Monday, August 10, 2026

PEARL S. BUCK-- NGÔI SAO NGÀY GIÁNG SINH ( TRỌN TẬP)

 



    

N


gày Giáng Sinh, ông tỉnh giấc vào lúc trời mới rạng sáng. Trong khoảnh khắc đầu tiên ông chưa thể nhận ra mình đang ở đâu. Trong trí óc còn lơ mơ ngái ngủ nhưng ký ức ấm êm của thời thơ ấu chợt ùa về. Như vậy là ông đã về lại trang trại, ngay căn nhà xưa. Ông đã nhận ra ông đang nằm trong cái phòng cũ nơi cột kèo nứt nẻ đang nằm trên phía trên đầu ông. Mới hôm qua, chỉ mới hôm qua thôi! ông đã cương quyết áp lực lại sự chống đối của gia đình cho kỳ được. Hình như cả gia đình đang muốn "nổi loạn" chống ông, chuyện phải trở về trang trại này cho ngày lễ.




Anne, đứa con gái thì cự nự:

- Ôi cha ơi! trở về trang trại mừng Giáng Sinh sao? Chúng con đều có công chuyện hết rồi?

Con gái ông chống đối, giận hờn chừng nào thì ông càng tức bực thêm chừng đó:

-Nhiều năm rồi ba chưa đòi hỏi gì mấy con  cả!

Cậu con trai thì năn nỉ:

-Nhưng con có hẹn với người yêu mà ba?

-Bỏ! chẳng hẹn và hò gì hết, HAL! 

Người cha vẫn cương quyết.

Để hai đứa con đứng im trong hờn lẫy, uất ức, ông xoay qua Helen, vợ mình:

-Cái nhà này xem như chẳng còn lo chuyện Giáng Sinh nữa rồi!?

Bà Helen cười gượng:

-Em nghe quen lời nói quan trọng như thế của Cưng rồi! Nhưng xem ra từ lúc chiến tranh kết thúc đến nay mọi thứ đều thay đổi, thứ thay đổi không ai tránh được anh à!

Ông vẫn cương quyết:

-Nền tảng gia đình phải giữ chứ! không được thay đổi! Tất cả mọi người trong cái nhà này là một gia đình. Anh đã chuẩn bị hết rồi, xe sẽ xong trong một tiếng đồng hồ nữa.

Ông vẫn tin lời ông là ra lệnh, thứ mệnh lệnh ông thường dùng trong thời chiến. Những năm tiếp theo, thời gian ông đảm nhận trọng trách nghiên cứu về nguyên tử, nơi ông chỉ biết quen với sự chấp hành mệnh lệnh trong cơ sở nghiên cứu bao gồm nhiều khoa học gia dưới quyền. Đó là gì mà ông không thể nào đứng yên để nghe sự chống đối quyết liệt từ gia đình như thế!? Gia đình ông thừa hiểu tính đúng giờ của người cha rồi im lìm thu xếp mọi thứ cho chuyến đi nhiều giờ trở về trang trại.

Tốt! ít nhất cả nhà phải biết vâng lời như thế.

 Tất cả đều tề tựu về đây, nơi cách  xa nhiều dặm đối với những chuyện nhảy nhót lung tung cùng uống rượu say sưa vừa qua- những thứ ông rất ghét và cho là phù phiếm, lãng phí thời gian. Giáng Sinh đến, ông chắc chắn phải thắng mọi người trong nhà lần nữa. Nhiều nắm qua, quá bận công việc làm ông đã lãng mất chuyện gia đình.


Photo: 
Benkow. Nobel Foundation archive

Nhà văn Pearl S. Buck
Giải Nobel Prize văn học 1938

Sinh: 26 June 1892 tại Hillsboro, West Virginia, USA

Mất: 6 March 1973 tại Danby, Vermont, USA

...

Tên tuổi ông kèm theo với sự nổi tiếng-- đó là Ông Arnold Williams, khoa học gia hạt nhân, một trong ba khoa học gia hàng đầu thế giới. Chừng đó thôi đủ thắng được cả gia đình , có thể trong chừng mực nào đó, nó cũng thắng được chính bản thân ông. Khoa học gia nước khác đều chú ý đến ông. Họ mong được lời khuyên, lý luận nào đó của ông do sự phát triển nhanh chóng của kiến thức, trong đó có toàn bộ công trình nghiên cứu do ông cống hiến đã thôi thúc họ đến tìm ông.


Dĩ nhiên, đó là nhiệm vụ thời chiến khi các công trình thí nghiệm thuộc chính phủ; nhưng ranh giới giữa nhiệm vụ và cảm giác hưng phấn, thích thú từ công việc thành công sau chiến tranh lại chẳng rõ ràng gì cho lắm.


Thời gian ông bận bịu đeo đuổi công việc của mình, các con ông đều lớn hơn thêm; còn Helen vợ ông đương nhiên bà phải già hơn trước. Niềm hứng thú giữa họ xem chừng cũng bay mất. Hôm qua ngay trong căn nhà của ông nơi phòng thí nghiệm của trường đại học tới khá thuận lợi, ông chợt nhận ra dù bất cứ chuyện gì xảy ra, dù có cái lệ mua sắm trong phút chót một cây giáng sinh nhân tạo, hiện đại thì nay chẳng còn là Giáng Sinh gì nữa!?


Ông nhớ lại, Anne con gái ông, rất đẹp, rất mê hồn nhưng không vẻ gì là đồng tính chạy bay đến bên điện thoại đã làm ông thất vọng.

Thật không hề là giọng nói phù hợp...thế thì giọng bên kia mà con gái ông nghe là của ai? Ôi con gái yêu của ta, tất cả vì con nên cha muốn con phải ở nhà hôm nay với gia đình...

Còn ngôi sao thì sao? Ông nhớ lúc còn nhỏ mọi buổi sáng Giáng Sinh ông nằm thừ ngay trên cái giường này, ông thường ngắm ngôi sao sáng Giáng Sinh ngay trên nhà kho. Cho đến lúc càng lớn lên ông vẫn còn thấy nó sớm hơn bình thường giúp ông xong xuôi công việc vắt sữa trước khi người ta mở cửa phòng khách để đặt cây Giáng Sinh.


Ngôi sao Giáng Sinh! ông tung mền chạy ra khỏi giường. Chắc là nhảm nhí thôi,  do ngôi sao không nằm ở đó nữa?

Rồi ông lục lọi trong tủ tìm quần áo mặc. Ông chợt tin rằng ngôi sao kia như là ngôi sao chiếu mệnh sẽ định đoạt cho số phận đời ông. Chính nó sẽ dẫn dắt ông đến thiên đàng.

Ông hồi tưởng:

-Con ước gì trong ngày Giáng Sinh hả con?

Thân phụ ông hỏi ông câu đó lúc ông mười bốn tuổi.

- Con thích một kính viễn vọng cha à!

-Để làm gì hả con?

-Dạ con muốn ngắm sao!


 Cha ông hừ một tiếng không có gì là đồng cảm với ông, nhưng vào sáng Giáng Sinh vẫn có một kính viễn vọng từ bưu điện gửi tới nằm dưới cây Giáng Sinh. Đó là món quà độc nhất mà ông mong muốn. Chịu khó chờ đến tối lúc màn đêm buông xuống, ông đưa kính lên mắt nhằm quan sát cho được ngôi sao. Thật thất vọng! ngôi sao tuy to hơn, lấp lánh sáng hơn nhưng vẫn còn quá xa!?

Hôm sau tiếp tục thử nghiệm, ông đi quan sát mặt trời. Quá kinh ngạc do ông thấy được dấu lốm đốm trên đó? Khám phá ra, ông liền đi mua cuốn sách giới thiệu về không gian, đó là lý do sau này ông ưa thích về vũ trụ tuyến.


Giờ ông mặc cái quần trượt tuyết, khoác áo lông cừu cùng mang giày bốt lông thú. Ông khép cửa khá mạnh lúc rời phòng, chợt nhăn mặt do ông mong Helene vẫn say ngủ. Nếu ông làm động giấc ngủ của vợ sẽ khiến bà phải thức chờ ông, quả thực do ông hay đi trong đêm như thế khiến bà vẫn ngồi chờ chồng  khá lâu rồi những ý tưởng của ông thường nổi lên bất thường dù ngày hay đêm) thế là ông cần phải đi rồi lại ngủ một mình. Vấn đề là ông không muốn bất cứ sự gián đoạn nào của ý tưởng khi lý thuyết đã chiếm hết trong đầu rồi ông chẳng hề an lòng đeo đuổi liên tục đến cùng.

Sau ngày đám hỏi, ông nhớ nói với Helen:

-Ngày đám cưới, chớ lấy anh do anh là một con "quái vật" em biết không?

Bà chỉ biết cười trừ. Nhưng có một ngày trong năm chiến tranh, khi vợ chồng còn ở trong một doanh trại tại Los Alamos bà đã có lần nhìn  chồng thật kỹ:

-Em nhìn gì thế?

-Giờ em thấy anh chẳng khác gì một con "quái vật" vậy đó?

Ông chợt cười, nhưng lời nói đó giờ đang trở lại với ông lúc ông ra khỏi nhà qua lối cửa bếp, bước vào bóng đêm. Khí lạnh ngoài trời càng lạnh khi ông vừa bước ra khỏi căn nhà ấm áp bên trong. Ông từng đặt cái máy sưởi đốt bằng dầu nhiều năm trước lúc con ông còn nhỏ, nhưng thời nhỏ của ông chỉ có bếp củi to lớn để sưởi ấm thôi, nó vẫn còn kia nhưng chỉ dùng làm kỷ niệm.





Tiếng tuyết kêu lạo xạo dưới đôi giày bốt lúc ông tiến về hướng nhà kho. Bầu trời khá trong, nhiều vị sao sáng lấp lánh giữa bầu trời lạnh giá. Ông ngước nhìn lên thử tìm kiếm thượng đế. A, ngôi sao của ông xem chừng giản dị nó đang treo trên xà nóc cái nhà kho, nó không lớn quá như ông tưởng nhưng chắc hẳn là cùng một loại.


Chính thời gian đã tô vẽ cho nó hình tướng lớn và màu vàng rực rỡ hơn thực tế hôm nay do sự tưởng tượng của thời con nít à thôi. Vậy nhưng ông nhớ nó vẫn tỏa sáng, đều đặn và rất thực.


Đôi chân ông vẫn cảm nhận được cảm giác quen thuộc từ con đường lõm dưới lối tuyết như năm nào. Đứng giữa trời đêm lặng phắt, bao niềm kinh ngạc cũ lại trở về tràn ngập trong hồn, đó là sự kinh ngạc về vũ trụ. Ông biết điều đó vào những năm trước, chắt lọc qua một vị sao duy nhất. Sự hào hứng cùng như vội vã của thời tuổi trẻ làm ông đánh mất nó. Qua nhiều năm khi ông lo làm kiếm sống trong một phòng thí nghiệm của một ngành công nghiệp to lớn. Ban đêm trong phòng thí nghiệm nhỏ của riêng mình ông từng khám phá những bí ẩn từ những dạng tia bùng nổ của mặt trời rồi dùng những ngày nghỉ lễ ít ỏi để gặp cho được Einstein tại Đức hay Ruthford tại Anh.

Cẩn tắc nhưng táo bạo ông đi xa hơn nữa từ một nơi khiêm tốn, nơi này ông lại đứng nhìn chăm chú vào một ngôi sao vào buổi sáng Giáng Sinh. Ông từng là một khoa học gia đầy tranh luận và lắm tự hào cho đến một ngày ông khám phá ra sự kinh hoàng cùng lúc với  một sự khiêm nhường mới trong hạt nhân nguyên tử, thứ phơi bày trần trụi trước mắt ông ở một địa điểm kín đáo trong sa mạc. Nguồn năng lượng vô tận, gói ghém trong một kích thước quá nhỏ bé mà mắt thường không thể nào thấy được!

Đúng, ngôi sao mà ông từng nhìn chằm chặp kia đã dẫn đường cho cuộc đời ông. Tiếp theo là gì? Con đường sẽ dẫn về đâu từ buổi sáng này?

Bất chợt ông rùng mình và nhận ra chân mình đang lún sâu gần tới đầu gối dưới lớp tuyết dày. Tuyết rơi trong đêm, những lớp tuyết mềm bám đầy mọi cành lá cùng chồi cây, lớp không khí hồ nước thổi tới lạnh buốt. Ông miễn cưỡng theo vết đi cũ trở về, qua lại hướng bếp vào trong nhà.

