Đinh trọng Phúc - LƯU BÚT NGÀY XANH

Theo năm tháng hoài mong

thư gửi đi mấy lần đợi hồi âm chưa thấy

em ơi nhớ rằng đây còn có anh đêm ngày

hằng thương nhớ vơi đầy

(Châu Kỳ/ Sao Chưa thấy Hồi Âm)

BẠN MẾN,

Có lúc nào chúng ta ngồi nhớ thương về một thời mực và giấy không? Cái thời chúng ta hay mua từng đồng mực viên hoà với nước rồi đựng trong cái chai nhỏ xong không quên "nhém" hay vặn thật kỹ. Có mực đồng nghĩa chúng ta đang học lớp ba lớp tư niềm hãnh diện này khiến chúng ta nâng niu những bình mực này chẳng khác chi báu vật? Làm sao chúng ta quên được hình ảnh xin mạ vài đồng rồi chạy ù ra cái quán đầu kiệt mua cho ra cái lưỡi viết rồi về nhà cắm vào cái cán viết. Nếu mua chưa ra cán, chúng ta cột tạm vào đầu cái đũa gãy hay cái que tre nào đó cũng xong.

Mua mực viên thì ta phân biệt mực tím hay mực xanh để o bán quán biết mà bán cho đúng. Bình mực không VITA còn sót lại chúng ta cũng dùng mãi tưởng như 'suốt đời' - ôi quý làm sao!

Ai đã qua cái thời học trò bé nhỏ khi đã vào những năm được dùng viết mực làm sao mà không nâng niu từng nét chữ. tiết kiệm từng giọt mực. Chúng ta vừa dùng giấy thấm cho khô vừa hít hà suýt xoa mỗi khi làm bình mực đổ. Rồi thời bình mực 'nhựa KHÔNG ĐỔ' ra đời, một lần nữa chúng ta quý nó làm sao

Hạnh phúc sao cho từng trang giấy sau giờ tập viết kèm theo những điểm 9 hay 10 màu đỏ đậm đà cùng lời khen của thầy cô. Từng giọt mực lập công. Rồi chúng ta thương cái cán viết những lúc nó nhịp nhàng lên xuống viết nên bao nét chữ dịu dàng lúc ngón tay cậu học trò nắn nót mải mê...

Bao cô, cậu học trò nay bước vào thời biết dùng viết máy. Hãnh diện làm sao khi ta bước vào trung học. Nam sinh trung học thật lòng vui sướng khi trên túi áo trái của mình lại "lấp ló" màu vàng óng ánh của cái nắp viết máy. Tuyệt đỉnh ước mơ là ngòi pilot; nắp vàng càng quý. Loại khá thì có viết máy parker, alpha... Những thứ viết máy thế kia chúng còn tiêu biểu cho một thời kỳ chúng ta khôn lớn lúc đang bước vào ngưỡng cửa trung học. Viết máy tiện lợi cho học trò trung học, vừa qua thời tiểu học - lớp ba lớp tư với ve lọ, mực viên cùng cái cán viết tòa, ôi chúng ta nhớ lại, sao mà "lạc hậu" quá đi.

Thời thế đổi thay vùn vụt. Ngày trước chắc hẳn chúng ta chẳng hề hình dung hình ảnh cuộc sống nói chung là xã hội hôm nay đang chạy đua với kỹ thuật số (digital) cùng "a còng" (@)". ..

Nhân viên bưu điện - các chú các cô chuyên ngồi đánh điện tín (giây thép) nay ngồi ngáp dài buồn cho công ăn việc nay chẳng còn thích hợp. 'Cảnh đợi cánh thư xanh người yêu từ phương trời xa sao thơ mộng quá. Hai kẻ yêu nhau ngày qua ngày ngóng bác bưu tá viên đầu ngõ quả thật không còn nếu có chăng nữa cũng thật hiếm hoi. Chúng ta hồi tưởng lại, phải chăng giây phút nhận lá thư xanh đó là lúc ta bỗng dưng thấy người đưa thư " hôm nay sao đáng yêu chi lạ". Ôi chỉ là hoài niệm một thời- chuyện đánh giây thép "tích tịch tè tè" các bác bưu tá viên sẽ mang các tờ điện tín khẩn cấp nào đó... bao hình ảnh thực sự chìm sâu vào quá khứ.

