đây…

Pa nóng ruột:

-Nhưng mà Bà Nội có mệt lắm không?

Má ngước nhìn lên, nhưng lại hướng về hướng thung lũng:

-Bà Nội Qua Đời rồi!

Cả nhà đồng loạt nhìn sửng vào Má, Pa hỏi lớn:

-Khi nào?

-Trước lúc họ dừng xe chúng ta lại để kiểm tra, tức là đêm qua.

-Sao bà không muốn cho cả nhà tới nhìn bà lần cuối?

-Tôi sợ cả nhà do  Bà Qua Đời mà không còn vượt kịp qua sa mạc. Tôi nói thật với Bà rằng nhà mình đã tận lực chẳng còn cứu Bà được nữa. Gia đình phải VƯỢT cho được sa mạc. Tôi đã nói với với Nội trong giây phút Bà hấp hối sau cùng. Chúng ta không thể dừng giữa sa mạc; còn có tụi nhỏ nữa—Rosasharn sắp sinh em bé. Tôi đã nói hết với Nội.

Má úp hai bàn tay lên mặt một lát rồi tiếp:

-       Bà phải tới đây và an táng tại một nơi xanh tốt…tiếng Má dịu dàng trở lại…một nơi có cây cối và xinh đẹp. Bà phải đến cho được California như lòng bà mong đợi.

Cả nhà đứng yên nhìn Má cùng kinh hãi sức chịu đựng cùng tinh thần mạnh mẽ của Má.

Tom buộc miệng:

-Lạy Chúa! Má chịu đựng nằm yên bên Bà suốt đêm trường như thế đó ư?

Tiếng Má nghe khổ sở:

-Gia đình ta phải VƯỢT sa mạc con à.

Tom tiến gần đặt tay lên vai Má. Nhưng Má hất đi:

-Đừng chạm vào Má,  Má sẽ lấy lại tinh thần nếu con không đụng vào Má. Hãy để Má yên như vậy.

Pa giờ lên tiếng hối thúc:

-Chúng ta phải đi ngay bây giờ, phải đổ đèo gấp.

Má nhìn lên người chồng:

-Có thể cho tôi ngồi trước được không? Tôi không thể về ngồi chỗ cũ được nữa, tôi có mệt mõi, quá suy nhược trong người rồi?

Họ trèo trở lại trên đống đồ nhưng tránh một cuộn tròn dài đang bó lại bằng tấm vải trải giường. Họ về lại vị trí trên xe nhưng cố tránh không dám nhìn cái bó vải kia: nơi cái phần nhô lên đó có thể là cái mũi  hay cái phần nhô ra của cái cằm của Bà. Họ đều lãng mắt nhìn nơi khác, do họ không thể nào nhìn được. Ruthie và Winfield, ôm lấy nhau đằng một góc xe tránh xa cái xác của Bà Nội chừng nào hay chừng đó, cứ nhìn chằm chặp vào cái bó vải kia. Tiếng Ruthie thì thào:

-Nội nằm kia, nội chết rồi!

Winfield gật đầu một cách cứng rắn:

-Nội không còn thở nữa chút nào. Chắc chắn là nội chết thật rồi.

Rose of Sharon thì thầm với Connie:

-Giờ Bà ra đi chính là lúc chúng ta đang làm …chuyện ấy đó.

-Sao chúng ta biết chắc như thế được?

Giọng anh chàng như chừng an ủi vợ mình.

Al bò lên đống đồ do nhường chỗ cho mẹ mình. Anh chàng đã bớt vênh váo đi do có phần nào ân hận.  Anh trườn tới cạnh thầy Casy và Bác John:

-Ồ, Bà quá già, đã đến lúc bà phải đi thôi. Mọi người ai cũng phải ra đi vậy cả.

Thầy Casy và Bác John đều nhìn Al với ánh mắt vô cảm, một cách nhìn áng chừng như cậu ta đang nói chuyện một cách vô duyên trơ trẻn lạ đời.

Vị Thầy hỏi gặn, mắt nhìn nơi khác:

-Ồ, phải vậy không?

