MARK TWAIN- BẦY GIẺ XANH HUYÊN NÁO

 

1. MARK TWAIN (1835-1910)

   

   
   

    

    

   Samuel Langhorne Clemens - ông còn có bút hiệu là Mark Twain, là nhà văn Mỹ vừa là cây viết trào phúng châm chích phê phán xã hội đương thời. 
   

    

   Tác phẩm nổi tiếng của ông gồm 
   -the Adventures of Tom Sawyer(1876) cùng phụ bản, 
   -Adventures of Huckleberry Finn(1885)
   hai cuốn này còn gọi là "the Great American Novel". 
   Hai cuốn sách nổi tiếng kể trên kể lại cuộc đời trai trẻ của ông bên dòng Mississippi vĩ đại giữa thế kỷ 19.
   vài tác phẩm khác :
   -A Tramp Abroad (1880)
   -The Stolen White Elephant (1882)
   -Life on the Mississippi (1883)
   -A Connecticut Yankee in King Arthur's Court (1889)
   -Merry Tales (1892)
   -Personal Recollections of Joan of Arc (1896)
   -How to Tell a Story and Other Essays (1897)
   -A Dog's Tale (1904)
   -Is Shakespeare Dead? (1909)
   Mark Twain lớn lên tại Hannibal , tiểu bang Missouri, bối cảnh cho hai cuốn sách của ông kể trên. Ông làm đủ nghề thợ lên khuôn làm báo sắp chữ , thợ in nhiều nơi cho đến sau này ông là hoa tiêu trưởng cho con thuyền trên sông Mississippi trước khi về miền tây làm cho tờ Orion với anh đầu 
   Thất bại về tìm vàng ông trở qua làm báo. Thời gian phóng viên , ông viết câu chuyện hài huớc khá nổi tiếng "The Celebrated Jumping Frog of Calareras County, " làm toàn nước Mỹ chú ý đến ông. 
   Ông thành công nhiều về viết lách cùng diễn thuyết trước công chúng. Ông nhận nhiều lời khen cùng chỉ trích 
   Dù Twain kiếm nhiều tiền từ viết lách và diễn thuyết ,nhưng ông lại thất bại trong đầu tư.
   

   Mark Twain dùng nhiều bút hiệu khác trước khi dùng "Mark Twain". Ông ký bút hiệu Josh với cho các bài viết về trào phúng hay hý họa cho đến năm 1863 . Có khi ông dùng bút hiệu "Thomas Jefferson Snodgrass" cho một loạt nhiều bức thư trào phúng

   
   

   Tưởng cũng nên biết rằng danh hiệu Mark Twain để ghi nhớ thời ông làm việc trên tàu chạy trên sông Mississippi.Mark Twain hay Mark Two là "mức hai" ý nói độ sâu 2 fathom: (fathom là sải,đơn vị đo chiều sâu của nước, 1 fathom bằng 6 feet )độ sâu 12 feet tức 3.6 mét độ sâu an toàn cho con tàu trên sông đi được. Cuộc đời chính trị của Mark Twain bao gồm sự thay đổi chính ý lúc thì ủng hộ Liên Minh miền Nam (The Confederacy) chống lại sự bãi bỏ nô lệ. Rồi trong cuộc bầu cử tổng thống 1884, Mark Twain lại bỏ đảng Cộng Hòa để ủng hộ Grover Cleveland thuộc đảng Dân Chủ. Twain trong giai đoạn này lại phản đối chủ nghĩa đế quốc Mỹ. Trong suốt cuộc đời của Mark Twain quan điểm chính trị của ông khi thì bảo thủ, đôi khi lại cấp tiến để thích ứng với phong trào chính trị đương thời.

    

   
   

   ***

    

   

   
   

   Một người có Sáng kiến chính đó là tay quay khởi động máy giúp cho đến lúc sáng kiến đó đi đến thành công 

     

   A person with a new idea is a crank until the idea succeeds.

   Mark Twain

    

   BẦY GIẺ XANH HUYÊN NÁO QUÁ

   What Stumped the Bluejays

    

    

   

   
   

    

    

    

    

    

    

    

    

    

   lời dẫn
   

    

   Con giẻ xanh muốn tích trữ thức ăn vào cái lỗ nó khám phá trên nóc nhà hoang bằng cách tha hạt sồi bỏ vào lỗ đó. Bỏ mãi không đầy, nó cứ kiên gan làm mãi; nó lại kêu thêm rất nhiều đồng loại tới giải bày cho đến khi có một con đi quanh nhà tìm hiểu ra vấn đề. Tất cả mới hiểu ra cái ngốc nghếch của chúng vì cứ bỏ hạt sồi vào lỗ không đáy thì bỏ bao nhiêu cho vừa?
   