Các thế hệ đi sau làm sao chiêm nghiệm được cảm xúc và hình ảnh ngày đó như chúng ta từng có. Những thế hệ sau này còn gọi là "gen Z" hoàn toàn không có những cảm xúc vừa tả. Có thiệt thòi chăng cho những tâm hồn sinh ra và lớn lên trong thời kỹ thuật số, mọi thứ đều có các robot tin học tính toán, làm thay.

Tất cả đều biến mất trong thời đại điện toán.

Thế đó, thế gian biến đổi khôn lường không ai ngờ được. Chính chúng ta trong thời đại hôm nay chưa hẳn đã đoán được hình ảnh ngày mai, một ngày mai ra sao cho SỐ PHẬN VIẾT VÀ GIẤY?

Nhưng biết đâu mai đây thiên hạ sẽ có một ngày: ngày bạn cũng như tôi thèm muốn một lá thư xanh với đôi dòng chữ tự tay người viết lấy. Có thể bạn cho là chuyện "huyền thoại" đó thôi. Ai thân lắm thì sẽ hiện trong vài dòng mét xịt (message) trong cái Iphone đời mới thế là an ủi hay ấm lòng rồi!

Cái ngày đó sẽ có thật đó bạn ạ. Đó là khi thiên hạ lười viết. Ngón tay nay quen rồi khi chỉ biết gõ và bấm thôi. Những dòng "mét xịt" trong Iphone sẽ thay cho hàng chữ dịu dàng trìu mến trong lá thư xanh nào đó. Phong bì và những con tem không ai còn nhớ. Hình ảnh tờ giấy viết thư loại pelure màu xanh hi vọng hay hồng tình yêu sẽ không ai nhớ hay biết đến nữa! Đây là thời những con 'rô- bốt tin học' thay người trong viết và giấy cùng trao đổi tâm tư...

Chúng ta mong sao thấy lại một thời mực tím cùng đôi dòng tự tình trên trang vở. Những câu thơ ghi lại từ một bài thơ lãng mạn đa tình. Có bài thơ tình nào đó hay đến não lòng làm người ta phải nắn nót chép lại, e ấp cất dấu bên trong cuốn vở học trò hay cuốn sổ nhật ký ngày xanh...

Chúng ta đâu có những cảm giác bồi hồi xúc cảm của một ngày xưa, phút giây nhận được lá thư người thương yêu gửi qua bưu điện. Những lá thư có khi hàng tuần hay non cả tháng mới tay người nhận. Một thời đại phương tiện thông tin quả khó khăn và thiếu thốn. Một cảm xúc và trải nghiệm nho nhỏ nào đó dâng lên trong tâm hồn chúng ta, lớp người sống qua hai thời đại xưa mà không quá xưa và nay tức là kỹ nghệ Internet và kỹ thuật số phát triển như vũ bão.

Một khi trong tâm hồn chúng ta còn lắng đọng chút nào tâm tình hoài cổ, đó là khi bạn và tôi hay nhắc lại bao chuyện "ngày xửa ngày xưa", ắt hẳn không ai nỡ quên đi một thời VIẾT và GIẤY. Lãng mạn hơn một chút, chúng ta có thể gọi đây là Nỗi Buồn Bút Mực. Một nỗi buồn nào đó man mác dâng lên trong lòng khi những hình ảnh dễ thương đang chia tay chúng ta mãi mãi./.