Lúc vừa mở cửa phòng, ánh sáng trong phòng sáng từ lúc nào? Helen đang choàng quanh người bằng cái khăn tắm màu đỏ, đứng cạnh cái lò bếp ga. Bà đang đun cà phê.

-Chúc mừng Giáng Sinh em!

Ông vừa nói vừa hôn lên má bà

-Anh làm em thức giấc hả?

Bà vừa xoa má mình vừa nói:

-Anh lạnh chẳng khác gì người tuyết vậy? Anh không làm em mất giấc, em chỉ khó ngủ thôi.

- Giáng Sinh thấm vào người em rồi!

Bà xã ông lắc đầu:

-  Do em thường khó ngủ thôi.

Bà đặt hai tách lên bàn, rót cà phê vào:

- Anh muốn ăn sáng giờ chưa?

- Chưa em, anh uống cà phê cũng được.

Hai vợ chồng cùng ngồi. Bà nhấp từng chút nhưng ông uống từng ngụm lớn.

-Ngon ghê! ra ngoài đó về anh lạnh quá!

- Thế anh ra làm gì ngoài đó giờ này?

- Nếu hỏi vậy thì em sẽ nói sao khi anh trả lời, anh ra ngoài để ngắm một ngôi sao?

- Em biết, bao lâu nay  anh vẫn quan tâm đến chuyện ngôi sao mà.

Liếc nhìn vợ, ông thấy vợ gầy và hốc hác hơn trước:

- Có lẽ chúng ta không nên trở về trang trại như hôm nay làm em quá lo! em không được khỏe phải không, Helen?

- Em không sao, do em bắt đầu già đó thôi.

-  Không hẳn vậy đâu, có thể em quá lo về chuyện gì đó?

Bà chế thêm cà phê:

- Em thường nghe tiếng Anne kêu khóc trong đêm anh à!

Ông bàng hoàng nhìn vợ:

- Tại sao Anne lại kêu khóc?

- Con mình chẳng nói gì, anh biết thời gian này chúng nó chẳng hề nói, chẳng ai hiểu được chuyện gì đang xảy ra với chúng cả?

Bà ném cái nhìn đượm buồn có chút lạ lùng qua chồng, thứ mà ông khó lòng thấu hiểu.

- Hôm qua rõ ràng Anne nó rất sẵn lòng về đây, con gái mình còn sẵn sàng hơn cả Hal do Hal còn hẹn hò đi nhảy nhót hay gì đó kìa mà?

- Hai đứa đều có hẹn hò hết thảy.

Bà vợ vừa trả lời vừa khuấy đều cà phê...

- Xem chừng con gái mình không dễ gì bỏ cuộc nhanh như anh nghĩ đâu-- có thể nó đang muốn đòi hỏi gì đó?

- Thật đó.

Ông chồng lẩm bẩm:

- Anh hi vọng con gái mình đang đòi cái vòng đeo tay anh vừa mua làm quà Giáng Sinh đó, giá khá đắt nhưng xứng với chuyện này!

Bà thở dài:

- Em chẳng hiểu chúng muốn gì nữa? Đứa nào cũng thay đổi cả rồi.

Bà tiếp tục nhấp vị cà phê, hai tay vẫn giữ cái tách như đang lạnh?

Ông tiếp tục ngắm khuôn mặt vợ dù đượm nét nhợt nhạt nhưng vẫn còn xinh đẹp. Lâu lắm rồi nhờ đi làm sớm nên ông thường ngắm khuôn mặt vợ mình trước khi bà thức dậy trang điểm do bà có tật ngủ muộn.

Người chồng chợt hỏi thêm lần nữa:

-Em có chuyện gì không?

-Mệt mỏi thôi ...

Bà trả lời...

-Có thể là thời gian và đời người, có lẽ thế anh ạ.

Ông liền nói tiếng nghe như lời tuyên bố:

-Đàn bà phải cần tĩnh dưỡng!

Ông đứng dậy hôn lên má vợ

- Em còn nhớ đã cùng anh leo ngọn Mont Blanc lúc chúng ta cùng đo lường vũ trụ tuyến không? Chưa lâu lắm đâu!

Bà cười nhẹ nhưng không trả lời chồng. Ông vò đầu tóc vợ, trêu chọc. Bà nắm lấy tay ông, đập nhẹ.

- Em dám cá, quà Giáng Sinh của anh mua chẳng hề gói lại?

-Em sai rồi, anh đã nhờ gói tại tiệm Tiffany's mà!

Bà xem chừng bàng hoàng.

-Mọi thứ đều gói như thế hả?

- Vâng đúng vậy, anh nhờ người ta gói hết. Nhân viên bán hàng cho anh hay rằng gói quà tại Tiffany là công việc thường xuyên tại tiệm.

Bà chợt cười, còn ông chồng có cảm giác mình là người chiến thắng.

- Giờ là lúc anh lên lầu, lấy từ mái gác mấy gói hàng đáng giá đó xuống đặt gốc cây thông đây.

Người vợ thắc mắc:

- Tại sao anh phải đưa chúng lên gác mái chứ?

- Lũ con mình đâu còn tò mò! anh không biết chúng lớn cả rồi sao?

- Thói quen của anh vậy thôi mà. Tối qua anh đi cất mấy gói đồ anh quý trên gác mái như cái nhà chơi búp bê của Anne, chiếc xe đạp của Hal mới nghĩ ra chuyện này...à chúng mình ăn lễ Giáng Sinh tại đây bao nhiêu năm rồi nhỉ?

- Nhưng từ lúc anh "tương tư"  với hạt nhân nguyên tử thì không còn nữa!

Bà trả lời chồng, vẻ tinh quái xem chừng sống lại trong đôi mắt xanh của mình. 

- Ước gì em biết được thứ "bùa mê" trong hạt nhân nguyên tử kia là gì nhỉ.

-A có thứ "bùa mê" em nói đây!

Nói xong ông chạy vội lên rầm gác tìm ra mấy gói quà gói trong thứ giấy màu nâu, ngày qua ông cất giữ trên đó cho an toàn. Nửa chừng cầu thang ông chợt nghe giọng Anne từ phòng trên, hình như con gái ông đang nói chuyện với ai đó, dĩ nhiên là giọng đàn ông...

-Tối nay em vào phố thì có ích gì chăng? vâng, em đi với Hal nữa-- nó có hẹn--nhưng có ích gì nữa? Anh rời nhà được thì đã nửa đêm và chúng ta chỉ còn mười lăm phút--thôi được vậy thì nửa tiếng-- mà lúc nào anh cũng lo lắng, như thế có ích gì không?


Ông nghe cả niềm xúc động cộng nỗi đau và trái tim ông chợt nhói lên khi thấy con gái mình đứng cạnh điện thoại. Con gái ông đang bận áo ngủ, mái tóc vàng của cô uốn cong lên gần đầu. Con ông còn quá nhỏ đối với ông dù đã tuổi hai mươi, không có thằng con trai nào có quyền làm tổn thương đứa con gái ông sinh ra. Ông phải thuyết phục con mình nói tên ông ra cho thằng đó biết, hi vọng bảo vệ cho con ông khỏi tay nó?

-Anne!

Con gái ông vội gác điện thoại lập tức, quay lại, đôi mắt xanh tròn xoe nhìn ông.

-Con thức dậy giờ này vào sáng Giáng Sinh quá sớm phải không?

-Con không ngủ được! Gần hồ nên nơi này quá lạnh mà ba!

- May mà con đã thức, Hal và ba sẽ chặt cây xuống, chúng ta phụ nhau tỉa cành như trước đây. Ba sẽ mang vài cành cho con trang hoàng nhà mình, có thể vài thứ thông đất nữa nha?

Ông tạm đặt mấy túi giấy nâu đó giữa cầu thang, đi về phía con gái.

-Ông già Noel ơi ông tình cảm lắm phải không? Anne nhón chân lên bước ngang hành lang để gặp cha. Cô hôn lên má ông:

-Ba là người cha già tốt bụng quá thôi! 

Cô con gái thình lình thốt lên thế.

-Cám ơn con gái, từ lâu ba mới nghe câu này đây nè!

Con gái ông thừa nhận:

-Đã lâu rồi con không nói gì với ba cả, ba xa nhà đi đâu tận mười năm rồi, phải không cha?

Vừa nói cô con gái vừa dùng ngón trỏ nhẹ nhàng lần theo lông mày cha mình.

- Chính con đấy...

Ông vừa nắm ngón tay con gái vừa nói...

...con gái ba lớn lên mà chẳng hỏi gì ba, ba chỉ thấy loáng thoáng hình ảnh đứa con gái mà ba từng có thôi.

Dù sao ông vẫn tin nếu như ông không khăng khăng bắt buộc mọi người phải về trang trại hôm nay thì ắt hẳn chẳng có cuộc trao đổi giữa người cha và con gái như bây giờ. Con gái ông đã ngủ trên giường rồi, mệt đứ đừ do nhảy nhót xong lại vác đồ.

 Tình cờ cô tựa đầu vào ngực cha mình.

-Ước gì con cứ nhỏ dại mãi như thế này...

Tiếng cô thì thầm

-Con ước sao con chẳng bao giờ lớn nữa! 

Ông xoa nhẹ tóc con:

- Sao vậy Anne? Tại sao vậy Anne?

- Ngớ ngẩn thật phải không cha?

Con gái ông ngẩng đầu, lau nước mắt nhìn ông nét rạng vui xong cô vội chạy về phòng, đóng sầm cửa lại. Ông nói vói theo:

- Giáng Sinh Vui Vẻ!

Nhưng cô chẳng trả lời.

Giờ ông mở cửa phòng cậu con trai HAL. Nằm giang tay chân trên giường là cậu quý tử độc nhất của ông-HAL, mười tám tuổi rồi, đẹp trai, thông minh xuất chúng --nhưng lại là một người hoàn toàn xa lạ.

Ông nhón chân cố đi nhẹ tới gần ngắm đứa con trai đang say ngủ. Một gã đàn ông hay đứa trẻ- một đứa trẻ hay gã đàn ông? Con trai ông dong dỏng cao, hơi gầy theo kiểu thanh niên. Xương to, làn da tươi mát, tóc đen, thật dài. Đó là đứa con trai, giờ đang nằm trong một hình hài có dáng dấp của một gã đàn ông làm muôn vàn ký ức thời niên thiếu trở về.

HAL, ngày trước thường trông đến hồ vào mùa hè để bơi, câu cá, và lái thuyền dạo. Hai lần cậu ta suýt chết đuối ở cái hồ nước sâu, tĩnh lặng. Lần đầu do cậu con trai bơi quá sức, lần hai đầu cậu ta va vào đá lúc lặn. Hai lần đều nhờ người cha cứu cậu. Nói đúng ra là ba lần đứa con này được ông cứu, đó là phải kể lần đầu tiên cậu bé vừa lọt lòng mẹ nữa. 

Giờ đây con trai ông như kẻ lạ đang lái xe vun vút vào màn đêm để nhảy nhót như điên với những người lạ mặt, rồi con ông trở về, say lướt khướt làm đau lòng cha mẹ. Làm sao cứu con trai ông đây? Do bên trong cái đầu quý báu đó có một bộ óc đáng được cứu. Vị thầy cũ của ông từ Harvard từng viết thư cho ông nói về Hal:

-Nếu như em kéo được Hal ra được sự làm dáng trẻ trung đầy vẻ giả tạo, thứ tôn giáo sùng bái "sự chiến thắng" cao ngạo em sẽ có được một đàn ông thực thụ.

Hal chợt mở mắt nhìn ông.

-Cha muốn gì vậy cha?

-Chúc Mừng Giáng Sinh! 

Người cha vội vã trả lời.

Hal ngáp dài:

-Giờ này phải thức dậy rồi hả?

-Cha con mình cần hạ cây sau khi ăn sáng.

Hal xoay người dấu đầu trong gối:

-Vâng ...vâng

Người cha đứng lặng yên trong một thoáng cố kìm nén sự thiếu kiên nhẫn của mình. Giáng sinh và đứa con trai lại đòi ngủ. Ông chợt nhớ lại những ngày khác vừa rạng sáng thì Hal lại chạy vào phòng ông la lớn, người cha phải cắt ngắn giấc ngủ làm vừa lòng con trai.

Ông đột ngột rời phòng, đóng nhẹ cửa lại nhằm tránh tiếng động.

