CHUYẾN TÀU NĂM CŨ

 Lòng buồn rạt rào

Nhớ hôm nào xuôi miền trung

Chuyến xe đêm anh gặp em

Môi em đang xuân nhưng mắt buồn ngấn lệ trần

Chuyện đời sầu đắng vấn vương đôi má dịu hiền

Áo em màu tím...

(Hai Chuyến Tàu Đêm -Trúc Phương và Y vân)

bài edit lại cùng tác giả

    Tôi hay dùng lại tiếng tàu hỏa tiếng ngày xưa người mình hay dùng để chỉ tàu lửa. Đó là những chiếc tàu chợ phun khói phùn phụt và hú từng hồi còi dài.  Hơn nửa thế kỷ qua rồi, giờ đây có thể các bạn  đang ngồi trong những toa xe hạng sang xuyên Việt,  có đầu máy chạy bằng diesel tối tân với tốc độ nhanh chưa từng có. 

GA HUẾ XƯA

Hình ảnh chiếc tàu hoả năm xưa không lạ đối với lớp người lớn tuổi, nhưng thế hệ bây giờ có muốn đi cũng không có?

Ôi một thời tàu chạy lắc lư những cột khói đằng đầu tàu phun lên tiếng còi tàu huýt liên hồi khi gần đến ga nào đó...
Tàu đi qua những vùng hoang dại thôn dã ruộng nương mỗi lúc rời sân ga và xa thành phố.
Tàu đi, tàu về người thương kẻ nhớ...hình ảnh tàu xưa từng xúc động trái tim người nhạc sĩ để cống hiến cho đời nhiều bản tình ca từng rớm lệ bao người!
Con tàu năm cũ đối với người nhạc sĩ đó là chia phôi hay đợi chờ. Một ngày xưa đôi lứa yêu nhau với bao tình cảm mặn mà lãng mạn xúc động biết bao! Tàu xưa cũng là bao chuyến tàu năm cũ từng lần lượt tiễn đưa nhiều lứa trai miền nam lên đường tòng quân giữ nước. Nắm cơm thơm mẹ bới, đôi tay gầy rờ lại bờ vai đứa con thân yêu trước khi con bước lên tàu. Bầy em nhỏ mắt rưng ngấn lệ, ngẩn ngơ nhìn theo người anh mất hút theo con tàu đi xa xa cho đến lúc tàu chỉ còn phất phơ đôi làn khói xám...nói mấy cho vừa chuyện con tàu năm cũ cùng cảnh biệt ly?

 Người viết khơi lại hình ảnh chiếc tàu hỏa xa xưa, có nghĩa là khoảng thời gian cuối từ 1960 trở về trước khi con đường sắt cận sơn tỉnh Quảng trị còn đi qua những vùng hẻo lánh - hoang vu. Lúc này đường xe hỏa trong Nam vẫn còn xuyên suốt từ Sài Gòn ra đến Đông hà. Thế hệ sinh sau 1970 có thể nhìn thấy những đầu máy xe lửa cổ xưa, đen sì chạy bằng than đá và củi trong sách vở. Riêng thế hệ chúng tôi còn có cơ hội đi trên những chuyến tàu chợ ngày xưa, trước khi chúng bị bỏ hoang phế ở những góc vắng tại các nhà ga lớn nào đó.

Ngày đó,  nhà ga xe lửa Quảng Trị cách cầu Thạch hãn không xa. Bởi thế ngày xưa dân mình hay gọi cầu này là Cầu Ga. Tàu từ Đông Hà vô, dừng Ga Quảng Trị. Ngược lại muốn ra Đông Hà, bạn có thể tới Ga Quảng Trị đáp chuyến tàu ra. Chiếc cầu dành cho cả tàu hỏa và xe hơi, nên mỗi khi có tàu qua xe và người đi bộ đành phải chờ. Thời này tôi hay đi tàu hỏa dù chỉ một đoạn ngắn từ Quảng trị vào Mỹ chánh hay từ Quảng trị ra Đông hà.Nhà mẹ đích tôi kế chợ Mỹ chánh, mỗi lần tôi từ Quảng trị vào thăm xong tôi đi lên ga xép Mỹ chánh đón cho được chuyến tàu chợ cuối ngày để ra Quảng trị. 

Tôi mường tượng hình ảnh cũ. Thời con nít, cái gì cũng vĩ đại. Đi được với người thân trên tàu đối với tôi chẳng khác gì là một chuyến viễn hành.  Trí nhớ tôi, mang máng  hình ảnh nhà ga Mỹ chánh nằm trên  một khoảng dốc khá cao. Một thời bé bỏng, một đứa bé trai ngồi đợi tàu với ba mình, lòng thấp thỏm ngóng mong. Có tiếng còi tàu rúc lên từ phía Huế đi ra. Âm vang lanh lảnh của tiếng còi tàu rúc lên từng chập từ xa. Những hồi còi, nghe như thân quen và đầy thương mến, lúc đầu con nghe văng vẳng nhưng càng lúc càng to hơn. Từ xa, một cái chấm đen tròn, cột khói đen ngòm bốc lên. Cái đầu tàu đằng trước, khói bốc "phì phò"càng lúc càng rõ. Rồi tiếng rầm rập trên con đường sắt. Hồi hộp làm sao khi cái khối sắt kia từ từ chậm lại rồi dừng hẳn trước cái sân ga nhỏ bé, đìu hiu. 

Tàu chợ tạm dừng ít phút, lấy thêm khách hay cho một vài người xuống. Cột khói từ trên cái đầu tròn dài đen nhẵn của đầu máy còn "gầm gừ" như 'doạ nạt' thằng bé như tôi. Trong trí tưởng tượng của tôi lúc đó, những bánh xe sắt khổng lồ của đầu tàu cùng lửa, khói, hợp lại trông chẳng khác gì một con “quái vật” đen đúa đến ghê sợ. Đó là bao dấu ấn hằn ghi trong trí óc trẻ thơ. 

Người phu lái tàu áo quần đầy dầu mỡ, xốc xếch, nhảy xuống khỏi đầu phòng lái.  Hình như ông chỉ đứng lái tàu chứ không ngồi như bác tài xế xe hơi. Đứa bé như tôi, nhớ mang máng, ông lái tàu vội vàng dùng cây sắt dài, hì hục nạy đống lửa và than đang cháy hừng hực trong cái đầu tàu. Đó là công việc chuẩn bị cho đầu tàu tiếp tục chạy ra Quảng Trị. 

Lại hồi còi khác lanh lảnh rúc lên, đằng trước nhà ga người phu trạm phất lá cờ đỏ báo hiệu cho con tàu lăn bánh. Tiếng “sình sịch, sình sịch", lúc đầu còn chậm sau nhanh dần. Tàu từ từ rời ga Mỹ chánh, người phu trạm đứng ngó theo. Bóng ông cùng cái nhà ga khuất dần. 