Đinh trọng Phúc edit và

tái đăng

CHATBOTS- CON VẬT ĂN NGƯỜI NGAY TRONG NHÀ BẠN

'A predator in your home': Mothers say chatbots encouraged their sons to kill themselves

'Một CON THÚ ĂN NGƯỜI trong chính ngôi nhà của bạn': Các bà mẹ nói do chính AI chatbot đã gián tiếp khuyến khích con trai họ tự tử

PHỤ HUYNH NÊN ĐỌC GẤP BÀI NÀY

BÀI CỦA Laura Kuenssberg BBC

Sewel và bà mẹ Garcia

Bà mẹ Megan Garcia không hề hay biết đứa con trai tuổi mới lớn của bà có tên là Sewell, đó là một "cậu bé thông minh, đáng yêu", từng hao tốn hàng giờ để trò chuyện một cách mê muội và ám ảnh với ứng dụng AI tên là Character.ai đó là thời gian cuối xuân 2023

Khi đã có người mê ứng dụng AI đó rồi thì rõ ràng nhà bạn đang rước hay có "Cảm giác giống như có một "CON VẬT ĂN NGƯỜI" lọt thỏm vào gia đình bạn. Bà mẹ Garcia nói với tác giả bài trên  trong một cuộc phỏng vấn đầu tiên cho bà tại Anh Quốc.

Vấn nạn đáng sợ trên cho các bậc phụ huynh vào thời điện toán và trí tuệ nhân tạo phát triển theo lời bà mẹ trên là điều quá nguy hiểm do trẻ con lại tìm cách giấu giếm sự đam mê phù thủy đó mà cha mẹ không hề biết để cảnh giác. Chỉ trong vòng mười tháng cậu Sewell, 14 tuổi, đã qua đời do cậu tìm cách tự kết liễu cuộc sống của mình.

Chỉ đến lúc con trai mất đi, bà mẹ Garcia và gia đình mới phát giác ra từng có một lượng lớn tin nhắn giữa Sewell và ứng dụng AI chatbot lấy tên là nhân vật Daenerys Targaryen trong Game of Thrones.

Theo bà mẹ Garcia, phần lớn tin nhắn tới con trai bà đều mang tính chất lãng mạn rồi đến tục tĩu. Nhưng cuối cùng khuyến khích con bà tự sát qua nhiều suy nghĩ tự tử cùng dụ cậu bé "hãy về nhà" với nó?
Gia đình bà Garcia sống tại Hoa Kỳ và là bà mẹ đầu tiên đi kiện CHARACTER.AI do cái chết oan khiên của người con trai mới lớn trẻ người non dạ. Ngoài chuyện đòi công lý cho con, bà Garcia mong muốn các gia đình khác nên hiểu ra sự nguy hiểm đến từ ứng dụng chatbot hãm hại con cái. Bà xác quyết hệ quả này là thảm họa do bà phải chịu đựng nỗi đau mất con và thảm họa này sẽ phủ chụp lên nhiều gia đình nữa nhất là đối với lứa tuổi thanh thiếu niên (teen).

Trở lại chuyện nạn nhân là cậu bé Sewel khi gia đình cậu biết ra tin nhắn nguy hiểm trên điện thoại cầm tay của cậu thì cậu tức bực hung hăng và đòi bỏ nhà ra đi. Người mẹ kiểm soát máy tính cá nhân của con trai thì không còn tìm thấy điều gì "bất thường" nữa? Nhưng nhờ vào cậu con trai đầu, người anh cả nay đã phăng ra là cậu nhỏ Sewel đã cái ứng dụng VPN

Nhưng cuối cùng, anh trai cậu phát hiện ra rằng cậu đã cài đặt VPN (virtual private network) đại khái là ứng dụng bảo mật riêng cho ai đó, để sử dụng Character.ai và khi mở được gia đình đã tìm thấy rất nhiều tin nhắn. Gia đình đối diện một sự thật vô cùng kinh hoàng khi thấy cậu bé mới lớn là một đứa trẻ lứa tuổi dễ bị tổn thương, đã bị một nhân vật ảo dụ dỗ – và cuộc sống của cậu bé hoàn toàn bị ám ảnh, đe dọa bởi một thứ không có thật và hoang tưởng?