Hãy kiên nhẫn! ông mệt quá rồi với hai chữ kiên nhẫn này. Hal không hề có tính tự giác, thế thì các loại đàn ông có con làm gì?

Giờ ông trở về phòng mình đứng yên vậy bên cửa sổ. Tuyết tiếp tục rơi lại từ bầu trời nhiều đám mây xám xịt. Ngôi sao kia giờ biến mất.

Sau buổi ăn sáng, hai cha con liền lội bộ qua đám tuyết cùng lúc bầu trời trong trẻo trở lại. Tâm hồn ông trở nên hưng phấn dù ông không chú ý để biết. Có thể đó là nhờ thức ăn nóng và đầy đủ kèm theo sự khích lệ từ đôi má ửng hồng của Helen, vợ ông? Dù thật sự chẳng qua nhờ vào hơi ấm từ bếp lò cũ mà ông từng đòi đốt lên cho bằng được để nhớ ngày lễ và sự hưng phấn này nhờ vào cử chỉ âu yếm của Anne cho cha, từ rất lâu ông mới thấy. Giờ đây, người cha biết hướng con tim về một người trẻ cao ráo và im lặng kia, người đó chính là con trai mình.

Ông kể:

- Thời trước lúc ba còn nhỏ người ta luôn thích mùa Giáng Sinh trắng. Đó là chuyện đương nhiên. Cũng như ba tin con và Anne luôn chọn tuyết cũng là chuyện đương nhiên trong những năm chúng ta tới đây để ăn lễ Giáng Sinh cho các con. Tuyết nay chẳng còn quá quan trọng trong thành phố nữa.

Ông nghe tiếng chân Hal đi lạo xạo sau lưng mình, chẳng nghe tiếng trả lời từ lời kể chuyện nho nhỏ của người cha. Ông liếc qua vai, hơi thở ông đầy khói sương, bắt gặp gương mặt thản nhiên của Hal. Con trai ông chẳng hề nghe ông nói. Bắt gặp cái nhìn sắc bén của cha mình, Hal vội hỏi:

-Cha vừa nói gì vậy?

-Chẳng có gì quan trọng.

Tiếng người cha trả lời cụt ngủn.

Hai cha con tiếp tục bước đi. Tại sao phải nói với con trai ông trong khi nó chẳng nghe gì? Ông quyết định phải có nhiều điều lớn hơn, phải lớn hơn, để nói chuyện với con.

Thật vậy, ông khao khát được sẻ chia với con trai về đời ông. Sự phấn kích từ cuộc đời một khoa học gia như ông trong thời đại nguyên tử rồi người khoa học gia đó bỗng trở nên nổi tiếng, biến thành một nhân vật quan trọng đối với thế giới.

Người cha trong quá khứ từng sống cách biệt trong phòng thí nghiệm, thường thử nghiệm tùy hứng và thường là thất bại. Một khoa học gia hầu như chẳng còn giống con người bình thường, một ảo thuật gia cũng có thể là kẻ lập dị. Cho đến bây giờ khi thiên hạ biết năng lượng là cốt lõi của vũ trụ. Và rồi cuối cùng cái lõi của thứ vô cùng nhỏ bé đó lại làm cho ông được nể phục cũng như sợ hãi...Hal, con ông có mơ trở thành như thế chăng? Chưa có cách nào để hiểu, để nói với nhau giữa cha và con?



Ông dừng nói để quan sát khu rừng vân sam (spruce) mà hai người đang đứng. Có số cây quá cao, họ phải tìm cây nào non hơn.

-Chúng ta còn đi bao xa nữa?

-Phải tìm cho ra một cây vừa tầm.

Ông trả lời Hal.

-Chúng ta đi tới bìa rừng thử xem?

- Sao mình không chọn bất cứ cây nào rồi cắt bớt phần đầu đi?

Ông lắc đầu:

- Cha quá rành khi trong cái nghề tiều phu về chuyện này. Nếu đốn như thế, hồn ma của thân phụ ba sẽ hiện ra thôi--hi sinh cả một cây để lấy phần ngọn thôi ư?

-Nhưng quá lâu rồi ba ơi! HAL năn nỉ.

-Con vội gì chứ?

Hai cha con dừng lại giữa tuyết giá.

-Tối nay con phải về thành phố trước 8 giờ ba à.

Ông quay lại nhìn con:

-Ba cần gia đình chỉ ngày này--đây là quà giáng sinh ba thực sự cần cho Giáng Sinh năm nay đó là cả nhà mình đoàn tụ bên nhau ngay tại đây. Tức là cả tối nay trước 6 giờ chiều, bắt đầu cùng ăn bữa tối, tiếp đến chúng ta quây quần dưới cây Giáng Sinh.

Người cha nhận ra cái nhìn lạ lùng trong mắt Hal, một nổi loạn âm thầm. Nếu như thế, sao con trai ông không để sự tức giận lộ ra? Lúc ông mười tám tuổi, ông nhớ từng cãi lộn với cha mình, trước bằng lời sau bằng nắm đấm. Chuyện liên quan đến một ngày mùa hè khi ông muốn tham dự một buổi hội chợ tiểu bang nhưng cha ông lại ngăn cấm.

Cha ông từng nói cộc lốc:

-Cần cắt cỏ khô! Không ai được đi đâu cả!

-Con sẽ đi! 

-Đi thử xem?! Cha ông hét to.

Hai cha con trợn mắt ngó nhau lúc đó. Thình lình cha ông quát lớn vào mặt ông:

- Nếu mày giận dữ như thế hãy thử đánh nhau xem ai mạnh hơn nào?

Rồi hai người quần thảo với nhau, vật nhau như cặp bò rừng...một trẻ một già, cuối cùng ông hạ được cha mình. Ông nhìn cha đứng dậy, lòng ông bị xé đôi do tự hào cùng hỗ thẹn.

Cha ông buồn bã: 

-Thôi được, để cha cắt cỏ một mình.

-Thôi con không đi nữa!

Thế rồi hai cha con cùng làm bên nhau trong mấy giờ liền trong trời nóng nực cho đến lúc mặt trời lặn...

Vâng, đứa con trai ông giờ đây phải tự mình nó hiểu lấy nó. Tại sao Hal. không chống lại ông?

Hal nói:

-Ba là ông sếp, chắc hẳn ba luôn luôn là ông sếp!

Ông nhìn sững vào vẻ mặt cay đắng của HAL:

- Con nói là cái quái gì vậy?!

-Đây là điều con muốn nói--ba là ông sếp lớn từ ngày sau chiến tranh, phải vậy không? Kẻ SÁT NHÂN NGUYÊN TỬ? 

Ông trố mắt nhìn một gã đàn ông to con trẻ tuổi, nước da sẫm màu, một kẻ đang trừng mắt nhìn ông.

Cơn thịnh nộ như ngọn lửa trào dâng trong người, ông thẳng tay đấm vào hàm đứa con trai. Một cái đấm từ tay phải làm con ông không ngờ tới? Trong khoảnh khắc rất ngắn ông nhận ra một giá trị nam tính nào đó làm cậu con trai thật bất ngờ!

 Tay ông đột nhiên buông xuống:

-HAL! 

Giọng ông lắp bắp...

- Ba không cố ý, ba không biết tại sao ba lại làm thế!? Nhưng con vừa gọi ba một cái tên đầy ghê rợn!? Dù sao chăng nữa, ba không nên làm vậy.

HAL rút khăn tay từ túi mình ra, chùi mặt.

-Có chảy máu nhiều không? 

Một câu hỏi thờ ơ, lãnh đạm.

-Có một ít... khá bầm...nhưng cái gì làm con gọi ba bằng tên gọi kia hả con trai?

-Tên đó chính là con người của ba mà, phải không- một sát thủ bậc thầy?

-Không!

HAL nhìn kỹ chiếc khăn tay vấy máu, xong cậu cuộn chiếc khăn cất lại vào túi.

-Thôi được...chúng ta hãy đốn cây Giáng Sinh đi đã!

-Nhưng HAL! ba không bỏ qua chuyện này đâu!

-Con đã nói...được rồi, được rồi mà?

-Được, rồi sao nữa?

Ông lại nổi cơn thịnh nộ sãi chân đi nhanh trước người con khoảng năm mươi bước. Ông đứng lại trước một cây vân sam còn non, dáng cây đẹp thanh thoát.

             cây vân sam (spruce) trong rừng

- Cây này tốt đây.

Hal liền nói ngay:

- Để con chặt nó cho!

Cậu liền vung rìu chặt vào thân cây ba lần, lần nào cũng trật nhịp, HAL vứt rìu xuống đất:

-Con cảm thấy chóng mặt ba à!

-Để ba xem mặt con sao? 

Nói xong ông khum bàn tay nâng cằm con trai, nhìn vết bầm tím đang trở màu đen xẩm hơn, đột nhiên ông nói:

-Ba mong con tha thứ cho ba, sao trong ngày Giáng Sinh lại làm như vậy?

-Có sao đâu ba, con chỉ gọi ba một cái tên thôi.

-Nhưng thứ tên kia ba không đáng? 

Người cha vẫn giữ mãi ý mình.

- Thôi con nghỉ đi, để ba đốn nó.

Người cha vung búa bốn lần chặt vào cây thật chính xác, cây vân sam ngã xuống sau tiếng ken két kéo dài.

Ông nhấc phần gốc, còn HAL giữ phần ngọn.

Hai cha con im lìm vác cây vừa hạ, ngược theo lối cũ qua cánh đồng về đến trước hiên ngôi nhà.

-Để con cào tuyết ra khỏi lá cây này đã.

-Chúng ta vào nhà sưởi ấm trước đã.

Ông đi trước, hai cha con vào phòng bếp. Căn phòng ấm áp tràn ngập hương thơm lá sô cùng gà tây đang nướng.


Tiếng bà Helen mừng rỡ:

-Chào hai cha con.

Bà đang bận tay rưới nước sốt lên con gà tây nướng trong lò. Mặt bà ửng hồng, mái tóc màu bạc xoắn nhiều lọn lỏa xỏa:

-Không có cái lò nướng nào giống cái này...

Bà cằn nhằn tiếp:

- Liệu chúng ta nên từ bỏ việc dùng loại bếp củi hay không nữa?

Ông đáp lại ngay:

-Hãy gắng đợi đến khi em có  được cái "lò nguyên tử" lúc đó chỉ cần hai phút thôi em sẽ có ngay con gà tây nướng. Sau đó cả nhà ta sẽ cùng ngồi xuống ngay cái bàn này rồi em sẽ cần bấm nút, nói chuyện với nhau chưa bao lâu thì con gà sẵn sàng để cắt dùng rồi.

Chẳng nghe ai trả lời ông. Ông tiếp tục cởi đôi bốt, không nhận ra không ai hứng thú với câu nói đó. Anne đang bận chùi bóng lại mấy thứ đồ bạc xưa của trang trại.

HAL chỉ lo hỏi:

-Có ai gọi phone không vậy?

-Không ai gọi cả!

Anne ngước lên trả lời, tiếng cô bé la lên:

- Ôi mặt em, chuyện gì thế?

Helen la theo:

-Ôi mặt con...

Bà đóng ngay cửa lò nướng...

-Có chuyện rủi ro thế kia?

Ông Arnold đáp theo giọng gay gắt:

-Anh đánh nó!

Ông rót một ly nước đầy uống cạn.

-Con vừa gọi ba bằng một thứ tên...

Bà Helen vội ngồi xuống trên cái ghế đẩu phòng bếp:

- Chúa ôi, Chúa ôi! chuyện gì xảy đến cho cả nhà ta đây vậy hả...?

Cô con gái Anne che mặt trong bàn tay tiếng cô cười ngặt nghẽo:

-Quà Giáng Sinh đó mà!

-Anne, im ngay, im ngay! ba bảo con...

Ông túm lấy vai cô lắc mạnh.

Đứa con gái ngước mặt nhìn lên, tiếng cười vỡ vụn hay tiếng khóc, người cha không đoán ra.

-Ba sắp đánh con nữa hả ba? Con người của ba giờ là vậy đây hả?

Ông chợt lùi lại

-Con nói thế là nghĩa lý gì?

Thốt ra câu hỏi đó, người cha liếc quanh nhìn khuôn mặt những người quanh ông.

-Có ai có ý gì không hả?

Chỉ có Anne là người dám trả lời người cha. Cô bé rất cứng đầu, một đứa nhỏ táo tợn lúc bảy tuổi dám bay tới cắn cha. Công bằng mà xét, chuyện này do cô bé nghịch quá dám vẽ hình mấy chú cừu và hoa cúc lên các trang thảo đầy dẫy công thức của cha cô. Cho đến nay vết sẹo từ hàm răng bé tí của cô còn để lại trên ngón cái của ông cha.