Đã là tàu chợ thì nó phải chạy chậm. Tàu vừa chạy vừa lắc lư. Tôi được dịp ngắm say sưa những triền cát, nhiều vạt rú càn cùng nhiều mảng đồi hoang sơ hoang vắng. Nhìn lên xa, bên trái là dãy núi Trường Sơn, trùng trùng điệp điệp. Tất cả gom lại tạo cho tôi thứ cảm giác “phiêu lưu, mạo hiểm” cho  một đứa nhỏ đi xa. Con tàu vẫn nhịp nhàng lắc đều. Thỉnh thoảng tàu kéo lên một hồi còi, phá tan không gian tĩnh lặng. Gần đến ga  Quảng Trị, tàu kéo còi liên tục. Tôi sắp về đến nhà cùng với niềm vui của một đứa bé đi chơi xa về lại thành phố. 

Lớn thêm một ít, tôi có dịp vào Huế về thăm quê nội tôi tức là Truồi và tôi cũng có dịp đi tàu hỏa nữa. Rồi tôi còn được theo người lớn cùng lấy vé tàu tại ga Truồi mà vào đến Đà Nẵng. Nói sao hết nỗi vui mừng của tôi với cái thú "phiêu lưu " xa xôi như lúc này. Làm sao quên được hình ảnh sóng nước rì rào khi con tàu chạy men theo bên đầm Cầu Hai, Đá Bạc, giã từ cái đầm Lăng cô, tiến sâu vào chân núi Hải vân.  

Nếu chúng ta hiện nay có những phương tiện dồi dào - hiện đại thì mới thấu được nỗi “gian nan" của chiếc tàu chợ đen đúa năm nào. Chiếc đầu máy chạy bằng than phải ì-ạch kéo cả đoàn tàu qua núi Hải vân nơi có những độ dốc khiến nó phải "phì phò" phun khói dày đặc tưởng chừng muốn "ngất lịm " đến nơi .

Hầm tàu Hải Vân

Cảm giác rờn rợn của tôi tăng lên khi con tàu phải chui qua mấy cái hầm dài xuyên qua núi Hải vân. Những toa xe không có điện, tối om  như cảnh “âm ti địa ngục”. Mỗi lúc qua một hầm, mấy kẻ thích đùa cứ la hét vang lên như dọa nạt những ai yếu bóng vía. Khói tàu trong hầm chui vào hết trong các toa, mùi hắc ín mùi khói than khét lẹt. Con  tàu trước khi vào hay ra khỏi một hầm, thường hú lên một hồi báo hiệu. Cứ mãi vậy cho đến cái hầm thứ thứ 6 - cái hầm dài nhất thì mới qua ranh giới Đà Nẵng. Toa xe sáng lần lên cho đến khi tất cả đều lọt vào khoảng trời quảng khoát bên ngoài. Ai nấy đều hít thở sảng khoái, nhìn lại nhau thì ôi thôi mặt ai cũng có một lớp mỏng muội khói.

 Một thuở thanh bình người dân tự thoả mãn với những gì hiện có trong tay. Người ta đi tàu chợ, Nhiều khúc củi to tướng đốt lẫn với than. Hình ảnh những cột khói hình nấm, phùn phụt bay lên trời cao cùng tiếng còi tàu hú dài lê thê nhưng đem niềm vui cho khách đi tàu. 

Làm sao tôi quên được những lúc đợi con tàu về ga cũ. Tôi đã áp tai vào đường tàu cố lắng nghe chấn động con tàu lan truyền từ những dặm xa. Có tiếng còi tàu xa xa âm thanh mơ hồ -phảng phất. Niềm vui của tôi tăng dần khi nhìn thấy làn khói đen từ phía chân trời cùng lúc tiếng còi tàu to dần liên hồi như tiếng reo vui của người con đi xa nay về lại cố hương. Đoàn tàu thân quen đã về bến cũ để đón thêm người đi, lưu luyến chia tay cho ai ở lại. Từng cụm khói tàu bốc cao lên trời, tàu vẫn tiếp tục chuyến viễn hành, vẫn tiếp tục chia phôi,  để lại phía sau một sân ga bé nhỏ cùng số phận đợi chờ.  

Con tàu năm cũ sẽ đưa chúng ta về với thời hoang dại. Những chuyến tàu hoàng hôn ra đi về bóng tối của thời gian; nơi đó đã chôn kín bao kỷ niệm vơi đầy, một thời tuổi nhỏ. 

Cuộc chiến 1972 cũng là dấu "chấm hết" xóa đi một thành phố thân yêu cùng một sân ga chứa chan kỷ niệm. Người Quảng Trị người thành phố chia xa từ dạo đó. Người kể chuyện rời xa thành phố khi đang dang dở "nợ bút nghiên đèn sách" kể cả tình yêu vừa chớm nở. Cũng như các thế hệ đàn anh từng khoác áo chiến y khi rời xa một thành phố từng mang nhiều kỷ niệm chia tay với người yêu từ sân ga bé nhỏ ngày xưa. Từng hồi còi lịm tắt, người đi kẻ đợi đoàn tàu khuất dần theo bóng tà dương.

Và cùng một tàu ấy anh về

Nhưng tìm đâu tiếng đêm qua cho lòng ấm

Đêm nay cô đơn nghe gió lạnh rót vào hồn

Tàu về đường cũ tiếng hai đêm vẫn còn chờ

Gặp lại người xưa  (nhạc)

Thời gian trôi mau, phôi pha hình ảnh con tàu ga cũ trong hoài niệm của người xa xứ. Mùa Hè Đỏ Lửa ập tới, biết bao nghiệt ngã oan khiên đẩy đưa người dân Quảng Trị vào vùng khổ ải do đâu? Bao nhân ảnh cuộc đời cũng lần hồi nhạt nhòa, bao lứa trai ra đi chẳng hẹn ngày trở lại. Nơi chân trời góc bể nếu có ai ngồi nhớ lại ga xưa chợt nghe đâu đó thoảng đưa thanh âm giục giã của chuyến tàu năm cũ từng đưa bao người xưa về lại ga buồn Quảng Trị./.

Đinh trọng Phúc

bài tái đăng

KHÁI QUÁT VỀ CƠ HỌC LƯỢNG TỬ VÀ VẬT LÝ LƯỢNG TỬ

Vật lý lượng tử  cho chúng ta biết hoạt động kỳ lạ của các nguyên tử cùng các hạt hạ nguyên tử có khi dẫn đến nhiều kết quả khó hiểu cùng bất ngờ đối với giới khoa học 

 TÓM LƯỢC

Ở mức độ siêu vi mô, thế giới nguyên tử vận hành theo một cách hoàn toàn khác biệt có thể lạ lùng khi chúng ta so sánh tính năng vật lý trong đời xung quanh chúng ta từ đó giới khoa học tiến tới với thuyết lượng tử. Trong cơ học lượng tử (quantum mechanics) là một nhánh của khoa học vật lý nó bao hàm các hạt nhỏ hơn nguyên tử chúng ta gọi là hạt hạ nguyên tử (subatomic particles) hay gọn lại là hạt (particles). Những thứ nhỏ hơn atom tức là âm điện tử (electron), quang tử (photon). Cơ học Lượng tử phát triển từ nửa đầu thế kỷ 20, nó đi ngược lại với trực giác chúng ta hay nghĩ. 