Chatbot AI đã bắt chước hoàn hảo hành vi dụ dỗ từng đánh cắp lòng tin và sự ngây thơ của cậu con trai của họ. Gia đình nạn nhân cuối hết là mang trong lòng một cảm giác tội lỗi do để một con thú săn người lọt thỏm vào sống cùng họ mà họ không hề hay biết trước để cứu con họ. Đến khi biết ra thì đã quá trễ tràng do con trai đã tự vẫn rồi để lại một nỗi đau tinh thần đè nặng lên toàn bộ gia đình họ.

Nhưng phát ngôn nhân của CTy Character.ai nói với BBC họ không bình luận?

Bà mẹ Garcia tin chắc nếu con trai không tải xuống ứng dụng Character.ai, thì cậu ấy vẫn còn sống. Bà Garicia khuyên mọi người nếu thấy con mình đang trở thành nạn nhân hãy kéo con ra gấp như kéo một người ra khỏi dòng nước xoáy càng nhanh chừng nào hay chừng đó. Chớ để như bà một người đã mất đi cơ hội của hai chữ THỜI GIAN.

LƯỢC TRÍCH 

Đinh trọng Phúc 

nguồn 

 Mothers say AI chatbots encouraged their sons to kill themselves

ĐỪNG ĐỘI NÓN CỐI CHO TNS SANDER BERNIES

Thượng nghị sĩ Bernie Sanders Hoa Kỳ đã phát biểu một bài nói chuyện tràn đầy nhiệt huyết tại cuộc mít tinh lịch sử “Không Vua” tại Thủ Đô Hoa Thịnh Đốn cách đây 2 tuần lễ đó là ngày 18/10/2025.

Bài diễn văn này cùng lúc như là một phần của ngày biểu tình của hàng triệu người Mỹ trên toàn quốc nhằm chống lại âm mưu củaTổng thống Donald Trump thu tóm quyền lực khi lợi dụng tình trạng chính phủ đóng cửa lâu dài. Lồng trong 2500 cuộc biểu tình cả nước, TNS Sander nhấn mạnh với lời cảnh báo nền dân chủ Hoa Kỳ đang gặp phải tình trạng rất nguy hiểm do đó ông cho rằng “Chúng ta, Nhân Dân, We the People phải sẽ làm chủ”.

Với bài phát biểu đầy cảm xúc cùng tràn trề nhiệt huyết tuy tuổi cao, ông Sander lên án vấn đề hiện tại là TT Trump đang lạm quyền với tính cách độc đoán cộng hưởng với sức mạnh tài chính của giới tài phiệt (Orligachs) như các tỷ phú tài phiệt Elon Musk và Jeff Bezos,., nhằm cắt giảm sâu mạnh các quyền lợi về chăm sóc sức khỏe và quyền lợi của người lao động và giới nghèo nước Mỹ.

TNS Sanders nhấn mạnh lịch sử Hoa Kỳ từng được các tổ phụ lập quốc Hoa kỳ từng chống lại Đế quốc Vua Anh mấy thế kỷ trước nay ông kêu gọi sự đoàn kết, công lý và bình đẳng kinh tế cũng như lập lại sự đấu tranh khi lịch sử lập lại trước âm mưu của TT Trump đẩy thể chế TỰ Do Dân Chủ Hoa Kỳ vào thành một chính quyền Độc Tài Toàn Trị – Ông tha thiết thúc giục người dân Hoa Kỳ hãy cùng nhau bảo vệ nền dân chủ từng đứng đầu Thế Giới để giành lại một nước Mỹ của tự o, phẩm giá và công bằng cho tất cả mọi người dân. 

NGUỒN LINK NGỤ NGÔN AESOP

 

Library of Congress Aesop Fables 

===================================  

CHUỘT THÀNH PHỐ VÀ CHUỘT LÀNG QUÊ

Ngày xưa có con chuột

The Town Mouse & the Country Mouse

A Town Mouse once visited a relative who lived in the country. For lunch the Country Mouse served wheat stalks, roots, and acorns, with a dash of cold water for drink. The Town Mouse ate very sparingly, nibbling a little of this and a little of that, and by her manner making it very plain that she ate the simple food only to be polite.