Giọng Anne xác định thật rõ ràng:

-Cả nhà này hết hiểu ba rồi, ba đã biến thành một kẻ xa lạ đối với gia đình này rồi!

Ông chợt trầm ngâm lắng nhìn ba người trước mắt, những người mà ông hằng yêu mến. Trong thoáng giây, tự nhiên ông cảm thấy quá bất lực và bị thôi thúc bởi ý nghĩ muốn đào thoát. Ông muốn bỏ chạy thật xa bất cứ để không còn thấy ba người trong nhà ông nữa. Tại sao ông phải hi sinh tự rời bỏ bao tiện nghi sẵn có cho ông trong phòng thí nghiệm hiện nay chứ? Thế mà dù đang ở đâu ông cũng chẳng rời bỏ gia đình. Ông yêu từng người trong gia đình ông, yêu một cách riêng của từng người và niềm yêu đó quá đỗi nồng nàn. Dù đi đến đâu, ông cũng mang theo gia đình do ông yêu quí tất cả...Đi đâu, ông đều mang theo gia đình bên mình do ông yêu quý họ. Thế mà giờ đây, anh phải đối mặt với những người trong nhà ông giống y sự đối mặt với những quyết định đáng sợ trong đời của một nhà khoa học?!

Liệu ông có nên đeo đuổi quan niệm yêu thương của ông đến cùng chăng? Cũng như ông từng đeo đuổi đến cùng việc tìm kiếm nguồn năng lượng ẩn kín trong hạt nhân nguyên tử? Có nhiều khi ông khao khát trốn khỏi sự thật cay nghiệt đó--một sự thật rằng do ông đã quá khắt khe với chính mình. Nhưng là khoa học gia thì không thể nào trốn chay được sự đeo đuổi đến cùng hay tự nghiêm khắc với bản thân mình. Dù biết một nguồn năng lượng bí ẩn nào đó có thể—và rất có khả năng hủy diệt thế giới, ông vẫn theo đuổi tìm hiểu đến cùng và xem đó là bổn phận. Kiến thức đó, bí mật đó nếu dùng đúng lại đem tới nguồn sống hơn là chết chóc.

Kỳ lạ thay, tình yêu cũng vậy đó là một sức mạnh có thể hướng về cái ác hay cái thiện. Mọi chuyện đều do con người...vậy tại sao ba người trong gia đình ông, dù ông yêu thương họ đến thế lại nay trở thành xa cách đến ông?

Vào buổi sáng giáng sinh này, lòng ông chỉ nghĩ đến tình yêu? Ông có thể làm gì cho nhà ông hiểu đây?

Ông ngồi xuống bên cái bàn ăn nhìn mặt từng người. Cả ba người đang quan sát ông, và ông tỏ ra dịu dàng trước mặt ba người.

- Anne à...

Ông chọn đứa con gái trước:

- Con là người trung thực giống vì sao Giáng Sinh nên ba rất quý trọng. Con nói ba là người lạ với con và cả gia đình...còn ba thì bao lâu nay cũng luôn coi con là người xa lạ--cả con và Hal, thậm chí cả em nữa Helen! Ba cảm thấy lạc lõng ở nhà này. Thực ra, nỗi lạc lõng xa lạ này xảy ra lâu rồi--nó xảy ra ngay chính căn nhà của ba.

Anne cảm thấy lúng túng. Ông nhìn ra Anne đang lúng túng. Chậm thôi, nhưng người cha sẽ tóm lấy cơ hội.

-Con biết ba là người luôn bận rộn.

Ông đồng ý:

-Dĩ nhiên ba luôn bận rộn con à, nên ba luôn xa cách các con. Ba quá bận rộn nên không làm tròn trách nhiệm của người cha. Chỉ vì công việc mà tạo ra thế. Nhưng thật sự, ba không thể sống thiếu các con, dù ba là ông nào chăng nữa các con à.

Ông nói, khát khao được sự thông cảm nào đó nhưng nhìn quanh ông nhận ra ba khuôn mặt đối diện vẫn dè chừng lãnh đạm...tất cả chẳng cần biết ông là con người nào vào lúc này. Nhiều ký ức khác ùa về trong tâm trí ba người. Ông đoán mọi người đang nghĩ gì- cảnh ông ân ái để có họ, cố gắng chinh phục trái tim họ hầu chứng minh rằng ông vẫn là người cha vui vẻ, dịu dàng- là người cha, người chồng đầy nồng nhiệt. Nhưng về lỗi lầm thì ông vẫn cương quyết không nhận. 

Ông hỏi Anne thêm lần nữa:

-Con cứ thành thật cứ nói lên, tại sao con cảm thấy ba như một người xa lạ chứ?

Khuôn mặt nhỏ nhắn xinh xắn của cô bé nhường như khép chặt từ chối:

-Người ta hỏi con cảm giác ra sao khi con có người cha- một người từng chế tạo bom nguyên tử? Họ hỏi con hiện ba đang làm gì? Con trả lời con không hề biết, do con chẳng biết do ba chẳng bao giờ nói với chúng con bất cứ điều gì cả!

 HaL chợt chen vào:

-Chớ kết tội cho ba chế tạo bom nguyên tử.  Những gì ba làm, em cho là điều ba phải làm thôi. Ngoài ra điều đó đã xảy ra từ lâu rồi, xong rồi.

Trong căn bếp rộng, mùi vị đặc biệt giữa nhánh thông và gà tây nướng bốc lên ngào ngạt. Phía ngoài cảnh vật đã thay đổi. Bầu trời tối sầm lại, hoa tuyết càng lúc càng rơi dày đặc trong không gian đứng gió. Nếu có ai khác nhìn vào đó đúng là một hình ảnh truyền thống của Giáng Sinh khi ta đang có gà tây nướng trong lò, cây vân sam đốn về đang nằm đợi trước hiên.

Ông nhớ đây là hình ảnh quen thuộc mọi lễ Giáng Sinh vào thời thơ ấu, thế nhưng hoàn cảnh hôm nay không còn y trước? Một nỗi sợ hãi đang tự nó bốc trần, ghê sợ nhưng có thể xảy ra, những gì ông và các khoa học gia đồng nghiệp từng thực hiện. Và nếu như nỗi sợ hãi đó đang có tại đây thì phải chăng nó cũng đen hiện hữu tới mọi nhà khác, mọi trái tim khác, một bí mật chưa ai nói, một bóng đen chưa hề ai giải thích? Ông là người từng khám phá một điều mầu nhiệm nhưng chẳng hề cho người thân yêu của mình biết đến. Tất cả nhà ông đều chỉ biết về điều đáng sợ mà thôi.

Ông ngẩng đầu:

-Hãy để cho ba tự giải thích xem...ba hiểu tại sao cả nhà lại sợ ba.

Anne không chịu nghe:

-Ba! không phải sợ hãi, thật sự như thế. Cả nhà ta không còn an toàn. Đó là tại sao nhà mình cứ tất bật chạy nơi này sang chốn nọ. Không ai trong nhà này muốn thế nhưng phải tất bật như vậy. Mãi tất bật mà chẳng mảy may suy tính gì cả.

Vợ ông giọng nghe thương hại:

-Em biết anh chẳng làm khác được đâu, Arnold!

-Anh cũng có nỗi lo sợ nữa chứ, nỗi lo sợ của trong nhà chính là nỗi sợ anh sắp chia sẻ

Cả nhà lắng nghe ông nói mà trước đây chưa hề như vậy

-Ba có lo sợ chính mình không?

-Chắc hẳn rằng không

Giọng ông cương quyết...

-Ba hiểu chính ba, vâng ba có thay đổi nhưng không giống như cả con nghĩ. Không ai trong nhà này khám phá ra thứ mà ba từng khám phá và thật sự như vậy. Ba thật ra là con người khiêm tốn, sự khiêm tốn trước đây ba chưa hề vậy. Ba tin vào Chúa...

Ông kêu tên đó một cách giản dị, nhưng lại thấu hiểu ý nghĩa trong cái tên đó. Ông chưa bao giờ gọi CHÚA như thế trước đây do ông từng là nhà khoa học ưa chủ thuyết bất khả tri và hoài nghi lại từng tự hào về tính cách mất niềm tin như trước đây.

Ông tiếp tục khơi thêm:

-Tuy vậy, không hề có Chúa trong các vị Cha hiện  nay...

Ông tiếp tục nói một cách thẳng thắn, không chút gì gọi là cảm tính hay ủy mị: 

- Đúng, ba tin vào Đấng Sáng tạo Tối cao kia, Đấng tạo nên Trời và Đất. Làm sao ba có thể không tin? Khi ba đã nhận ra một sự sáng tạo hiện hữu ngay trong tâm nguyên tử— nó tuy vô hình nhưng đầy chủ đích, nó có sức mạnh và năng lượng vô cùng... Ba tin vào những gì mà mắt thường chúng ta không thể thấy được.

Cả nhà bất động như nín thở nghe ông nói do ông chưa bao giờ truyền đạt một loạt ý tưởng như thế với con và vợ mình. Năm tháng bên nhau cả nhà ông cứ thế để trôi một cách hời hợt lướt trên bề nổi của cuộc sống gia đính. Có thể một điều nữa là do ông đã quá rụt rè chưa hề dám chạm vào những sự thật còn ẩn dấu bên trong; trong khi đúng ra mọi người đều khao khát một thực tế đích thực.

Giờ thì cả nhà ông xem chừng thoải mái ngồi nghe. Anne ngồi trên nền nhà, vòng tay lên trên hai đầu gối đang nhô cao. HAL dựa lưng vào cửa, hai tay đút trong túi quần. Bà Helen ngồi cạnh bàn ăn đầu hơi cúi. Bà đang lắng nghe ông, ông biết bà tỏ vẻ hoài nghi, kể cả hai đứa con cũng vậy cả nhà đều còn hoài nghi?

Ông hơi ngập ngừng lại cố gắng cười:

-Nghe có vẻ quan trọng, to tát chăng? Có thể ba đang tự lừa dối lấy mình...

Ông bỏ lửng câu nói giữa chừng.

Thình lình Helen kêu lên:

- Ô em phải rưới thêm nước sốt cho gà tây mới được!

Ông đoán chừng do qua khuôn mặt đầy cảm xúc của vợ, khoảnh khắc ông nói đó có thể vượt quá sức chịu đựng của bà. Cả nhà đợi bà mở cánh cửa sắt của lò nướng. Họ theo dõi bà Helen đang dùng cái muỗng lớn rưới thêm nước béo trên thân con gà to tướng. Ông nghĩ đó là những điều to lớn bao la, những câu chuyện vụn vặt đang đan xen vào nhau trong cuộc sống cả nhà ông hôm nay. Ngôi sao giáng sinh hay nỗi sợ hãi về nguyên tử.

Bà vợ rót ly nước lạnh uống cạn xong ngồi lại bàn.

Tiếng Anne thúc ông:

-Tiếp tục đi ba!

-Ba chưa biết tiếp ngang đâu đây? ...thật vậy nhiều năm ba từng xa cách, dù ba ăn ngủ ngay trong nhà này hầu hết thì giờ. Ba như đang ở một nơi nào đó mà chẳng quay về được nữa! giống như cả nhà và ba chẳng hề gặp nhau, cả nhà một nơi và riêng ba lại một nơi vậy?

 Làm nhà khoa học thật cô đơn. Những người như ba chẳng giao tiếp với ai ngoài những người cùng thế giới với mình. Có lẽ đó là lý do những người như ba cứ mãi tham dự các hội nghị, cuộc họp—để tìm kiếm những người cùng "ngôn ngữ" riêng biệt, những người mà ba và họ có thể trò chuyện thông qua các phương trình... Ba người trong nhà mình nên hiểu thế nên phải chủ động bước lại gần ba thêm một chút chứ!

Giọng Anne trầm xuống:

-Giả sử chúng con không thể,

-Vậy thì ba chắc phải bước tiếp con đường của ba một mình vậy.

Giọng ông nghe vẻ ảm đạm.

Bà Helen đứng dậy tới cạnh cửa sổ ngó ra ngắm tuyết đang la đà bay theo gió.

Giờ bà mới tiếp lời ông:

-Chúng ta đều ở vào thời đại nguyên tử cả rồi, anh là người tới trước, chỉ có vậy thôi.

-Em nói nghe thật tinh tế đó cưng! 