Thế nhưng hôm nay phải qua hơn hai thập kỷ của thế kỷ 21, ngành cơ học lượng tử hay vật lý lượng tử lại đóng vai trò đột biến nhất trong cuộc chạy đua phát minh khoa học đáp ứng cho nhu cầu điện tử thăng tiến của toàn thế giới kể cả khoa học quân sự hay khoa học không gian giữa các siêu cường thế giới. 

CƠ HỌC LƯỢNG TỬ LÀ GÌ?

Cơ học lượng tử là lĩnh vực vật lý giải thích liên quan đến các vật thể cực nhỏ , nhỏ hơn cả nguyên tử. Đó là lĩnh vực nhỏ hơn nguyên tử tạm đặt cho nó cái tên là Hạ Nguyên Tử (subatomic). Như vậy, neutron, proton, electron kể cả photon đều là các hạt hạ nguyên tử. 

theo Wikipedia: Các hàm sóng (hydrogen wave function) của electron trong một nguyên tử hydro với các mức năng lượng khác nhau. Cơ học lượng tử không dự đoán chính xác vị trí của một hạt trong không gian, nó chỉ tính ra giá trị xác suất có thể tìm thấy hạt tại các vị trí khác nhau. Các vùng sáng màu hơn minh họa xác suất tìm thấy electron cao hơn.

Chúng ta thường lầm electron (e) di chuyển theo vòng tròn trên mặt phẳng, sự thật không phải vậy. Trong cơ học lượng tử (quantum mechanics), giải thích vị trí của chúng được mô tả bằng xác suất chúng ở một vị trí nào đó. Tất cả sác xuất này hợp lại không là đường tròn trên mặt phẳng mà là một đám mây gọi là vân đạo . Tần số các sóng này tạo thành một vùng diện tích đó là tập hợp. Những con số này mô tả xác suất cho các electron trong các cấu hình khác nhau trong ví dụ về một nguyên tử hydro hình trên.

Cơ học lượng tử (quantum mechanics) là lĩnh vực vật lý giải thích tính năng của một thứ vật chất cực kỳ nhỏ bé trong đó nói về hai vấn đề sóng & hạt mà các nhà vật lý gọi là LƯỠNG TÍNH SÓNG VÀ HẠT.

Phần hạt (particle) trong lưỡng tính sóng-hạt liên quan đến cách các vật thể ta mô tả nó là "lượng tử". Bức xạ từ trường di chuyển theo dạng sóng đó là những gì ta đón từ ánh sáng mặt trời. Trong Lượng tử học chú ý đến đơn vị nhỏ nhất (particles) của một hiện tượng tự nhiên trong một hệ thống và vô số các đơn vị nhỏ nhất như vậy lại ở trạng thái liên kết. Ví dụ, lượng tử của bức xạ điện từ hoặc ánh sáng là một photon như thế photon là đơn vị nhỏ nhất của ánh sáng (bức xạ). Trạng thái liên kết này là trạng thái mà các hạt bị dính kết theo một quy luật vật lý ; ví dụ chúng ta nhìn về trạng thái liên kết của photon là tia sáng; nếu không có tính liên kết thì tia sáng không tới được mắt ta.

Dựa trên lý thuyết mới, lần đầu tiên ngành vật lý học "chụp hình" được một hạt photon Photon là các đối tượng nghiên cứu thuộc về cơ học lượng tử - nghĩa là chúng có thể được mô tả như cả sóng và hạt. Tuy nhiên, những cách diễn đạt này không thể lột tả hết các đặc điểm của photon cũng như những các hạt cơ bản khác. (trích GENK)

...

Đồng thời, các hạt lượng tử nhỏ như electron cũng có thể được mô tả là sóng. Giống như sóng trong đại dương trong thế giới vĩ mô đó là thế giới mà chúng ta có thể nhìn thấy bằng mắt như sóng biển, núi đồi... - sóng trong thế giới lượng tử là các hạt liên tục di chuyển. Trong cơ học lượng tử, các khoa học gia bàn về tính hàm số của một hạt. Đây là một biểu thị toán học chúng ta sử dụng để mô tả xác suất một hạt tồn tại ở một vị trí nhất định tại một thời điểm nhất định cùng một động lượng nhất định.

Thế giới cơ học lượng tử rất khác khi ta nói với cách chúng ta thường thấy ở thế giới vĩ mô trong Cơ Học Cổ Điển ví dụ máy nổ, máy cày, sức phóng sức kéo của động cơ xe máy bay... Vào thế kỷ 20 ngành Cơ học lượng tử phát triển với những tiến bộ to lớn. Ngành Vật Lý Lượng Tử giúp con người hiểu biết sâu về thế giới vi mô xung quanh ta, bao lâu nay nó từng tác dụng với con người.

Kiến thức về Cơ Học Lượng Tử tác động sâu sắc đến khoa học và công nghệ hiện nay. Cơ học lượng tử đã dẫn đến sự phát triển của những thứ như laser, diode phát sáng (Light emitting Diode -LED), bóng bán dẫn, hình ảnh y tế, kính hiển vi điện tử và nhiều thiết bị hiện đại khác. Điện thoại di động của bạn sẽ không tồn tại nếu không có khoa cơ học lượng tử!

VẬT LÝ LƯỢNG TỬ LÀ GÌ

Vật lý lượng tử là ngành nghiên cứu về vật chất và năng lượng ở cấp độ căn bản nhất. Nó nhằm mục đích khám phá các đặc tính và hành vi của chính các khối xây dựng nên thế giới tự nhiên.

Trong khi nhiều thí nghiệm lượng tử kiểm tra các vật thể rất nhỏ (hạt-particle), chẳng hạn như electron và photon, thì hiện tượng lượng tử lại ở khắp mọi nơi xung quanh chúng ta, tác động ở mọi quy mô từ xưa đến nay. Tuy nhiên, chúng ta không dễ dàng khám phá ra chúng ở các vật thể to lớn. Điều này có thể gây ra ngộ nhận rằng HIỆN TƯỢNG LƯỢNG TỬ là kỳ lạ hoặc siêu nhiên. Trong thực tế, khoa học lượng tử lấp đầy khoảng trống trong kiến ​​thức vật lý con người nhằm cung cấp cho nhân loại bức tranh hoàn chỉnh hơn về cuộc sống hàng ngày.

Càng lúc càng có nhiều khám phá về lượng tử chúng sẽ được đưa vào hiểu biết cho nhân loại trong vật liệu, hóa học, sinh học và thiên văn học... Chính những khám phá về khoa học lượng tử là nguồn tài nguyên có giá trị cho sự đổi mới, tạo ra các thiết bị như laser và bóng bán dẫn, cùng nhiều thứ khác trong nay mai. Vật Lý Lượng Tử sẽ có những bước tiến bộ thực sự đối với các công nghệ từng được lầm tưởng mang tính suy đoán, giả thuyết chẳng hạn như MÁY TÍNH LƯỢNG TỬ. 