Vị thầy cặn vặn hỏi Al nhưng mắt hướng đi nơi khác khiến Al. trơ trẻn và bối rối.

Thầy đạo vô cùng lạ lùng và thán phục:

-Suốt một đêm dài nhưng bà Má vẫn kiên gan chịu đựng một mình như vậy? Bác John ta chưa thấy một người đàn bà nào trên đời này lại có một trái tim can trường vĩ đại đến thế? Sự vĩ đại đó đã đe nạt ta, khiến cho ta phải sợ hãi hay ghen tị là đằng khác.

 Bác John  thắc mắc:

-Chuyện vừa qua có phải là tội lỗi không thầy? Có phần nào trong đó thầy có thể cho là một tội lỗi không thưa thầy?

-Tôi chưa bao giờ làm ra chuyện gì mà từ đó gọi là một phần của tội lỗi cả.

Nói vậy nhưng mắt bác lại hướng về cái bó đang quấn người bên trong.

Phần Tom, Má và Pa ngồi ở băng ghế trước. Tom cho xe lăn bánh và bắt đầu vô số mạnh. Chiếc xe tải nặng nề ì ạch di chuyển xuống đèo; tiếng máy nghe lạch cạch và lộp bộp trên đoạn đổ dốc. Mặt trời bây giờ nằm hướng sau lưng họ. Một thung lũng  màu vàng và xanh lục dần dần hiện rõ trước tầm mắt. Má nhè nhẽ lắc đầu bên này sang bên kia:

-Thật tuyệt đẹp, Má từng ước ao ông và bà  đều tới được đây và thấy được nơi này.

Pa cũng lên tiếng theo:

-Ta cũng thế.

Tom vừa lái vừa vỗ nhẹ tay lái:

-Tội cho ông và bà quá già yếu. Tuy nhiên ông Nội lúc còn trẻ đã từng thấy cảnh đẹp thảo nguyên tại các bộ lạc Injuns rồi còn Bà Nội thời xưa ngôi nhà đầu tiên bà từng ở một vùng như hôm nay. Chỉ mừng cho lớp trẻ như Ruthie và Winfield lần đầu tiên được thấy nơi này.

Pa tán thành cùng khen con trai:

-Hôm nay Tommy nói chuyện hay quá, giống y là một người đã trưởng thành. Chuyện còn hay chẳng khác gì thầy giảng đạo không bằng.

Phần Má mĩm cười buồn bã:

-Tommy đã lớn rồi..lớn đến nỗi giờ Má không còn ôm hôm con được như xưa nữa.

Chiếc xe lẹt đẹt đổ đèo, con đường dốc uốn quanh co qua lại khiến khung cảnh thung lũng thỉnh thoảng bị khuất trong tầm mắt mọi người, phải cố gắng nhìn mới bắt gặp lại. Mọi người bắt đầu cảm nhận hơi nóng mang theo mùi lá cây từ thung lũng bắt đầu hắt vào họ; xen vào đó còn có mùi cây sô và cây hắc ín. Dọc con đường mọi người còn nghe tiếng dế kêu. Một con rắn rung chuông bò ngang đường bị xe Tom cán ngang lưng để lại một đống vặn vẹo phía sau.

Tom nói:

-Con nghĩ chúng ta phải tới gặp nhân viên thẩm tra để báo cáo với họ. Chúng ta phải an táng đàng hoàng cho bà Nội. Con bao nhiêu tiền hả Pa?

-Khoảng Bốn Mươi con ạ.

Tom cười:

-Lạy Chúa Jesus, chúng ta bắt đầu sạch túi rồi đây! Chắc chắn chúng ta tới đây là sạch sẽ không còn mang theo gì được cả.

Anh cười trong thoáng giây, xong mặt anh nghiêm chỉnh trở lại nhanh chóng. Kéo phần trước mũ thấp che bớt tầm mắt, anh tiếp tục cho xe lăn bánh đổ đèo đi vào vùng thung lũng vĩ đại dưới kia...

 

HẾT CHƯƠNG 18

ĐHL DỊCH VÀ EDIT 27.2.2024