Giọng ông vẻ mừng rỡ và biết ơn.

Chợt có tiếng điện thoại reo. Hal vội ra ngày phòng giữa bắt điện thoại. Mọi người im lặng cố đợi.

Họ nghe tiếng Hal:

-Anh không biết anh có đi được không...Anh sẽ không chắc cho đến khi ... mà nếu có đi anh chắc sẽ trễ thôi.



 


    Cậu ngồi phịch xuống cái tấm thảm xù xì trước bếp lò gác cả hai bàn tay sau đầu nhìn đăm chiêu lên trần nhà.

-Tiếp tục đi ba!

Tiếng Hal thúc cha mình.

-Ba khó lòng giải thích thêm được nữa...

Ông trả lời con trai:

...con sẽ phải đặt niềm tin vào ba. Con có thể tin tưởng ba. Tất cả những gì ba nói là do ba nhìn thấy một viễn cảnh chân thực như chính những người xưa những nhà thông thái từng dõi theo ánh sao. Họ tin một đứa trẻ sẽ mang đến một kỷ nguyên mới tốt đẹp hơn... rồi ba cũng tin vậy.

-Chán khối người đang sợ kỷ nguyên mới đó nữa chứ! Tiếng bà Helen chen vào.

- Một lần nữa em nói đúng, rất cám ơn ý này.

Bà nhìn ra cửa sổ, rồi bước tới chỗ hộp bánh mì, tìm vài mẩu vỏ bánh và bóp vụn. Xong bà Helen mở cửa sổ, rải vụn bánh lên bệ cửa phía ngoài trời:

-Có con chim hoạ mi xuất hiện muộn bên ngoài.

Herod Đại đế là vị vua chư hầu cai trị vùng Judea dưới sự bổ nhiệm của La Mã từ năm 37 đến năm 4 TCN

-Herod từng giết con ba nhớ không? 

Anne nhắc lại trong truyện đời xưa cô đọc.

Ông quay lại con gái:

-Ông vua đó muốn ngưng kỷ nguyên mới nhưng chẳng ai làm được điều đó—không một ai và cũng chẳng có gì làm được chuyện đó. Không có ai có thể quay lại ngày xưa... Herod không thể giết được đứa trẻ... cũng giống như chúng ta cũng không thể phá hủy hạt nhân sáng tạo của nguyên tử. Nó là vĩnh cửu khách quan. Con người phải học làm sao dùng nó vì mục đích tốt đẹp và chỉ vì mục đích tốt đẹp thôi.

Nói xong người cha đứng dậy dáng bồn chồn đi lui tới trong phòng, hướng cửa sổ tới hướng nam lui lại hướng bắc trong khi tuyết rơi trắng xóa đập mạnh vào ngoài cửa kính.

Căn bếp rộng, cũ kỹ nối dài suốt chiều ngang trong ngôi nhà vững chắc.

Giọng trầm ngâm, ông tiếp tục:

-Ba ước gì mọi chuyện khởi đầu khác đi--trong hòa bình thay vì là chiến tranh. Ước gì ba có thể thắp sáng nhiều thành phố, sưởi ấm nhiều căn nhà và hoàn thiện một thứ nhiên liệu cho những cỗ máy tuyệt hảo – những thứ thậm chí chưa phát minh ra... nhưng xem chừng, mọi chuyện không thể bắt đầu như ba muốn. Trước hết, con người phải ngăn chặn một kẻ không phải là người nhưng sẽ tiêu diệt hết thế giới này.

Nói ngang đây ông dừng và liếc nhìn sắc mặt mọi người.

-Các con hiểu chứ? Hitler săp hủy diệt chúng ta! Hắn cũng đang tìm cách chế tạo bom nguyên tử. Chúng ta chỉ đi nhanh hơn hắn vài tháng thôi.

-Nhưng Đức đã đầu hàng rồi? Anne lý luận

- Nhưng nước Nhật thì chưa, rồi còn những loại quỷ dử còn muốn tiếp tục chiến tranh này nữa. Đó là những con thú đội lốt người mà chúng ta phải canh chừng!

Vừa nói ông vừa lại tiếp tục đi lui tới trong phòng bếp. Điều duy nhất mà ba lo sự trong đời là những con thú đội lốt người này. 

- Ba tin vào nguồn năng lượng nằm trong nguyên tử—chúng ta có thể hiểu và học cách sử dụng—do nó có tính quy luật và tiên đoán được. Ba cũng tin tưởng vào người lương thiện như tin vào Thượng đế vậy. Nhưng kẻ có bản chất phi nhân tính thì không! Hắn chính là kẻ thù, thứ kẻ thù số một, chúng ta phải đối mặt. Hắn có thể sống gần nhà bên cạnh, hoặc ở tận bên kia đại dương. Nhưng thứ quỷ dữ đó có thể đang tồn tại trong chính một người nào đó trong chúng ta, thậm chí là trong cả ba nữa!?

Ông dừng lại trước Anne và chỉ ngón tay vào con gái:

- Đó là lý do làm con sợ ba đó mà?

Chợt ông buông xuôi bàn tay xuống.

-Chúa ơi, con nên sợ ba mới đúng! Chính sáng nay ba còn sợ cả bản thân mình mà.

Ông quay sang con trai:

- Con à, tại sao ba lại đánh con nhỉ?

- Thôi bỏ qua đi ba, do con nổi điên với ba mà!

Tiếng Hal lẩm bẩm.

-Nhưng ba không quên đâu do có con quỷ dữ đó trong người ba mà!

Giờ thì tiếp tục nói lớn về bản thân mình, đặt hết tâm hồn vào câu chuyện với mọi người trong buổi sáng Giáng Sinh. Cả ba người không nói gì thêm mà chỉ biết nghe ông nói. Dù biết nghe vậy là nhiều, nhưng mọi người cứ để cho người cha nói hết.

Bà Helen chìa tay tay ra và ông liền nắm lấy. Cô con gái Anne tựa trán vào hai đầu gối, thân cô hơi run, có lẽ cô khóc? Ông không biết nữa?

Hal bật dậy khỏi sàn nhà, vỗ vào lưng cha mình:

- Thôi ngưng bàn chuyện đó đi ba, con nghĩ là dù sao thì chúng ta cũng hiểu nhau phần nào rồi. Chúng ta lo dựng cây thông lên thôi ba! Để con kéo cây thông qua cửa chính vào phòng khách nha?

Bà Helen thì nói: 

-Để em tìm đồ trang trí cho cây thông nha!

Bà dừng lại không quên hôn vào má chồng. 

Nhưng Anne vẫn ngồi trên sàn, đầu cúi gằm. Ông liếc nhìn con gái rồi bước tới cửa sổ và đưa mắt nhìn ra ngoài; tuyết vừa ngừng rơi, giữa sắc xám ảm đạm của bầu trời mùa đông, ông  thấy lại thấp thoáng những sóng dài màu xanh. Một ngày với đủ thứ chuyện, ông nghĩ thầm, nhưng mới nửa ngày thôi. Việc ông dậy thật sơm, dù chỉ để ngắm ngôi sao giáng sinh kia, cũng đủ làm ông thấm mệt. Lại vừa thêm bao chuyện ồn ào trong gia đình ông nhưng ai biết được nó sâu sắc như thế nào? Người cha phải mất nhiều thời gian để bù đắp hay nối lại chỉ trong một ngày?

Giờ con gái của ông chịu ngẩng đầu, cô  bắt đầu nói:

-Nhiều tuần nay con muốn nói với ba rằng...con quá mất hạnh phúc...

Ông cảm thấy tim mình đập thình thịch; vậy là ông không hoàn toàn thất bại với con gái.

-Hãy nói cho ba biết tại sao con không hạnh phúc hả Anne? 

-Con đã phải lòng một người.

 Nghe vậy, người cha vội kéo chiếc đôn gần, ngồi xuống, ngay trong tầm nếu con gái ông muốn đưa tay với người cha.

Ông dịu dàng bảo:

-Nhưng đó là điều tuyệt vời mà!

-Không phải vậy đâu cha à, con yêu một người mà người đó không hề yêu con?

Ông la lên:

-Không thể thế được!? ba không tin có gã đàn ông nào trên thế giới này lại không thể yêu con? ngay cả khi hắn mù và không thấy được vẻ ngoài của con?

Cô bé cười phá lên và bước nhanh tới cha mình. Cô bé đến cạnh ông và nghiêng má cô vào trán người cha để ông khỏi thấy gương mặt cô?

-Anh ấy yêu con chưa đủ nhiều ba à, chưa đủ để từ bỏ bất cứ điều gì vì con. Anh ấy yêu con chỉ đủ để hôn con thôi, và đại loại như vậy thôi ba à.

- và đại loại như thế...ông lập lại

-Vậy là chưa đủ, ba đồng ý.

-Chưa đủ, bởi do con yêu anh ấy rất nhiều. Do đó với con một là có tất cả hai là không gì cả. Ba ơi, anh ấy có gia đình rồi nên rút cuộc là chẳng có gì cả.

-Thật là buồn và rất ảm đạm 

Ông nghiêm túc nói với con gái.

Cô bật khóc trước sự dịu dàng của cha mình:

-Ba ơi, thế giới này giờ đây trống rỗng quá!

Ông kéo con gái vào đầu gối mình. Đứa con gái ngây thơ ngày xưa nay bỗng nhiên lại nhỏ dại thơ ngây như thuở nào! Cô tiếp tục vùi đầu vào vai cha mình và tiếp tục khóc trong im lìm, cô tìm tiếng khóc khi nghe tim mình tan nát. Không cô không còn bé nữa, bé con thì khóc to thành tiếng.

Ông để yên cho cô như vậy. Người cha cố gắng đợi. Ông không thể nói ra bây giờ những lời an ủi sáo rỗng thông thường để an ủi con như ...
'con mới hai mươi, ngoài kia còn có những người đàn ông khác, trẻ trung và bảnh bao.

Ông chỉ nói sự thật.

Cô ngước gương mặt đầy đau khổ lên nhìn cha:

- Liệu con có vượt qua được chuyện buồn này không hả cha?

- Không bao giờ đâu con – ông đáp.

Thật ra, người ta không bao giờ vượt qua được những biến cố lớn lao trong tâm hồn như thế do chúng sẽ mãi ở lại trong lòng ta. Nhưng rồi những điều khác sẽ đến thôi– đó là những mối tình khác đó con. Con sẽ sống với chúng. Con sẽ sống với mọi thứ. Chúng ta phải thế--không ai trốn chạy được cuộc sống.

Đầu cô giờ dựa lại vào đầu cha nhưng cô không còn khóc nữa. Ông cảm nhận được nỗi đau tan nát của con gái nhưng lý trí con ông bắt đầu làm việc. Ý chí cô bắt đầu biết hun đúc và tập hợp lại.

Cô ngồi dậy vuốt lại tóc:

-Chuyện gì xảy ra cho con nếu ba không bắt cả nhà về đây ăn lễ Giáng sinh hả ba?

-Nói rõ cho ba nghe coi?

-Con từng dự định trốn chạy với anh ấy vào một cuối tuần. Nhưng sáng nay con không thể đi được. Con nghe tiếng ba thức dậy và đi ra ngoài trời. Con ra tận cửa sổ nhìn ba bước nặng nề qua lớp tuyết và ba đứng cạnh nhà kho một hồi lâu.

-À ba muốn ngắm lại Ngôi Sao lần nữa đó con.

-Ngôi Sao à?



Ông nói với con gái đó là Ngôi Sao Giáng Sinh ông từng chú mục từ thời còn bé, ngay tại căn nhà cũ này. Đó là tại sao hôm qua ông khao khát hối thúc không khoan nhượng phải trở về nhà này cho kỳ được để nhờ vì sao này định hướng lại cho mình thêm lần nữa.

Cô nép mình vào giữa hai đầu gối cha, chẳng còn là đứa trẻ nữa:

- Đó là điều con cần, để định hình lại mọi thứ cha à.

- Con đã có cảm giác cân đối trong đâu là điều quan trọng và đâu là không.

Cô đi lại cửa sổ nơi ông đứng nói và giờ đến lượt cô, đứng nhìn trời quang cảnh tuyết giá bên ngoài.

-Xin ba đừng nói với bất cứ ai chuyện con nghe ba!

Ông hơi bất mãn:

-Sao con lại nghĩ ba sẽ đi mách như thế?

-Do con nghĩ ba sẽ tâm sự với Má thôi.

-Con chớ nói?