Nhưng giờ đây Máy Tính Lượng TỬ đã là hiện thực.

Đoạn trích đáng chú ý trong bài viết của Tiến sĩ Neven như sau: " Hiệu suất của Willow trên thước đo chuẩn này thật đáng kinh ngạc: Nó đã thực hiện một phép tính trong chưa đầy 5 phút, trong khi một trong những siêu máy tính nhanh nhất hiện nay sẽ mất 10^25 năm, tức 10 septillion năm. Nếu bạn muốn viết ra, con số này là 10.000.000.000.000.000.000.000.000 năm (10 triệu tỷ tỷ năm). Con số khó tin này vượt xa các thang thời gian đã biết trong vật lý và vượt xa tuổi của vũ trụ. Nó củng cố cho ý tưởng rằng tính toán lượng tử xảy ra trong nhiều vũ trụ song song, phù hợp với ý tưởng rằng chúng ta đang sống trong một đa vũ trụ, một dự đoán đầu tiên được đưa ra bởi David Deutsch ."

 con chip willow

Máy tính lượng tử tiêu biểu cho một sự thay đổi to lớn so với các mô hình máy tính truyền thống, mở ra một kỷ nguyên mới về khả năng xử lý. Không giống như máy tính cổ điển xử lý thông tin ở dạng nhị phân (bit) dưới dạng số không hoặc số một, máy tính lượng tử sử dụng bit lượng tử hoặc qubit (quantumbit), có thể tồn tại ở nhiều trạng thái cùng một lúc do sự chồng lấp lượng tử. Điều này cho phép chúng thực hiện nhiều phép tính cùng một lúc, tăng đáng kể sức mạnh xử lý và tiềm năng giải quyết các vấn đề phức tạp hiện nằm ngoài tầm với của các công nghệ khác.

...

Các vật lý gia tiếp tục khám phá ra tiềm năng của khoa học lượng tử để biến đổi quan điểm của chúng ta về lực hấp dẫn và mối liên hệ của nó với không gian và thời gian. Khoa học lượng tử thậm chí có thể tiết lộ cách mọi thứ trong vũ trụ (hoặc trong nhiều vũ trụ) được kết nối với mọi thứ khác thông qua các chiều cao hơn mà các giác quan của chúng ta không hay chưa thể hiểu được.

NGUỒN GỐC NGÀNH VẬT LÝ LƯỢNG TỬ

Thật ra tuy mới mà không mới; Lĩnh vực vật lý lượng tử ra đời vào cuối những năm 1800 và đầu những năm 1900 sau nhiều quan sát thực nghiệm về các nguyên tử không có ý nghĩa trực quan (bằng mắt) trong vật lý cổ điển.

 Từ đó khoa học nhận ra rằng vật chất và năng lượng có thể được coi là tách biệt hoặc lượng tử, có giá trị tối thiểu từ những phần nhỏ nhất không còn chia ra nữa. Ví dụ, ánh sáng có tần số cố định sẽ cung cấp năng lượng theo lượng tử được gọi là "photon". Mỗi photon tức là phần tử nhỏ nhất của ánh sáng đó ở tần số này sẽ có cùng một lượng năng lượng và như thế năng lượng này không thể bị chia nhỏ thành các đơn vị nhỏ hơn nữa? Trên thực tế, từ "lượng tử" có gốc từ tiếng Latin và có nghĩa là "bao nhiêu".

Rõ ràng qua một thời gian dài, sự hiểu biết hay nguyên lý lượng tử cho đến hiện nay đã thay đổi khái niệm con người về nguyên tử. Các mô hình chúng ta tưởng tượng đầu tiên mô tả nguyên tử bao gồm các electron chỉ là các hạt điện tích nhỏ nhất bay quay quanh hạt nhân, giống như cách các vệ tinh quay quanh Trái đất vậy. 

Thế mà hiện tại Ngành vật lý lượng tử hiện đại giúp ta hiểu rằng các electron được phân bổ trong nhiều quỹ đạo, các mô tả toán học biểu thị xác suất tồn tại của các electron ở nhiều vị trí trong một phạm vi nhất định tại bất kỳ thời điểm nào đó là VÂN ĐẠO. Từ Vân Đạo, các electron có thể nhảy từ quỹ đạo này sang quỹ đạo khác.

CÁC CƠ QUAN KHOA HỌC HOA KỲ ĐÓNG GÓP RA SAO VỀ CƠ HỌC LƯỢNG TỬ?

Văn phòng Khoa học có nhiều chương trình liên quan đến điện toán lượng tử và khoa học thông tin lượng tử. Ngoài ra, nghiên cứu khoa học hiện đại do Văn phòng Khoa học hỗ trợ diễn ra trong khuôn khổ của cơ học lượng tử. Các cơ sở máy gia tốc ví như Hệ thống Máy gia tốc Linac Tandem Argonne (ATLAS) tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Argonne, Máy va chạm ion nặng (RHIC) của Phòng thí nghiệm Quốc gia Brookhaven và Cơ sở Máy gia tốc chùm electron liên tục của Cơ sở Máy gia tốc Quốc gia Thomas Jefferson đều tồn tại để nghiên cứu các tính chất của các hạt siêu nhỏ trong thiên nhiên. Các hạt nhỏ này được kiểm soát bởi các quy tắc của cơ học lượng tử. Các cơ sở khác nghiên cứu bản chất lượng tử của các hạt bao gồm Phòng thí nghiệm Máy gia tốc Quốc gia Fermi, phòng thí nghiệm vật lý hạt cốt lõi của Hoa Kỳ. Cơ sở Chùm đồng vị hiếm (FRIB) tại Đại học Tiểu bang Michigan lập ra để nghiên cứu các tính chất của hạt nhân nguyên tử kỳ lạ.

ỨNG DỤNG

MÁY CHỤP MRI

Nhiều hạt hạ nguyên tử, bao gồm proton, có mô men động lượng, thường được gọi là "spin". Các chuyên gia y tế sử dụng đặc tính này trong các thiết bị chụp MRI (Magnetic Resonance Imaging-  máy chụp cộng hưởng từ trường)

Điện thoại thông minh chứa hàng tỷ bóng bán dẫn hoạt động dựa trên bản chất sóng của electron, mà các nhà khoa học hiểu thông qua cơ học lượng tử.

Máy tính lượng tử và mạng lượng tử là những ứng dụng mới của cơ học lượng tử sử dụng bản chất lượng tử của các hạt để lưu trữ và truyền thông tin...nói tóm lại còn quá nhiều ứng dụng trong ngành VẬT LÝ ĐIỆN TỬ đang là mũi đột phá mới nhất, nhiều nhất hữu ích nhất cho khoa học ứng dụng hôm nay liên quan đến các ngành sản xuất tiêu dùng, y tế, công nghệ ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác trong xã hội loài người./. 

