BÂNG KHUÂNG NHỚ NHỮNG CHUYẾN XE ĐÒ MIỀN NAM

 

M

     iền nam gọi là xe đò có thể vì phương tiện chính trên sông nước chằng chịt, do vậy đò đưa là phương tiện di chuyển chính. Sau này thời Pháp thuộc có thêm ít xe vận chuyển công dụng cũng đưa đón người dân trong nam tuy không phát triển nhiều bằng phương tiện đò. Gọi xe đò chỉ là phương tiện cho dân đương thời. Xe và đò của miền nam gọi gộp lại thành xe đò cho tiện cách nói. Miền trung cũng có thể gọi giống miền nam ví dụ các xe đò chạy trong thành phố Huế và các thôn lân cận ngày trước. Người Quảng Trị trước 1972 bà con mình còn gọi là xe hàng thay cho xe đò hay xe khách sau này. Người QT ba mẹ chúng ta nói "đi xe hàng" có ý là đi bằng phương tiện xe đò xe khách. Có thêm một điều lưu ý các xe đò đều được chính quyền công nhận và chạy tuyến cố định. Còn các xe bất hợp pháp chạy "gió" không ai công nhận nên đâu có thể gọi là xe khách xe đò?

NHỚ BAO CHUYẾN XE ĐÒ MIỀN TRUNG BĂNG ĐÈO VƯỢT NÚI QUANH CO QUA MIỀN GIÓ CÁT

xe đò thành phố Huế

Có thể giờ đây chúng ta ngồi trong những chuyến xe khách hiện đại, mới nhập cảng hay những chiếc xe du lịch thời thượng với nhiều tiện nghi bậc nhất nên đa số quên hết một thời phương tiện đi lại khó khăn thiếu thốn.

Người miền nam ai cũng nhớ về những chiếc Desoto mạnh bền từng một thời băng qua bao dặm đường sá miền nam chở khách xuôi ngược từ miền ruộng đồng bao la cò bay thẳng cánh lên tận Sài Gòn rồi về lại Cà Mâu. Có khi xe Desoto còn ra tận Nha Trang, thùy dương cát trắng hay ra tận Đà Nẵng có đèo Hải Vân chớm chở mây cao

những chiếc xe đò desoto một thời miền nam

vào bên trong xe đò thời đó

Một thời VNCH xe đò phải băng qua bao cây số trong gian lao nguy hiểm do đường sá mìn bẫy, cầu đường hư sập và kinh tế thời chiến cùng bao gian nguy thử thách? Việc đi lại là cả một vấn đề. "cực chẳng đã", ai cần công việc mới ra khỏi nhà chứ không rầm rộ cái kiểu "nhà nhà du lịch, người người du lịch" thoải mái sung sướng như hiện nay?

Chúng ta lại nhớ về miền trung miền thùy dương cát trắng hay đèo núi quanh co có nhiều chiếc xe đò từng trung thành và bền bỉ chở khách đi suốt dặm trường gian nan khúc khuỷu

Hết chiến tranh, hết thời 'ăn độn' biết "đổi mới để sinh tồn" cũng là cơ hội cho đồng tiền phát triển và dù muốn dù không chúng ta phải công nhận đó là nhờ vào sự bang giao và 'cởi trói' hiện nay. Khi không còn sự ngăn chận làn sóng du nhập văn minh vật chất ào ạt ra vào, buôn bán hai chiều, đưa cuộc sống con người ta bớt khổ.

khổ làm sao xe than thời bao cấp

Cái thời 'ngăn sông cấm chợ' qua rồi. Nay ta ngồi trong chiếc xe êm ái, đầy đủ máy lạnh, ca nhạc mấy thứ ai ai cũng lim dim mắt nhớ về cái thời lao khổ mà tưởng nằm mơ. Những chuyến xe than, những cái vé hiếm hoi sau khi 'ưu tiên' đủ thứ. Rồi chúng ta nhớ lại hình ảnh khổ ải của những cái bị lác, bao vải đựng đủ thứ hàng hóa tầm thường nhưng lại quá cần thiết lại 'phải nhét phải thu", giấu giếm tứ tung nhằm trốn tránh cho được bao nhiêu cặp mắt tinh ranh dò xét của 'Quản Lý Thị Trường' khi xe qua trạm...

Cái thời đó chắc chắn qua rồi, xa lắc lơ nhưng có thể giờ đây ta cứ hưởng thụ bất cần hỏi nhờ đâu?

Nhờ vào 'cởi trói' ư? Đó chỉ là hành động quá dễ do chỉ cần tháo cái "gút dây" đang "cột cứng" hai tay con người thôi. Thật ra chẳng có ơn nghĩa gì sâu xa cả?! Có khi nhờ vào bàn tay và sức lực con người được mở trói họ tạo thành một tài lực nuôi ngược trở lại người ta được ngày vinh thân phì da, nhà cao cửa rộng. Hình ảnh minh chứng rõ ràng cho hôm nay khi cái thời vinh hiển nhất cho những ai thuộc về quyền lực hay tinh hoa xã hội. Điều đáng nói là thành phần đó chẳng có chút gì gọi là trân trọng biết ơn lớp người được cởi trói làm giàu cho họ, cống nạp cho họ?...Nói mấy cho vừa câu chuyện dài lê thê oan trái đó?! Chúng ta nên đi qua chuyện khác tình cảm hơn.

Của cải văn minh bên ngoài đưa vào, cũng có qua có lại. Sự du nhập và giao thoa kinh tế thì phương tây cũng lợi cho họ và ta cũng lời; cả hai đều lợi. Bàn tay con người khi có công ăn việc làm tạo nguồn hàng tiêu dùng phong phú và rẻ cho nước ngoài, không có ai cho không chúng ta gì cả. Con người nếu được cởi trói rồi ai cũng có sức lực và tim óc cả làm lụng. Vấn đề là hai chữ TỰ DO để tim óc và sức lực chúng ta làm hết khả năng của mình.

Giờ chúng mình hãy trở lại hình ảnh những chiếc xe đò năm cũ. Nhớ những chuyến xe băng mình trong đường sá quá hiểm nguy với bao mìn bẫy chết chóc ...dù sao những ai sống trong thời đó cũng cám ơn một thời chiến tranh nhưng vẫn có những chuyến xe đò từng băng mình chạy trong bao gian nguy rình rập. Rồi chúng ta cảm nhận và nhớ công ơn nhiều người tài xế, những chú lơ xe chịu khó miệt mài trên con đường thiên lý ngập tràn gió bụi đường xa cùng bom gầm đạn réo đưa đón người miền nam đi về trên bao dặm đường quê hương...

Đó là một thời miền nam, mưa nắng hai mùa ruộng đồng cây trái cùng những chuyến xe đò đi lại đó đây.

Giờ đây chúng ta đã có nhiều loại xe khách tân kỳ, đầy đủ tiện nghi rồi, có thể chúng ta bắt đầu quên dần hình ảnh cũ. Nếu ai đó có chút lòng hoài niệm về kỷ niệm xa xưa trên bao đoạn đường quê hương, đất nước cùng hành trình với chúng ta, một thời tuổi trẻ. Bao chặng đường đó là một chặng đời của tuổi thanh xuân, nay đã trôi xa như giấc mộng phù du nào đó.

Với bao đổi thay đất nước, khó lắm thay cho ai muốn tìm lại kỷ niệm ấu thời./.

edit

đinh trọng phúc 7/9/2026