-Không đâu, má con lo cho mình má con là đủ rồi. Bác sĩ nói cho con biết nhưng má tưởng không ai biết.

- Có chuyện gì nói cho ba biết ngay Anne!

-Má không muốn ba biết ít nhất là sau Giáng Sinh. Bác Sĩ bảo con mọi người trong nhà nên biết.

Ông sững sờ:

- Má con không muốn ai nói với ba sao? Nhưng đúng ra bác sĩ chớ nên nghe theo lời má con mới được!

-Má không chịu để cho bác sĩ thực hiện xét nghiệm cho đến sau lễ Giáng Sinh nên bác sĩ phải dặn phòng con phòng khi má có chuyện gì xảy ra trong thời gian này ba à.

Ông rên rỉ:

-Mọi cánh cửa đều đóng cả giữa chúng ta rồi cả sao

Cô gái tiến lại cha mình, đưa tay cho ông nắm để lấy lại bình tĩnh:

-Ba đã mở được cánh cửa hôm nay rồi đó ba. và khi cánh cửa đã mở thì sẽ giúp những người còn lại dễ dàng nói chuyện với nhau đó ba à.

-Nhưng còn con?

-Ô con sẽ sẵn sàng, con xin hứa.

Cô mĩm cười với cha, một nụ cười vừa thông minh vừa buồn bã. Có chút gì tươi sáng của tuổi trẻ vừa mất mát trên gương mặt cô gái.

-Con sẽ ổn thôi, không ngay bây giờ nhưng từng bước một, từng ngày một sẽ ổn

Ông khuyến khích con gái.

-Vâng...

Cô gái chợt ngừng và hít ngửi:

-Ba, con gà tây!

Cô  chạy bay lại lò nướng còn ông cha thì mĩm cười vội đi ra phòng lớn cùng lên tiếng gọi:

-Helen em đâu rồi?!

Từ phía xa, sau cánh cửa đóng kín, giọng bà Helen trả lời vọng lại nghe không rõ lắm.

Hal đang ở trong phòng khách nói ra:

-Má con đang ở trên lầu ba à.

Cây thông Giáng Sinh giờ đang dựng, đứng yên nhờ vào cái đinh cuối cùng do Hal đóng xuống.

- Má con lên lầu lấy đồ trang hoàng cho cây thông và giờ chưa trở xuống. Có thể má đang tìm ngôi sao Giáng sinh cho cây thông nhưng chưa nhớ má cất ở đâu?

Không đợi Hal làm xong việc, ông chạy bay lên lầu đi nhanh đến phòng Helen:

-Mở cửa cho anh vào Helen!

-Đợi một phút, cưng!

Giọng vợ ông nghe yếu ớt lọt qua khe vách, chưa đầy một phút bà mở được khóa và cửa xịch mở. Khuôn mặt bà yếu ớt, mắt mở lớn trên khuôn mặt trắng bệch.

Ông nói lớn:

-Trời ơi! chuyện gì thế này hả em?

Ông đỡ bà trong tay mình, bà lã người trong tay ông không trả lời.

- Sao em lại một mình lên đây rồi lại khóa phòng lại thế này?

- Do em không muốn nói với anh

Tiếng người vợ thì thào

-Em không muốn mất đi ngày lễ Giáng Sinh của nhà mình.

-Hôm nay là ngày để nói lên sự thật mà em.

Giọng bà ngập ngừng:

-Em không được khỏe, trong người em có vấn đề...

Ông nhìn xuống khuôn mặt yêu dấu của vợ đang dựa vào ngực ông. Mắt bà nhắm nghiền.

-Sao em không nói với anh?

-Em không thể nói--do anh quá xa!

-Em một mình đi bác sĩ ư?

-Vâng, 

tiếng bà như tiếng thở dài.

-Bác sĩ nói gì?

-Thử nghiệm chưa xong anh à.

-Giờ anh còn ở xa không?

-Không,

-Không bao giờ nữa!

-Không bao giờ!

-Ngày mai anh đi bác sĩ cùng em, anh sẽ ở lại bên em.

Bà chợt ngẩng đầu, mặt sáng lên:

-Ồ Arnold anh sẽ đi chứ?

Ông đoan quyết:

-Và sẽ không có gì sai và phải hàn gắn nữa!

-Anh tin đây là điều có thể làm ngay từ bây giờ!

Bà vợ ngước lên nhìn chồng, trong mắt bà niềm tin yêu tái hiện. Ông cúi đầu hôn vợ với nụ hôn sâu nồng thắm nhất từ bao năm nay. Họ thực sự gần nhau lại.

Dưới lầu, nghe tiếng Hal đang điện thoại:

-Chào em, nói giúp hôm nay mình không tới được...không, dù tới trễ cũng không được, nhà mình đang bận làm cây Giáng Sinh và mọi thứ khác nữa.

Phía bên kia liền gác máy. Tiếng Hal la lớn dưới nhà:

-Ba Má ơi, có ba má trên đó không? Ba Má nhớ đem xuống đồ trang hoàng cây Giáng Sinh cho con với! Nhưng đừng quên Ngôi Sao nhé!

Hai vợ chồng buông tay ra, họ chợt mĩm cười. Thật không thể là không nuôi hi vọng trong ngày giáng sinh này. Quả thực đó chính là ý nghĩa toàn bộ từ ngôi sao đó./.

Pearl S. Buck

source

14 Short Stories (pocket book 1963)

Buck, Pearl S. - Fourteen Stories (Pocket Books, 1963) | PDF | Agnosticism | Nature

HẾT

Đinh trọng Phúc dịch 7/8/2026


SÀI GÒN XUÂN CỦA MIỀN NAM



Miền Nam, niềm vui chan chứa đêm mơ hồ

Miền Nam, tình xuân sưởi ấm thêm đôi bờ

Giờ đây mùa xuân đang xóa tan mây mờ

Quên đi đau thương sầu nhớ

Vui ca tung gieo nguồn sống Đắp xây tự do    

(văn phụng/ xuân miền nam)

        
      Chỉ vài ngày về Quảng trị vội vàng, vợ chồng tôi lại vô nam ngay để về lại Mỹ. Thời gian về thăm quê sao quá nhanh! Sau bốn mươi năm xa vắng chẳng đâu vào đâu, nhất là những hình ảnh , âm thanh của ngày đại hội 60 Năm Trung Học Nguyễn Hoàng QT như còn lởn vởn trong trí óc.

Vợ chồng tôi về quê lần này có nhiều sự kiện mới lạ, đặc biệt khó quên.

 

Trên chiếc xe "giường nằm cao cấp" xuôi nam, tôi đã có dịp so sánh với các phương tiện giao thông trên con đường độc đạo 1A , thì những chiếc xe giường nằm đời mới này nó đương nhiên hơn hẳn. Tuy giá vé cao hơn, nhưng xe chạy nhanh, lại thêm ăn uống dọc đường hãng xe phục vụ chu đáo hơn. Chuyện này làm tôi phải nhắc đến cái tên "chuyến xe bão táp " người viết chỉ ví von lại với cái tựa đề trong một phim ngắn trên chương trình truyền hình nào đó nhằm đặt cho chuyến xe vợ chồng tôi ra trung này.  Chuyến ra quê này là xe khách bình thuờng. Ghế ngồi chứ không loại xe giường nằm như  lúc vô lại miền nam trong đoạn kể ở phần dưới. Chuyến xe ra chạy chậm, không an toàn, tài xế lại thiếu tinh thần trách nhiệm quá mức cho phép. Có thể khách đi đã quen với tình trạng đó, nhưng đối với người về như tôi thì quả là một vấn nạn trong lòng.

 Quý bạn có cho người viết quá lời hay quá 'ca cẩm' đó chăng? Nếu bạn thấy hình ảnh anh tài trong chuyến xe ra vừa lái xe vừa nói điện thoại di động. Có thể anh chàng lo  "tán cô đào " nào ngoài Hà Tĩnh, Vĩnh linh gì đó? Có khi xe đang chạy, thấy quán bán chuồng chim đẹp, anh ta dừng lại mua chơi! Anh chẳng màng chi bao nhiêu hành khách đang nôn nóng trên xe? Có thể tôi quen đời sống chính xác, đúng giờ, nơi xứ người ta, nên qua đây lại "dị ứng" chăng? Hay tánh tôi khó chịu, không biết 'nhẩn nại" chăng? Dù sao khi trở về nam,  vợ chồng tôi lại chọn xe GIƯỜNG NẰM là phản ứng tự nhiên, sau khi tôi đã gán cho chiếc xe ra kể  trên là chuyến xe 'bão táp' như trong cuốn phim nào đó của Việt Nam vừa chiếu.

 Trở lại chuyện trên xe GIƯỜNG NẰM. Chuyến xe chạy êm, không nhồi, lắc mạnh khi có đoạn đường xấu. Nằm thư thả tôi có cơ hội ngó nghiêng qua thành cửa sổ, vừa ngắm hình ảnh quê huơng vùn vụt chạy lui phía sau, vừa ôn lại chuyện vừa qua...

Tôi hình dung lại những cái bắt tay vội vàng, những lời nói dứt khoảng chưa hết ý của bạn bè, của những người quen lâu hay mới quen. Trong mớ hỗn độn vội vã trong mấy ngày về lại quê huơng đột ngột của tôi, thời gian chưa định sẵn nó như tạo dựng trong trí tôi một thứ cảm xúc pha trộn khó phân biệt.

hình ảnh trong chiếc xe giường nằm của người viết đi

 Tôi nhận ra gần mình có hai cha con cùng mua một vé trên cái giường cách tôi một hành lang hẹp. Người cha cở tuổi con trai đầu của tôi. Dáng dấp người bố, nếu tôi không lầm, thì là một công nhân hãng xưởng nào đó trong nam. Tôi lại chẳng đoán sai, qua giọng nói thì anh phải là người Nghệ -Tĩnh, đồng nghĩa không phải là người Quảng trị. Cháu gái khoảng ba tuổi, tóc hớt ngắn theo kiểu con trai. Bộ đồ cháu mặc như đang chơi trong nhà không có vẻ gì là đi nam, nói đúng hơn là đang cùng bố làm chuyến viễn hành vào nam trong đời cháu. Anh thanh niên, người bố, coi bộ cưng yêu đứa con gái nhiều lắm. Thỉnh thoảng anh lúi húi lấy từ túi đồ dưới chân ra một chút quà đút cho con ăn. Suốt chặng hành trình dài, hành khách ai cũng thiu thiu ngủ; tôi để ý cháu gái đó cứ lổm ngổm ngồi ngồi trên bụng bố,chẳng chịu ngủ chút nào. Anh thanh niên thỉnh thoảng vỗ nhẹ cho con ngủ. Hai bố con đang vô nam, chắc chắn đó là sinh kế; nhưng mẹ cháu gái đâu tôi đoán chẳng ra?

 Sự quấn quít giữa hai cha con làm tôi nhớ con gái tôi. Cha thì hay thương con gái, phải vậy chăng? Có điều con gái tôi nay đã lớn, không còn nhỏ dại như cháu gái trước mắt tôi. Hơn hai mươi năm trước, tôi làm gì có thì giờ để gần con như thế. Bao hình ảnh trước ngày ra đi- qua Mỹ, còn hằn sâu trong trí nhớ tôi... Trên mảnh đất Bình Tuy - miền nam mưa nắng hai mùa - trước lạ sau quen cho lưu dân Quảng Trị. Khoảng thời gian của quá khứ, mười lăm năm...rẫy rừng là bạn, khói núi sương sa, đi sớm về chiều đã ngốn mất những hạnh phúc như cảnh hai bố con trong chiếc xe giường nằm hôm đó...


             - Khi mô vô SÀI GÒN rứa ba?

 
Câu hỏi đột ngột của cháu bé kia chợt cắt đứt dòng suy nghĩ của tôi. Người kể chuyện này bắt đầu chú ý về một câu hỏi hồn nhiên của cháu bé, bất chợt lòng tôi cảm thấy nao nao buồn. 


Hai tiếng "Sài Gòn", tưởng chừng đã nhạt nhòa, phủ lấp theo mấy mươi năm quên lãng. Thế mà hôm nay trong một chuyến xe, lại thốt ra chính miệng một cháu bé từ ngoài bắc vào. Câu hỏi của cháu thật sự khiến tôi vừa ngạc nhiên lẫn xúc động. 