Đinh trọng Phúc biên soạn

NGUỒN THAM KHẢO

CALTECH

https://scienceexchange.caltech.edu/topics/quantum-science-explained/quantum-physics

LIVE SCIENCE

Quantum mechanics: Definitions, axioms, and key concepts of quantum physics | Live Science

Quantum mechanics: Definitions, axioms, and key concepts of quantum physics | Live Science

KỶ NIỆM TÙ VÀ RUỘNG MUỐI TƯỜNG VÂN QUẢNG TRỊ

        Tường Vân Thôn Hè 1976 

Biển sóng biển sóng đừng trôi xa
Bao năm chờ đợi sóng gần ta
Biển sóng biển sóng đừng âm u
Đừng nuôi trong ấy trái tim thù...

(Sóng Về Đâu/ TCS)

   Trước khi dòng Thạch Hãn đổ ra Cửa Việt có mấy thôn Tường Vân, Hà Tây. Ở đây có một nhánh sông nhỏ cùng nhập vào dòng chính Thạch Hãn trước khi chảy ra cửa biển. Bình thường thủy triều lên thì nước mặn đi vào rồi lại rút. Dĩ nhiên cánh đồng Tường Vân chỉ có thể tạo được một cánh đồng không để làm ra lúa gạo mà để làm muối. 

  Sau buổi can qua, chúng tôi là đám tù từ Ái Tử có lệnh di chuyển về dựng lán trại tạm trú riêng biệt tại một ngã ba sông, nếu không lầm xem bản đồ hiện nay là Thôn Tường Vân, thuộc huyện Triệu Phong một đồng trống nơi nhánh sông sắp chảy ra Cửa Việt. Người viết còn nhớ anh em tù ngày đó còn gọi là đi làm ruộng muối " Hà La". Nhưng nay trong bản đồ chẳng có thôn nào tên Hà La ngoại trừ Hà Tây mà thôi.

 Thời gian vào  khoảng hè 1976, gần hai trăm người chúng tôi từ Trại 4 được dẫn về làm muối tại đó. 

bản đồ Bộ Tổng Tham Mưu VNCH

   cánh đồng muối do tù Trại 4 Ái Tử về làm mùa hè 1976 (có ô lục giác đỏ) đối chiếu với bản đồ Google hôm nay (ngôi sao nơi ở của tù, mũi tên nơi gánh cát về ruộng muối)

bản đồ Google thời nay 

Một cái nhà tranh dài được cất lên ven nhánh sông nhỏ, sau lưng là cánh đồng Tường Vân khá rộng. Buổi chiều rảnh, chúng tôi hay ngồi ngó qua bên kia là Hà Tây, ngắm nhánh sông sóng nước lao xao theo gió.

Điều đặc biệt khiến người viết nhớ mãi là Muối này làm theo phương pháp mới từ ngoài bắc đem vào nên thu hoạch muối vào cuối ngày. Sáng làm chiều có muối. Phương pháp này khác xa với cách làm muối tại Phan Thiết xưa là chờ ruộng khô khá lâu mới cào muối...

Làm muối cách mới này ra sao?

1- LÀM MẶT BẰNG

những thửa ruộng muối thật bằng, chúng tôi đi nong đất bằng những cái thuỗng dài, cát gánh từ sông Tường Vân vào (cách 2 cây số) rãi đều trên mặt bằng.Tù được giao khoán số cát phải gánh từ bờ sông vào , ai gánh đủ số lượng mới được về trại nghỉ.

2 - TĂNG ĐỘ MẶN NƯỚC BIỂN

Nước biển từ Cửa Việt theo các con lạch đào vào ruộng. Sau khi ngấm qua lớp mặt bằng này độ mặn sẽ tăng lên cao . Giữa những đám ruộng là những đường thẳng chúng tôi múc nước từ các ô nước đã tăng độ mặn bỏ vào các cái vại đúc để dọc theo những đường băng này thẳng tắp. Các vại này gọi là CHẠC  các ô phơi cạnh các vại này sẽ nhận một lớp nước muối đậm này. 

3- PHƠI NỨOC BIỂN VÀ CÓ MUỐI CUỐI NGÀY 

Rất nhiều các ô phơi dọc theo các đường băng. Kể cũng tội nghiệp cho việc xây ô. 

Tội nghiệp ra sao? 

Đúng ra cần nguyên liệu là CÁT -VÔI- XI MĂNG. Thời đó không bao giờ có xi măng. Có thể nói ra không ai tin vào thời này; xi măng có thể loại hiếm quý, nó dành ở đâu khác thôi.  Vôi và cát là 2 nguyên liệu chính cho người thợ tù chúng tôi làm ra ô và chạc để làm ra muối.

    Nhưng vôi và cát trộn lại với nhau chỉ là sự kết nối tạm bợ thôi,  khó mà bền vững được. Trời nắng đến chiều chúng tôi cào lại là có một lớp muối mỏng. Vô số các ô phơi như thế cộng lại cuối ngày đã có muối đem gom lại. 

    Chiều tà, nhóm tù chuyên môn làm muối có được vài gánh muối ít ỏi gánh về. Ngày nào cũng thế, lâu ngày cũng có  một số muối dồn đống lại. Muối tù làm được không bao nhiêu. So với cánh đồng muối trong nam thì việc sản xuất này phải xem như là "trời ơi đất hỡi" mà thôi. Chỉ có công tù là 'công không trả' nên người ta mới làm theo kiểu ít ỏi thế kia. Muối ít hay nhiều cũng là chuyện của Trại. Đó là cái gọi là thành quả 'cải tạo lao động'. Chúng tôi chẳng để ý chuyện này. Hàng ngày chỉ mong cho xong những gánh cát ướt và nặng, gánh từ bờ sông vào đồng muối cho đủ "chỉ tiêu" giao khoán, xong về lại căn trại tạm thời đó nghỉ.

    Làm sao tôi quên hình ảnh bao cái áo sọc tù nhưng hai bờ vai bạc trắng mồ hôi muối. Gần cửa biển nên nước sông cũng mặn hòa với mồ hôi càng làm cho áo tù càng mau mục rã, tả tơi. Thương cái đòn gánh, người "bạn hiền" gần gũi đôi vai. Nếu ai đó có được cái đòn gánh dẻo dai, vẫy nhịp theo bước chân chạy đều, nó sẽ giúp cho phần nào gánh nặng. Tôn thất Trai, người bạn tù gốc Huế là người mà tôi nhớ sâu đậm nhất. Tôn thất Trai ra trường, chuẩn úy coi một đồn quân cảnh đâu trong Huế, vô tù cùng trại 4 với chúng tôi. Trai là một người to con vạm vỡ nếu còn đồ nhà binh và chữ QC (quân cảnh) lúc thời thế chưa đổi dời thì hình ảnh người bạn này chắc phải "oai" lắm? Thế nhưng với những ngày "khổ sai" trên công trường muối đó, Trai chỉ còn là một con người bệnh hoạn. Mỗi lần gánh cát chạy cạnh Trai tôi chỉ nghe tiếng bao tử người bạn này kêu "ồn ột...' rất lạ đời?! Thế nhưng Trai gánh cát rất mạnh...gánh cát ướt của người bạn này tệ lắm là 70kg...chuyến này xong, chạy ra lại bờ sông gánh chuyến khác cho đến lúc nào đủ 'chỉ tiêu' mới thôi.