After the meal the friends had a long talk, or rather the Town Mouse talked about her life in the city while the Country Mouse listened. They then went to bed in a cozy nest in the hedgerow and slept in quiet and comfort until morning. In her sleep the Country Mouse dreamed she was a Town Mouse with all the luxuries and delights of city life that her friend had described for her. So the next day when the Town Mouse asked the Country Mouse to go home with her to the city, she gladly said yes.

When they reached the mansion in which the Town Mouse lived, they found on the table in the dining room the leavings of a very fine banquet. There were sweetmeats and jellies, pastries, delicious cheeses, indeed, the most tempting foods that a Mouse can imagine. But just as the Country Mouse was about to nibble a dainty bit of pastry, she heard a Cat mew loudly and scratch at the door. In great fear the Mice scurried to a hiding place, where they lay quite still for a long time, hardly daring to breathe. When at last they ventured back to the feast, the door opened suddenly and in came the servants to clear the table, followed by the House Dog.

The Country Mouse stopped in the Town Mouse's den only long enough to pick up her carpet bag and umbrella.

"You may have luxuries and dainties that I have not," she said as she hurried away, "but I prefer my plain food and simple life in the country with the peace and security that go with it."

Poverty with security is better than plenty in the midst of fear and uncertainty.

"KINH TẾ MỚI KHE SANH" MỘT THỜI KHỐN KHỔ

hình ảnh từ báo ngoại quốc như AP những ngày khi người thành phố Sài Gòn bị ép đi vùng kinh tế mới vừa sau 1975

Sau 1975 các làng ở Triệu Phong bắt đầu bị kế hoạch giản dân bằng chính sách Kinh Tế Mới của Ô Lê Duẫn. Số người từ các làng đồng bằng Triệu Phong một làng phải bị cắt đi phân nửa .

Đây là LỆNH của Đảng khó ai chống lại. Nhưng dân bị ép đi, phải rời làng nơi họ sinh ra và bao đời sống với lư hương bát nước tổ tiên nên bà con Triệu Phong đau lòng lắm.

Chính Quyền mới đối với QT đã nhìn được vùng Khe Sanh là nơi xa xôi heo hút và cần tống số dân này lên đó canh phá và sau nữa là giành đất giữ đất đối với biên giới Lào.

Không kể xiết nỗi khổ của bà con Triệu Phong lúc đó nhưng lệnh đi thì phải đi. Mỗi nhà phải cắt đi nửa hộ khẩu cùng lúc phong trào hợp tác xã các làng ở Triệu Phong phải thành lập. Mồ mã phải bị quy hoạch lấy đất cho Hợp Tác XHCN ...

Một giai đoạn đổi đời, trần thân nhất mà bà con Triệu Phong nay nếu còn sống thì không còn bao nhiêu nữa do bà con đã về với ông bà cả rồi.

Tại đất Khe Sanh khổ quá bà con ta phải lên kế hoạch "TRỐN" bằng cách dàn cảnh.

Dàn cảnh ra sao? Ngày ngày tại Khe SAnh vẫn có mặt đầy đủ tại đội đoàn lao động để du kích khỏi để ý. Đêm về thì dàn cảnh để áo quần còn phơi trước nhà và lén đi trong đêm

Ban ngày du kích ngó vào thấy có áo quần phơi trước nhà trước có người ở nên không để ý theo dõi.

Bà con ta gọn nhẹ tìm cách thoát trong đêm đi về cho đến Cam Lộ, Đông hà và tìm đường vào....nam.

Phương nam cũng là hướng mà đồng bào các tỉnh ngoài bắc như Thanh Hóa Nghệ Tĩnh do khổ quá cùng hàng hàng lớp lớp di cư vào để làm ăn tìm mạch sống mới.