 Một thoáng liếc qua cháu như một phản xạ thật nhanh mà tôi không kìm được. Từ những gì sâu kín, bấy lâu nay (có thể hay nhiều người khác) tôi giữ mãi trong lòng nay bỗng sống lại từ một câu hỏi của một cháu nhỏ, một tâm hồn chất phác, ngây thơ. 

Tôi lại nghĩ chính đó là một sự thật hiển nhiên: kết tinh từ những mong đợi thiết tha của bé và ngay cả cha mẹ bé hay xóm làng ngoài kia- Vĩnh Linh, Nghệ Tĩnh- những truông cát dài hẹp, đất đai khô khan, người đông bao đời vẫn mãi đói nghèo.  Cháu bé hàng ngày nhìn thấy bà con lần lượt theo nhau, huớng về nam. Một phương nam cũng là việc làm, đồng lương, cơm gạo mà bố bé từng gói ghém, tém nhặt về đem quê giúp đỡ gia đình...

 Có thể tôi đoán đúng.  Chính hình ảnh những bận bố cháu về thăm quê, từng vẽ nên một miền nam no ấm. Từ những chiếc bánh, gói kẹo hay quà cáp mà người bố này mỗi lần về quê từng dựng nên một bức tranh Sài Gòn giàu có trong trí óc bé thơ:

            -Khi mô vô SÀI GÒN rứa ba?


 Câu hỏi của cháu cứ lởn vởn trong đầu tôi suốt hành trình vô nam. Có chút gì chua chát, bồi hồi, bất giác dâng lên trong lòng tôi về cái chuyện 'hay quên' của người đời. Có thể lắm, một số người sinh ra, lớn lên từ đất phương nam nhưng lại 'mau quên' khi đã thỏa mãn với những gì hiện có trong tay. Thế mà trái lại trong lúc này, một em nhỏ không liên hệ chi về một địa danh- nói đúng ra một thành phố mất tên, em vẫn nói lên một cách vô tư như đã từng xưng tụng, ước ao, mong chờ, cùng tràn đầy mỹ cảm về một miền nam tràn đầy hứa hẹn.

Người mình chỉ thích gọi hai tiếng "Sài Gòn" chẳng khác chi tiếng nói phát ra từ trái tim chân thật đó là miền nam nơi chỉ có hai mùa mưa nắng. Tiếng gọi đó thực sự là mùa xuân miền nam như muốn níu kéo của những gì mà chẳng ai muốn mất! 
Về phương nam đó là hướng của một miền đất hứa là mùa xuân của người dân Việt từng có những tâm hồn hào sảng chân chất và tình thương đầm ấm từ lòng người chất phác ngay thẳng. 

 Tôi tin người bố kia lúc ra quê hay những người ngoài kia từng vào nam làm ăn, chắc hẳn họ từng gọi thế. Hai tiếng Sài Gòn sẽ không còn xa lạ cho người mình nói chung. Đó là những gì của thân thiện, chở che, bao dung cùng chia sẻ. Thật vậy, cho đến hôm nay trong tâm khảm tôi, hay trước mắt tôi câu hỏi của một cháu bé từ ngoài kia vào, rõ ràng hai tiếng "Sài Gòn" như một quán tính cho cả ba miền đó là mùa xuân dân tộc.

Sài Gòn- hai tiếng cháu gái đã quen. Xóm làng của cháu ngoài đó thường nghe. Một chút tưởng tượng nào đó nhưng người viết lại tin. Bà con ngoài quê cháu bé chỉ cần nghe hai tiếng Sài Gòn, mọi người đều hiểu đó là một nơi cần tới- một phương trời có sức cám dỗ mặn mà, nồng ấm một vòng tay dang rộng chẳng khác chi  là một vùng "đất hứa". 

Miền Nam, niềm vui chan chứa đêm mơ hồ
Miền Nam, tình xuân sưởi ấm thêm đôi bờ
Giờ đây mùa xuân đang xoá tan mây mờ
Quên đi đau thương sầu nhớ
Vui ca tung gieo nguồn sống
Đắp xây tự do




Người viết lại muốn thả hồn về dòng nhạc cũ của VĂN PHỤNG, ông từng ca tụng "vùng đất hứa" nam phương trong bản nhạc  Xuân Miền Nam  Bốn mươi năm sau, qua cuộc 'đổi đời' để hôm nay chúng ta tình cờ nghe câu hỏi ngây thơ của một cháu bé từ bắc vào nam -"KHI MÔ VÔ SÀI GÒN RỨA BA?"  lần đầu tiên trong đời, cháu có dịp theo bố vô nam và cùng chung một chuyến xe với kẻ viết bài này.span>

 Một câu hỏi đơn sơ, lạ thay tôi hình dung tất cả xưa và nay đều hòa chung một ý tưởng; đó là một miền nam thực sự có một mùa xuân mỗi lúc tết đến xuân về./.

edit lại từ bài cũ của cùng tác giả
ngày 13/2/2026

 

Đinh trọng Phúc - ĐỐT RẪY LÀM NƯƠNG


Ký ức của Đinh trọng Phúc Hàm tân 1980-1995

last edition 10 August 2026

Đôi lời tâm sự

Cũng như số phận không biết bao nhiêu người đồng cảnh ngộ khác, nghề rẫy rừng, tiều phu đốn củi là số phận túng cùng do hoàn cảnh làm "phó thường dân" sau ngày đi "ra trại" về lại với gia đình. Gần mười lăm năm, ngày tháng đó tôi phải lăn lộn vào rừng kiếm sống. Tiếng là để "nuôi vợ đỡ con" hay nuôi sống gia đình nhưng bao nhiêu thứ tôi làm ra từ rừng Hàm Tân không đáng kể chút nào!? Phải nói đó là do bản thân của người viết không giỏi nghề rừng rẫy như bao người khác. Đã thế cái số lao đao cứ đeo mãi khiến người viết chẳng làm được bao nhiêu lợi tức cả?


 Trước tiên người viết dùng đề bài CÁI RẪY LUỘC cho bài này, là một câu chuyện thật của đời người lính sau ngày ở tù cải tạo về lại với gia đình. Nói bao quát hơn nó còn là hình ảnh hay kỷ niệm của lưu dân Quảng Trị từng sống tại vùng nông thôn rẫy núi thuộc xã Sơn Mỹ Huyện Hàm Tân cách đây hơn năm thập niên. Câu chuyện này viết lại, tác giả chẳng cần thêm bớt. Lý do người viết mong sao trước là phục vụ cho bạn đọc, thứ hai là có chút ý giúp cho ai chưa từng có cơ hội sinh sống tại vùng nông thôn rừng rẫy sau 1975 hình dung ra.  


Cuối hết trong chừng mực nào đó, người viết mong ước  dùng bài hồi ức này, vẽ lại một hình ảnh làm lưu cảo cho đời mình cùng thế hệ sau này có thể hình dung một thời đói khổ sau "cuộc đổi đời" đầy gian truân khổ ải cho quê hương ngày đó ra sao hầu tiết chế, chừng mực lại trong cuộc sống đầy đủ hay dư thừa hiện nay.


trân trọng
Đinh trọng Phúc



hình đốt rẫy làm nương


"Gánh cực mà đổ lên non. 
Còng lưng mà chạy cực còn chạy theo " (ca dao)


hi nào cũng vậy, lúc trời sắp chuyển vào mùa mưa, cánh rừng hoang càng về trưa càng oi bức hơn. Quá ngọn Mây Tào trong kia, huớng Long Khánh -Biên Hòa, sấm chớp với những cụm mây đen xa xa cũng đủ tỏ dấu hiệu mùa mưa đang đến. Phía rừng Bình Tuy này, thiên hạ còn lo dồn hết công sức dọn nhũng cái rẫy mới đốt để đón những hạt mưa đầu mùa

    Bạn làm rừng cùng xã với tôi đang hả hê với những mẫu đất mới, mun tro mới, khi bao cây cành lá khô đều cháy gọn hết sạch. Những tính toán "cũng mới" cho vụ bắp và lúa sắp tới .  Những khuôn mặt lem luốc bụi tro, không dấu được nét tin vui, yêu đời khi khi họ tin rằng mùa tới sẽ bội thu. Làm sao người nông dân QT ở vùng này không mà nao nức cho được? Những hạt bắp no tròn, óng ả sau khi bóc lớp vỏ lụa tươi xanh, những nhánh lúa rẫy nặng hạt, từ nước trời tưới xuống ban bố trên đám mun tro đám đất mới đốt dọn...Mưa xuống, trận mưa đầu mùa là lộc trời. Mưa đầu mùa càng lớn chừng nào thì ấm no tới nhiều cho người thôn chúng tôi chừng nó. Những ước ao mong đợi nay đã được đáp đền. Từng tia chớp vang trời, mây đen ngùn ngụt dâng lên từ hướng ngọn Mây Tào, Long Khánh đó là tiếng vọng và hình ảnh của mừng vui.

***
vị trí núi Đất Hàm Tân theo Googe map hiện tại


  Riêng mình tôi lại buồn do rẫy tôi đã bị 'đốt luộc' sớm hơn rẫy họ gần hai tháng trời. 

 Bạn đọc sẽ hiểu tại sao tôi BUỒN và "rẫy luộc" là gì?

  Sau thời gian đi "đường biên", nghĩa là tôi phát hai lối nhỏ là hai cạnh song song nhau, coi như là "giành phần" mình trước khi chính thức chặt hạ . Non mẫu rừng này, một mình tôi nếu làm xong là cả một "gia tài". Tiếp đến những ngày phát luồng tức là rong cây nhỏ khỏi vướng bận khi chặt hạ cây lớn.  Thêm một ngày qua đi là thêm nhiều cây rừng ngã rạp, cái mẫu rẫy "tương lai" càng lúc càng lộ rõ dưới ánh sáng mặt trời.


  Làm rẫy là vậy, chẳng có luật lệ nào. Người dân quê tự thỏa ước với nhau để tạo ra lệ, một thứ "luật rừng" đúng nghĩa của nó , cùng thực tế như thúng lúa, mớ bắp làm ra từ rừng vậy thôi. Ai cũng lo dành phần đất rừng trước. Nhà đông người thì họ khoanh vùng rộng hơn. Có khi người ta vì lòng tham chỉ phát luồng cho có đường biên thật rộng, nhưng cái lõm rừng quá rộng ở giữa họ chỉ để dành thôi. Đây là trường hợp của những "cái bụng tham lam ", mấy kẻ này không được lòng trong thôn xóm lắm.

Trở lại chuyện của tôi, số làm rẫy thuộc loại "tơ -lơ- mơ" búa không ra búa rìu không ra rìu , ì ạch hạ xong những cây lớn mới là "chiến công hiển hách" đối với tôi. 


Hình như bạn đọc còn nhớ trong những bài ký ức trước tôi hay nhắc đến điếu thuốc rê và cuộc đời làm rẫy? Đúng vậy, mỗi lần "hạ" xong một cây lớn là tôi vấn một điếu thuốc rê "to đùng", đứng dạng chân hút phì phèo , ngắm trời nhìn đất khoái trá vô cùng.


ÔI! TÔI BỊ MẤT PHẦN CƠM TRƯA 



  KỶ NIỆM cay đắng đến "tội nghiệp" trong khi mồ hôi kẻ này còn nhễ nhại cho từng tháng ngày trong rẫy chưa đáng nói bằng nỗi niềm chua chát, buồn thương đến "tội nghiệp" khi người làm rẫy như tôi bị ĂN TRỘM PHẦN TRƯA bới theo khi lúc vào làm rừng.

Chuyện là vầy...
  Tiếp tục phát cái rẫy năm đó gần xong. Một bữa trưa sau khi gắng phát xong một đường luồng tôi lui lại lùm cây vói tay lấy cái bao cát đựng cơm trưa thì nó "không cánh mà bay mất" ! Một thoáng lạnh người...

 
 
-Lấy gì ăn  làm tiếp chiều ni?
  -đứa  nào chơi ác giấu gô cơm của mình rồi?

  Tôi gắng tìm quanh, do tin rằng thằng bạn nào gần tôi tìm cách dấu nó để chọc tôi cho vui thôi. Càng tìm tôi càng không thấy gì? Dù sao người kể chuyện này vẫn 
cố tin hình ảnh cái bao cát ny- lon xanh của  Mỹ đang treo tòn teng đâu đó... 

     Thất vọng...b
uồn!