 Nước uống- toán "anh nuôi" vào tận làng gánh về chia đều tiên cho việc uống.  Những miếng cơm đạm bạc Những bữa ăn không no đó là những gì tôi còn nhớ được.

Biển sóng biển sóng đừng xô nhau

Ta xô biển lại sóng nằm đau

Biển sóng biển sóng đừng xô tôi

Đừng xô tôi ngã giữa tim người...

(Sóng về Đâu/ TCS)

NHỚ LÀM SAO BUỔI ĐÀO SÔNG KHƠI RỘNG DÒNG NƯỚC CHO THÔN TƯỜNG VÂN 

 NHỮNG KHÚC SẮN 'ỐM O', NHỮNG THÙNG NƯỚC CHÈ TƯƠI  NHƯNG ẨN CHỨA  TÌNH THUƠNG CỦA NGƯỜI  LÀNG MỚI HỒI CƯ 

Chúng tôi được dịp khơi lại một đoạn sông của thôn TƯỜNG VÂN bị khô cạn, trơ đáy vào một hai dịp cuối tuần. Khúc sông hẹp này đựoc mấy đội tù làm ruộng muối chúng tôi vào làm giúp. Đó là một ngày thứ Bảy, chúng tôi vui và nhớ hoài do được gặp lại dân làng. Người làng mới hồi cư lại vùng này đang cần nước, khúc sông lại cạn cần khơi rộng ra. Tiếng là gặp lại dân nhưng chúng tôi chỉ thấy loáng thoáng thôi. 

   Chúng tôi chẳng bao giờ quên bao tình cảm giấu che kín đáo của người dân hồi cư dành cho những người tù binh lúc bại trận. Kỷ niệm không quên về một giờ giải lao nào đó. Đội sản xuất trong thôn có nhiệm vụ gánh sắn nấu ra 'bồi dưỡng' cho đám chúng tôi đang công tác XHCN cho dân. Những khúc sắn ốm o mọc lên từ ruộng cát trắng bạc màu, lớn bằng đầu ngón chân. Có thể đám sắn này vừa mới vươn lên từ nền đất cát trắng gần biển, nhưng người dân chẳng có gì để đãi người lao động giúp thôn trong một ngày chủ nhật. Nhớ làm sao mấy thùng nước chè tươi, đựng trong hai thùng sắt vuông rỉ sét, được người dân trong thôn gánh ra. Hình ảnh một buổi 'giải lao' tràn đầy ý nghĩa trong đó làm chúng tôi nhớ mãi trong lòng.

Những khúc sắn 'nhỏ ốm tong teo' từng vươn lên trên nền cát vùng biển. Không là ngoa ngữ, chúng tôi nhớ thời gian đó đối với người tù sao thơm và dẻo ngon đến thế?! Sự thật khó tránh né, do lúc đói cái gì mà chẳng ngon. Nước chè xanh đối với chúng tôi rất lâu mới thấy lại. Chúng tôi tìm cách uống thêm mấy lon nước chè cho thật thỏa vị giác và cái bụng. Sắn và nước chè tự tay người trong làng Tường Vân nấu cho tù. Không hẹn hay báo trước mà gặp; quá lâu mới thuởng thức những thứ trước đây xem tầm thường và gần gũi thế mà ai ở vào hoàn cảnh trong cuộc mới cảm nhận hay nói hết lòng cho đủ ý là ngon và "thấm thía" làm sao.

Anh "đội trưởng sản xuất" trong thôn, nghe đâu cũng "hạ sĩ VNCH" vừa hồi cư về làng. Dĩ nhiên chỉ là hạ sĩ do anh không có nhiệm vụ đi "học tập". Hôm đó người đội trưởng này  có nhiệm vụ gánh nước chè tươi cùng thêm một người khác gánh sắn nấu cho đám  chúng tôi đang ngồi nghỉ bên triền cát;  liếc trái liếc phải xong, anh nói thật nhanh như sợ ai đó nghe được:

...Ăn, ăn đi mấy eng, ăn cho no nghe mấy eng ...
 
    Làm sao chúng tôi quên được câu nói đầy nghĩa tình đó. Thật vậy, trong những hồi ức nhớ về TÌNH DÂN tôi không bao giờ quên câu nói trong buổi giải lao năm đó. Một câu nói của người làng vừa hồi cư trong thiếu thốn chật vật mọi bề nhưng không quên san sẻ một chút ân tình cho những người nay đà thua cuộc.

Giấc ngủ nào giường chiếu quạnh hiu

Trăng mờ quê cũ

Người đứng chờ gió đồng vi vu

Vạt nắng vàng nhắc lời thiên thu

Nhớ ngàn năm trôi qua... (nhạc )

Đã năm mươi năm qua rồi, thế mà kẻ viết bài này vẫn nhớ về một thôn nghèo bên biển quê nhà. Bên dãy lán tù dựng tạm cạnh nhánh sông chảy ra Cửa Việt, có những buổi chiều tà hết việc, tôi ngồi bên bờ cát của nhánh sông nhỏ đó. Tai cố lắng nghe tiếng sóng lao xao vỗ vào bờ sông cạnh doi đất của một lán trại tù cách biệt với thôn làng. Thủy triều vẫn lên xuống hàng ngày. Cánh đồng ruộng muối rộng mênh mông. Tôi nhìn chênh chếch hướng tây, trên đó là rặng Trường Sơn mờ dần theo ánh tà dương sắp lặn. Chỉ ngần ấy thời gian, mới hai năm ra đơn vị. Hè 1974 tôi còn đóng quân tại hai thôn Thanh Hội và Vĩnh Huề. Tôi nhớ cái hầm trú ẩn trung đội núp dưới đụn cát ven bờ biển vắng của Vĩnh Huề Thôn. Tiếng tịch tịch tè tè của chiếc máy truyền tin và hàng ngày đóng quân tôi hay ngắm ánh hoàng hôn mờ dần trên bờ cát vắng. Rồi Trường Sơn trên kia một nơi có mấy cái chốt trung đội những ngày cuối cùng, giờ đó chắc đã phủ cây xanh.  Chỉ hai năm thôi, bờ biển vắng cùng rặng Trường Sơn cùng một thay đổi quá nhanh chỉ còn lại là số phận của những thân phận tù binh về làm ruộng muối. Ôi chỉ ngần ấy hai năm, biến đổi và số phận thoáng nhanh chẳng khác chi là một giấc mộng đêm trường...

Ruộng muối mênh mông ngày đó, ắt hẳn giờ đây không còn chút dấu vết nào của một khúc sông nào đó cạnh Tường Vân Thôn. Một ngày xưa có những bàn tay những người tù khơi rộng một khúc sông. Tường Vân thôn, nơi có những khúc sắn nghĩa tình và bát nước chè ân cần thuơng cho thân phận sa cơ thua cuộc, là chút gì an ủi cho chúng tôi trong ngày tàn cuộc chiến.