Bà con làng ngoại người viết, như Cậu Tơ dì Tưởng hay nhiều người khác từng từ vùng Kinh Tế Mới Khe Sanh trốn đi rồi lại gặp lại nhau nơi đất khách quê người Kontum 2000 Chị mù loà , em bại liệt ôi thời gian Biết ngày nào gặp lại vườn xưa nơi làng Nại Cửu ngày cả nhà sum họp còn đông bóng người thân ?Giờ đây người xưa nay đã đà khó gặp do thiên cư tản mác khắp nơi: Kontom Phú Bổn, Đồng Nai Sông Bé Ruộng đồng nam phương hay đã về với người muôn năm cũ? Hình ảnh xa xưa tất cả đều nằm trong vùng kỷ niệm. Nói với lớp người sau này, người viết chỉ một mong vẽ lại một nét sơ sài của LÀNG NGOẠI ngày đó, lâu lắm rồi ít ai nhớ lại.

Ôi "Nắng Đẹp Miền Nam" bài hát năm xưa của Lam Phương không ngờ ứng nghiệm

Giờ các dì các cậu làng Nại Cửu hay bà con Triệu Phong sau khi "vượt biên ngay trong lòng đất quê hương" đã tạ thế tại quê hương miền nam như Ban Mê Thuộc, Đắc Lắc xa vời.

Người QT đi đâu cũng gặp nhưng lớp cháu con tại quê hương miền nam đâu có thấu hết nỗi đoạn trường của bọ mạ một ngày sau 1975 phải TRỐN QUÊ HƯƠNG ĐỂ RA ĐI BIỆT XỨ?

Lớp cháu con QT từ phương nam nếu làm ăn dư dật rồi có về lại quê nhà QT hãy thắp lên một NÉN TÂM NHANG KÍNH NHỚ LẠI BỌ MẠ một ngày "vượt trốn quê hương" trong nỗi đoạn trường./.

Đinh trọng phúc ghi lại từ lời kể của bà con Nại Cửu có bà con bị "đày" đi Kinh Tế mới Khe Sanh một thời xa xưa.

LINK ORIGINAL OF AESOP FABLES

 Library of Congress Aesop Fables  

HÌNH QUÊ NỘI 1965 qua BÁO LIFE MỸ

BẾN NƯỚC CHỢ LỘC ĐIỀN TRUỒI

 HÌNH ẢNH DO NĂM RÒM LÀ NGƯỜI GHI LẠI TỪ CÁC TÀI LIỆU CỦA  BÁO LIFE, MỘT TỜ BÁO LỚN CỦA HOA KỲ 

 HÌNH ẢNH NÀY DO LÍNH HOA KỲ GHI LẠI TRONG CUỘC CHIẾN VN GẦN CUỐI THẬP NIÊN  1960

NHỜ VÀO CÁI CẦU TRUỒI VÀ CÁI THÁP CANH THỜI PHÁP BÊN KIA SÔNG NÊN CHÚNG TÔI MỚI NHẬN RA ĐÂY LÀ BẾN NƯỚC CHỢ LỘC ĐIỀN ĐI XUỐNG. XƯA BÀ NỘI CHÚNG TÔI NGÀY NGÀY ĐI ĐÒ NGANG BÊN KIA BẾN ĐÒ XUÂN LAI QUA BẾN ĐÒ NÀY ĐỂ LÊN CHỢ LỘC ĐIỀN BÁN HÀNG GÁNH CHÁO VÀ BÁNH BỘT LỌC NUÔI SỐNG GIA ĐÌNH 

HIỆN NAY CHỢ LỘC ĐIỀN TUY KHÔNG SẦM UẤT NHƯNG VẪN CÒN. GIA ĐÌNH THÍM LIÊN VỢ CỦA CHÚ TÔI Ở ĐÂY CÙNG CON CHÁU. 

1965 hình ảnh của Quân Đội Hoa Kỳ xe Mỹ từ Huế vô qua cầu Truồi chụp hình này 

Quốc lộ 1 bên ni múi Cầu Truồi có ngõ xuống chợ Lộc Điền (xe Mỹ đi qua còn chụp thêm 1 hình nữa)

o buôn gạo 

BẾN NƯỚC SÔNG TRUỒI CHỢ LỘC ĐIỀN BÊN TÊ SÔNG LÀ BẾN ĐÒ XUÂN LAI THUỘC Xã LỘC AN