 Thế là 
tôi bị trộm phần ăn trưa rồi?! Nỗi đắng cay chợt dâng lên trong lòng tôi. Một cảnh đời hay cuộc sống, có những con người đói khổ thế kia? Họ sẵn sàng tham lam, trộm bất cứ cái gì họ thấy, dù biết đó là phần ăn của kẻ khác - cùng khổ, cùng thiếu đói hay nói khác đi là bạn làm rừng như họ? Những bàn tay nhức ê, những khuôn mặt xạm nắng, những ngày cùng cúi đầu mãi mê trong rừng sâu với chim kêu vượn hú và những mong cầu ước mong như nhau đến từ nhiều cái bụng thiếu chất hay mong cầu đơn điệu đó là bắp đậu thật nhiều...

  Tôi không còn nhớ rõ cảm giác của mình lúc đó ra sao? Tức hận, buồn, bực bội của người bị "mất của" hay lòng thương hại tha nhân từ đức từ bi của bậc tu hành? Bậc tu hành với lòng thương hại có thể không có trong tôi ngay giây phút đó? Cái đáng nhớ là phút não lòng tức giận của một người "cùng khổ" như họ thôi.

 Chuyện đáng nhớ cho đến hôm nay là tôi không tiếc phần cơm mà tiếc cái "lon gô", cái muỗng i -nốc (inoxidable -không sét) của Mỹ, hai thứ mình khá quý do ngày đó làm gì kiếm ra? Có thể vào lúc này người ta không thông cảm sự thiếu thốn kia? Một thời bao cấp mọi thứ trong xã hội giao thời kia đều "quý và hiếm" từ tấc vải, miếng cơm lon gạo, chiếc xe đạp, lít dầu hôi, ngay cả cây kim sợi chỉ...nói sao hết chuyện của tháng ngày "bao cấp" kia?


  Thế là tôi phải về sớm, mất tiêu buổi làm chiều! Còn may! chiếc xe đạp thồ  giấu kỹ trong bụi rậm không mất.


Rẫy tôi bị Luộc - ĐÓ LÀ SỰ TRẢ THÙ CỦA THẰNG HAI CHÀM XÃ TÂN THẮNG


                            CÂY DẦU
   

   Một ngày khi những cây cuối cùng sắp chặt hạ gần hết. Tuy vậy, đám rẫy chưa hẳn là khô dòn để đốt. Đang cắm cụi phát nhành cây vương trên gốc dầu cao, bỗng phía sau xa tôi nghe tiếng lửa cháy răng rắc và làn khói xanh bốc lên cao dần...

   -Chết cha! lửa !lửa! hình như rẫy miềng!?

  
 Tôi phóng nhanh thối lui phía sau. 

  Thôi đúng rồi!

 Ngọn lửa bốc lên từ đằng cái khe nhỏ nơi những thợ săn Tân Thắng hay men theo. Nơi  đó cũng là điểm đầu của cái rẫy mới của tôi gỗ lá khá khô. Lữa và khói bốc lên càng lúc càng cao. Ngọn lửa càng lúc càng hừng hực cháy pha lẫn tiếng nổ lốp bốp của cành lá còn tươi càng lúc càng dồn dập. Tôi chỉ còn nước tìm chỗ chiếc xe thồ kéo nó ra khỏi bụi cây, quên luôn chuyện gai góc , tìm đường thoát... 

-Bọn nó đốt rồi, đúng bọn thợ săn Tân Thắng rồi! 


nghề lấy dầu rái -thợ rừng đốt nóng miệng cây dầu nhựa sẽ ứa ra đọng lại đáy miệng, một lần cỡ một chén nhưng người thợ rừng thu gom nhiều cây dầu trong một lần làm như vậy sẽ có một số lít dầu rái đen và đặc sánh. Họ không gian tham của nhau, rừng dầu của ai thì người đó hưởng. Dân làm rẫy đã hạ xuống cưa gỗ làm ván khiến họ thù hằn vô cùng
 
Mối thù hằn giữa nông dân QT đi phát rẫy làm rừng gia tăng càng lúc càng cao với nhóm thợ săn kiếm nghề lấy dầu. Những cánh rừng bạt ngàn của Hàm Tân, nơi vô số cây dầu sản xuất ra loại dầu rái đi ghe và nghề làm biển đang cần. 
Dầu rái là thứ bôi cho ghe thuyền khỏi mục là những thứ nghề đi biển. La Gi là thị trấn biển ghe thuyền khá đông nên có nhu cầu về dầu rái. Đây là sinh kế của nhóm thợ rừng xã Tân Thắng.  Họ không là người Quảng Trị, phần nhiều là con cái người Chăm dân bản địa Bình Thuận Phan Thiết bao đời nay. Thợ lấy dầu này họ không phá rừng trồng bắp lúa vốn liếng sinh nhai của họ nằm ở những cây dầu, nơi mà tự  nguyện chia vùng với nhau lần lượt đi lấy dầu về bán thôi. Nghề làm rẫy đã đốt phá, chặt hạ, cưa gỗ biết bao nhiêu cây dầu? Rẫy đồng bào QT càng nhiều, đất bạch hóa càng tăng và những cây dầu, mạch sống những thợ rừng kia, cũng biến mất, và sau cùng là sự gia tăng lòng căm ghét từ những người bị mất nguồn sống.



Họ đốt "rẫy non" cho bỏ ghét. Họ muốn trả thù, trong đó tôi là một nạn nhân. Dù sao, ngang đây bạn đọc chắc chưa hiểu tường tận hết sự trả thù ra sao?

  Ngày hôm sau tôi lên rừng sớm để biết tình trạng rẫy mình. Bạn làm rẫy cho biết thằng Hai Chàm nó đốt rẫy của tôi chứ không ai khác. Thằng Hai Chàm ở Tân Thắng, nó "một mình một ngựa" từng thề sẽ trả thù cho cái nghề lấy dầu rái của họ bị "mất cơm". Dĩ nhiên 'thủ phạm' đốt cây dầu của những thợ lấy dầu này là người làm rẫy chứ ai vào đây nữa ?


Những vết nứt trong lòng bàn tay không có thì giờ lành hẳn. Đau lưng mỏi gối mới có một mẫu rừng mới như hôm đó. Thế mà chỉ một 'mồi lửa' thằng Hai Chàm đã trả hận và tôi là kẻ khổ đau của một sự thù hằn đến từ chén cơm manh áo.


Hai Chàm... rõ ràng tôi chỉ nghe tên chứ không hề biết mặt. Dù sao cái tên đó cũng chứng tỏ họ không là người QT mà là người sắc tộc.

  Bỏ thì thuơng, vương thì tội

 thế là tôi tiếp tục phải dọn sớm cái "rẫy luộc", cành ngọn cháy không hoàn toàn, nham nhở, phải tốn công gấp bốn năm lần khi dọn rẫy cháy đúng thời lúc cây cành khô róm. Đã thế, khi đã "cháy luộc" thì càng ít mun tro, như vậy đất không thể nào tốt để gieo hột được. Đó là tại sao có bạn rừng gặp rẫy bị "luộc" họ đành bỏ đi, không làm nữa.

  Một mùa "thu hoạch" cái "rẫy" khổ nạn đó, tôi chỉ còn vài gánh dưa, hơn chục thúng lúa, vài ký đậu xanh ... chẳng đủ vốn -công "cơm đùm gạo bới" của vợ tôi giúp chồng vào rẫy, làm rừng, bao ước vọng tính toán của hai vợ chồng nay chẳng còn chi. Thu hoạch từ đám đất rẫy bị luộc 'khổ đau' đã ít. Ngày đem chục thúng lúa rừng về lại mưa to gió lớn. Nhớ làm sao hình ảnh đáng thương cho mấy đứa em vợ...nước lũ dâng mau, hai đứa em vợ không ngại nguy nan đội từng bao lúa trên đầu lội qua dòng nước chảy xiết chỉ còn bao lúa và cái đầu lặn hụp nhô lên dòng chảy... Cám ơn trời phật, qua được dòng nước lũ tôi và hai đứa em vợ- cậu Lô cậu Lu bình an vô sự. Người anh rể như tôi mang được cái xe đạp thồ qua suối là may lắm rồi.

Thu hoạch xong. Tạm gọi là thu hoạch, một mùa rẫy nói như phần trên là "không ra cơm cháo gì", tôi vẫn lên thăm lại cái rẫy đáng buồn đó. Ngắm lại những thân cây dài thườn thượt không cháy được vẫn choán hết diện tích cái rẫy, lòng tôi buồn làm sao? 

Cho đến một ngày? 

Vâng đúng vậy thưa bạn đọc, cho đến một ngày đứa em vợ tôi đi 'nghĩa vụ' bên Cambodge về. Cậu nó vô nghề vô nghiệp không lương không lá chi sau ngày mãn nhiệm vụ. Trần thiên Danh đã cặm cụi cùng anh rể vào lại đám rẫy đó, cưa hết những thân cây này đốt lại thành than vụn. Hai anh em hì hục đem về bán được mớ tiền khiêm tốn do than không đẹp bằng nghề đốt than chuyên nghiệp. 
                                                     ***
  Đót phá rẫy người khác chưa khô đó là sự 'trả thù giữa người và người' khi tranh nhau nguồn sống của rừng thiêngNgười làm rẫy ngoài đổ mồ hôi công sức mẻ rìu hư rựa còn nỗi lo nơm nớp sợ bị phá hoại bị trả thù. Những phận người tranh nhau nguồn sống từ những đám rừng thâm u nói trên. Con người còn giành giựt "quê hương" của muôn thú lại còn thêm nỗi sợ trả thù của thiên nhiên khi lo chống chọi lại sự phá hoại của thú rừng chim muông nữa.  Bầy thú hoang tinh quái lắm , chúng chỉ đợi những lúc rẫy có được cái ăn là xuât hiện.  Nào khỉ bẻ bắp, nào heo rừng ủi trốc sắn, khoai. Tôi kể đến sự phá hoại của mấy bầy keo xanh ,từng bầy cũng phá bắp không kém khỉ ; một bầy keo bay sà xuống thì khung cảnh chắc khác gì   'máy bay oanh tạc' ! Những trái bắp năng tròn trong phút chốc bị những cái mỏ khoắm xé toạc rách nát tơi bời trông đến 'nhức mắt , nát lòng'   . Những con sóc 'bí hiểm' chẳng kém, bao trái dưa lấy hạt đến hồi chín đều bị chúng moi ăn hột .

                                  
Thế là bà con dân làng vô làm chòi coi rẫy. Đêm đêm tiếng phèng la, tiếng mõ cóc cóc, cái gì gõ được đều đem ra chòi 

.
 Cánh rừng tĩnh mịch ban đêm , mùa rẫy thuờng bị khuấy động từ bao âm thanh:

   -huầy huầy 

    -ơi ơi ơi !!! cóc , cóc, phèng phèng ..

Tất cả cộng lại, tạo thành một tạp âm LẠ LÙNG MA QUÁI  hay có thể là một KHÚC "NHẠC RỪNG KHUYA".


Rừng khuya, người và thú canh nhau, rình rập từng giây phút. 
Dù ngày hay đêm, nhất là đêm về con người phải canh chừng để giữ cho được miếng ăn. Nguồn sống giữa rừng hoang chính đó là mồ hôi hòa chen nước mắt sau bao lần cây rừng ngã gục, lửa hừng hực cháy,  rồi mun tro...

  Tôi muốn nhắm mắt lại để trí nhớ khơi lại bao hình ảnh, âm thanh ngày đó ra sao? Đúng thật, như một khúc NHẠC RỪNG quay lại, đó chính là những miếng rẫy đượm bao kỷ niệm chua cay, rơm rớm u buồn khiến mỗi lần bưng chén cơm lên, tôi càng thêm trân trọng "hạt ngoc trời ban" ./.


DHL 11/10/2014

edition mùa Dịch Covid-19 
28/3/ 2021 USA
 

 40 NĂM SAU, 2021 tại xã Tân Xuân - Sơn Mỹ (Hàm Tân) mới  đều thấy trải rộng một màu xanh của mì hai bên đường, bạt ngàn tít tắp như lấn át những vườn keo non.  hình rẫy của Anh Trương Văn Đồng, một chủ trang trại nông nghiệp đươc lên mặt báo Vietlinh.vietnam


           đường qua xã Sơn Mỹ năm 2021

CHUYỆN KỂ VƯỜN ĐIỀU của HAI LÚA và BẦY GÀ MANG DÉP LỐP tại XÃ SƠN MỸ

V ƯỜN ĐIỀU của Hai Lúa năm nay coi bộ được chăm sóc kỹ lắm. Chẳng lạ chi vì nghe đâu dưới huyện năm nay thu mua không cò...