Tường Vân ơi! thôn xưa cày lên dòng nước mặn
Bạc áo vai người, kỉu -kịt hạt muối thấm mồ hôi
Thôn xóm quạnh hiu, dòng sông chờ người khơi mạch sống
Cơm áo chưa về, ngày tháng đó xa xăm
Sóng sánh miếng nước chè xanh anh- tôi chia đôi khúc sắn
Mặn nồng ơn nghĩa- dòng sông vắng làm nhân chứng tình dân.

Edition by 

Đinh hoa Lư 25.3.2023 San Jose USA

TÂN NHẠC VIỆT NAM SẼ ĐI VỀ ĐÂU?

NHẠC XƯA VÀ NAY (edition)

Khi em cất tiếng hát lên ta nghe trái tim ta rực nóng

Lòng chợt đau những nỗi hoài mong, chuyện buồn vui chia ly trùng phùng

Khi em cất tiếng hát lên đàn năm xưa vang khúc át Tình ca

Lời yêu đương nghe vẫn xa quá xa

Từ bên kia nghe hình bóng quê nhà...

Từ Tiếng Hát Tiếp Nói

Sáng tác: Trầm Tử Thiêng 1993

Ấn bản đặc biệt ca khúc Từ Tiếng Hát Tiếp Nối

Vào năm 1993, nhân cuộc tuyển lựa tài năng mới được tổ chức bởi nhạc sĩ Ngọc Chánh và vũ trường Pha Lê Ritz kéo dài 10 tháng với 172 thí sinh tham dự đã đạt kết quả mỹ mãn. Cũng từ cuộc tuyển lựa đó, cũng từ các tiếng hát đó, và cũng từ những tấm lòng đó ..Nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng đã cảm hứng và sáng tác nên Từ Tiếng Hát Tiếp Nối - ca khúc như lời nhắn nhủ cho các ca sĩ tài năng mới năm đó, cũng như cho thế hệ sau - những người sẽ tiếp nối và làm rạng rỡ thêm cho dòng nhạc Việt Nam....

Ca khúc này đã được trình diễn đầu tiên với tiếng hát Duy Khánh tại vũ trường Pha Lê Ritz trong đêm phát giải của cuộc tuyển lựa ca sĩ năm 1993 (trích đoạn từ SBTN voice's Post)

Chào bạn đọc 

    Thực sự mà nói chúng ta đang lo ngại văn hoá VN càng lúc càng "xuống dốc" thảm hại trong đó có vấn đề âm nhạc.

    Ngày xưa hai miền dù trong tình trạng qua phân chinh chiến  vẫncó nhiều nhạc sĩ nổi tiếng. Chúng ta đã có may mắn thưởng thức nhiều tác phẩm vượt thời gian. Xin khỏi dẫn chứng chi tiết nhưng chắc hẳn quý bạn  đọc đồng ý điểm này.

    Hiện nay thì sao? Chúng ta hãy thử tìm có bao nhiêu nhạc sĩ có tác phẩm vượt thời gian qua hơn nửa thế kỷ?

    Nhạc "thời trang" từng được giới thưởng thức gọi cho một cái tên nghe thật thảm hại là loại nhạc "mì ăn liền"  hiện nay khá nhiều nhưng không hề có khả năng trở thành những bài ca bất hủ, vượt thời gian nào cả? 

    Chúng ta dù muốn hay không đều khách quan nhận xét tình trạng  sáng tác hiện nay có thể đang ở  tình trạng 'lạm phát' kể cả nhạc sĩ và tác phẩm. Ngoài lề một ít, chúng ta thấy số lượng "thi sĩ - văn gia" đều nằm trong tình trạng tương tự? 

     Nhạc sĩ (thi sĩ và văn sĩ) theo thời sáng tác khá nhiều nhưng không sống dài lâu? Ngoài ra  "áo thụng vái nhau" tự xưng và "đẽo ghế" cho nhau cùng ngồi trong văn hóa đó là lối xã giao trong công việc tìm cách dán "mác" cho nhau khá phổ biến? Sự "lạm phát" như vậy nó không công bằng khi một số lượng văn gia thi sĩ này lại "che mắt thế gian" từ đó lại được "ngồi ngang hàng" với các văn gia thi sĩ thứ thiệt? Thời đại khoa học phát triển tột độ, số lượng ấn phẩm "vàng thau lẫn lộn" có thể tự được "tung hê vô tội vạ" vào trong kho tàng văn hóa với sự lạm phát số lượng càng lúc càng nhiều càng làm lu mờ hay "khuất che" nhiều tác phẩm, tác giả giá trị trong kho tàng văn hóa văn nghệ đất nước?

    Tưởng cũng nên mở ngoặc một ít về nguyên nhân thời nay tại sao thời này người mình lại có tình trạng lạm phát nhạc sĩ, văn gia, thi sĩ nhiều đến thế? 

    Thời đại tân tiến cộng hưởng với kỹ thuật vi tính cùng Trí thông Minh Nhân Tạo chỉ cần có tiền là in ấn hay các video dễ dàng cùng tuyệt hảo. Thứ đến con người ta hay tự đánh lừa chính mình tưởng biết được nhạc lý, phối âm hay làm được vài bài thơ cùng in được vài bài viết trên sách báo là trở thành nhạc sĩ, văn gia, thi sĩ đến nơi?

    Không phải thế, chúng ta hãy nghĩ tới đối tượng (audience) tức là khán giả, nói rộng ra là người dân mình có thẩm thấu  hay thưởng thức, chấp nhận tác phẩm hay chăng? Chất lượng tác phẩm từ nhạc, văn và thơ có thực sự lưu hành lâu dài trong dân gian và tác động đến tâm lý quần chúng sâu đậm hay chăng?

    Thiết nghĩ khi có tiền chúng ta có thể và có quyền in ấn số lượng bao nhiêu cũng được; nhưng vấn đề 'trở thành nhạc sĩ văn gia thi sĩ'  THẬT TÌNH LÀ VẤN ĐỀ RẤT KHÁC.

    Chúng ta thử hỏi TẠI SAO nước mình hiện nay quá hiếm hoi hay rất ít thế hệ nhạc sĩ tiếp nối nổi danh? 

Thẳng thắn trả lời rằng: trước tiên và giản dị nhất đó là do họ chỉ đáp ứng thị hiếu theo kiểu "mỳ ăn liền' không có "chiều sâu". 

    Chúng ta thử nghe một số bản nhạc hiện tại, kể cả nhạc trẻ hiện nay ra sao? Bản nhạc hay, số lượng rất ít. Còn đa số đều nằm trong tình trạng bắt chước tiết tấu- âm hưởng kể cả nội dung đều na ná giống nhau. Có số thì nghe âm hưởng như nhạc Tàu, có số thì lai lai âm hưởng của nhạc mới Đại Hàn (Korea)... Đa phần không có tính đặc thù của nhạc Việt. 

    Trước 1975 tại miền Nam, những cây "đại thụ âm nhạc" ngày trước tất cả đều có tính "đặc thù" từ nội dung cho đến giai điệu.

NS Trầm tử Thiêng

        Nhạc Phạm Duy, Nhạc Hoàng Thi Thơ, Lê Thương, Phạm đình Chương, Lam Phương, Xuân Tiên, Trầm tử Thiêng...cùng nhiều nhạc sĩ khác, kể cả số nhạc sĩ ra đi kháng chiến chống Pháp như Văn Cao, Doãn Mẫn, Lưu hữu Phước...rất nhiều nhạc sĩ tài danh khác, đều có tính đặc thù.

***

Người viết bài tình cờ đọc trên báo RFI,  được biết nhạc sĩ Xuân Tiên (sinh năm 1921) từng có một quan niệm tương tự như điều người viết vừa nghĩ. Tôi  mừng do ý nghĩ của tôi vừa được chứng minh qua lời phẩm bình của một nhạc sĩ lão thành nhất trong làng tân nhạc VN trước 1975.

    Nhạc sĩ Xuân Tiên trong lễ mừng lễ đại thọ 100 tuổi  của ông tại Úc Châu (1921-2021), người nhạc sĩ VN cao tuổi nhất hiện đang còn sống khi nghĩ về phong trào tân nhạc hiện nay ông tâm sự:

            - "Tôi mong, thế hệ sau này, các nhạc sĩ nên chú trọng về âm điệu, về giai điệu của những bản nhạc để cho nó thích hợp hơn bây giờ. Vả lại, tôi nghĩ, nền âm nhạc Việt Nam phải mang dân tộc tính. Khi nhạc tấu lên thì người ta biết bản nhạc này là của Việt Nam, bản nhạc kia của nước khác. Tất nhiên, làm nghệ sĩ thì phải biết, phải hiểu rõ và tôn trọng nghệ thuật chứ đừng nghĩ nhiều đến thị hiếu của quần chúng. Người ta thích nhưng nói cho đúng thì trình độ quần chúng không bao giờ bằng trình độ của người làm chuyên môn. Mỗi một sáng tác của cùng một nhạc sĩ đi nữa, cũng không nên lặp lại âm điệu mà mình đã sáng tác rồi"... (RFI -XUÂN TIÊN VÀ DÂN TỘC TÍNH TRONG ÂM NHẠC)

MONG CHỜ (NS Xuân Tiên)

    Ngày trước 1975, chúng ta chỉ nghe qua bản nhạc đều biết của nhạc sĩ nào. Không thể nào lầm lẫn từ tiết tấu, làn điệu và kể cả nội dung. Những làn điệu (melody) dành cho một bản nhạc nào đó, dù có biến tấu (variation) ra sao chăng nữa?  Dù người nhạc trưởng thời nay có fantasie cỡ nào, khi nghe ta cũng phân biệt được đây là bản nhạc nào của ai, không lầm vào đâu được.

    Người viết mong chúng ta đọc lại lời nhắn nhủ của Nhạc Sĩ Xuân Tiên và nghiệm ra rằng- Nhạc thời nay đa phần đều đi theo 'Định hướng văn hoá' đã tạo nhiều nhạc sĩ xu thời. Làn nhạc hiện đại chưa dám vượt ra một biên giới 'cho phép' nào đó? Ngoài ra, sự khan hiếm nhân tài trong lĩnh vực âm nhạc không phải là không có. Tại sao lại khan hiếm nhân tài? nguyên nhân khá nhiều nhưng điều quan yếu nhất là do Giáo Dục và hệ quả của 'phát triển tư duy' thời đại là điều không thể không cho là nguyên nhân. Có thể, vấn đề này không nên bàn ở bài viết này.

Tiết tấu nhạc hiện đại tại Việt Nam hiện nay ít có bài ca hay lưu tiếng lâu dài nếu không muốn nói phần nhiều pha trộn bắt chước âm hưởng nhạc ngoại từ  Hàn đến Mỹ từ Tàu đến Tây.

Cách thức hoà âm cho đến phần chấm dứt bài hát phần đông đều chọn một type giống nhau là cao ngất đứt khoảng thậm chí rú lên một cách vô lý sau cùng...

Người  thưởng thức hiện nay chẳng cần gì nội dung,  nghe xong rồi bỏ theo vài phút phù du thư giãn...

Phong trào karaoke lan rộng khắp nước. Những âm thanh càng ngày càng 'làm phiền' xã hội. Hiện nay 'lạm phát tiếng ồn' đang 'tra tấn' các cộng đồng dân cư tại VN không bao giờ ngơi nghỉ. Tuy nhiên, nhìn chung phong trào karaoke tại VN đều phát triển thể điệu nhạc bolero một loại nhạc thịnh hành thời trước của miền nam.  Chúng ta đi đến câu hỏi: phải chăng nhạc thời nay không mua chuộc được "trái tim" mọi người?

Ý nghĩa bài ca ít được người ta chấp nhận  nên nhạc hiện đại khó sống lâu. Phải chăng các  bản nhạc thời nay đều được các nhạc sĩ thiếu trình độ làm ra từ những hời hợt vô hồn? Thật tâm mà nói, sau 1975 vẫn có một số nhạc sĩ được ưa chuộng cho một số tình ca và giai điệu quê hương trong nhiều tâm tình mộc mạc thuần túy được thể hiện.  

Nhưng khi thưởng thức số tân nhạc cho giới trẻ hiện nay chúng ta không khám phá ra những tiềm năng hiện đại? Số lượng nhạc sĩ nhiều nhưng tác phẩm từa tựa bắt chước nhau từ melody tức là làn điệu du dương na ná giống nhau, những bản nhạc nghe qua tuy khác bài nhưng bị lầm tưởng là giống nhau do đều tương tự về cung điệu. Thường các bài hát loại này thường cao vút lên một cách khác lạ để ngưng bài...

    Từ nội dung đến hình thức na ná nhau như thế thì kết quả cuối cùng không có nhạc sĩ lớn sau 1975 là vậy. Đây là sự thoái hóa âm nhạc Việt khi so với thế hệ nhạc sĩ đi trước.

    Tại hải ngoại ngoài việc ca hát những ca khúc trước 1975 nếu nói rằng sau 1975 có bản nhạc nào có khả năng vượt thế kỷ hay chăng? thật khó chọn lựa. Dù cái mốc 1975 là điểm nổi bật sâu đậm cho người ra đi nhớ hoài nhưng các nhạc sĩ lớn lớp thế hệ cha ông đã già nua khô héo tư tưởng do mất nước và thất vọng sinh ra cộng hưởng với thời gian chồng chất.

    Thế hệ nhạc sĩ trẻ hải ngoại bị pha trộn bản sắc văn hóa lưu vong nên có thể có sáng tác nhạc nhưng lưu dấu thâm niên vào dân tộc VN thì khó lòng lâu dài so với ngày xưa.

    Trong chừng mực nào đó người viết mong đưa ra cái chung nhất chứ không chú mục vào cá nhân nào dù xưa hay nay. Phát triển âm nhạc không nằm ở số lượng nhưng chất lượng bản nhạc là yếu tố quan trọng để thăng hoa nền văn hóa nước nhà./.

edit và tái đăng by 

Đinh trọng Phúc 

1/6/2026