    

   Trong truyện ngắn này, Tác Giả muốn ám dụ sự bế tắc không đáng có của con người (hay chính khách cùng thời của tác giả) khi giải quyết một vấn đề khó khăn, phức tạp trong chính trị, xã hội.

    

   Chúng ta nên tìm cách sao khám phá, tìm hiểu, suy xét, cho đến khi có được phương pháp tối ưu giải quyết vấn nạn hơn là khư khư cố chấp -kiên định trong say mê-một cách mù quáng. Cốt truyện này có thể nằm trong phạm trù văn chương Trào Phúng một thể loại mà Mark Twain thường dùng.  Có thể nhà văn muốn công kích các chính khách cực hữu bảo thủ cũng nên? 

    

   ***

      LÒAI VẬT biết nói chuyện với nhau, dĩ nhiên thôi. Điều dĩ nhiên này ông bạn chẳng cần hỏi, nhưng cho tôi thí dụ có người hiểu được tiếng chúng đấy! Tôi chẳng hiểu tiếng chim, nhưng có một gã biết. Tôi biết gã hiểu tiếng chim. Tuy vậy, gã chỉ nói riêng tôi chỉ mình gã biết. Tuổi gã cỡ trung niên, làm nghề thợ mộc, tâm hồn bình dị. Qua bao nhiêu năm nay, gã ta sống cô độc trong rừng tại một xó xỉnh ở xứ California. Gã quen thuộc với lối xóm của gã đó là bầy thú với chim muông cho đến một lúc gã biết hết tất cả tiếng nói của chúng phát ra.

    

   Gã tên là Jim Baker. Dựa theo giải thích của Jim Baker, có vài loại thú trong chừng mực nào đó cũng có học. Chúng chỉ biết vài tiếng đơn giản. Hiếm hoi lắm mới biết được cách nói ẩn dụ ra vẻ văn chương. Trong lúc có vài giống chim khác, kho tàng ngôn ngữ của chúng thật phong phú do biết cách ra lệnh chững chạc hay chuyên chở ý tưởng một cách mạch lạc. Thế là cái hậu của chúng hưởng thì quá khấm khá. Chúng khoái trá về vấn đề này lắm. Chúng  ý thức được cái tài của chúng và tận hưởng cái thú "khoe khoang"  này. 

    

   Jim Baker nói thêm, sau một thời gian theo dõi tận tường, kỹ lưỡng, gã  kết luận chỉ có giống giẻ xanh là giống nói hay nhất trong tất cả chim muông, dã thú, mà hắn kinh  nghiệm. 

   Gã nói:
   

   -Có nhiều điều để bàn về loài giẻ xanh hơn tất cả giống nào. Giống đó có nhiều tâm trạng và cảm giác khác hơn mấy loài khác. Bạn biết giẻ xanh qua ngôn ngữ do nói lên bất cứ gì nó cảm nhận. Nhưng không phải thứ ngôn ngữ thông thường đâu. Khi nó nổi cáu thì nó xổ ra từng tràng "bóng bẩy -ẩn dụ" không thôi! Đây là lý do bạn không bao giờ thấy giẻ xanh tỏ ra lúng túng trong một từ ngữ nào. Loài người chưa bao giờ được như nó. Họ chỉ biết "thịt" nó thôi! Có một chuyện nữa, như ta vừa thấy, một chuyện quá hay không có loài chim nào, ngay cả bò hay con vật nào khác biết Văn Phạm hay như giẻ xanh cả! Có thể ông bạn cho rằng giống mèo cũng biết văn phạm đấy ư? thì mèo cũng biết chứ--bạn thử nhìn bầy mèo động đực sau nhà hàng đêm và nghe văn phạm của chúng ra sao?

    

   Giẻ xanh này có thể làm bạn 'cứng miệng' không biết nói gì hơn!? Kẻ không biết thì bảo đó là tiếng ồn do bầy mèo đang tranh giành nhau làm họ bực mình, nhưng chẳng phải vậy! đó là thứ văn phạm 'chết tiệt' mà chúng đang dùng. Lúc đó ta chưa bao giờ nghe một con giẻ xanh nào dùng thứ văn phạm ghê tởm đó cả! chưa hề bao giờ! Mà nếu mèo làm như thế, thì phải biết nhục  y loài người rồi câm họng  và cút đi thôi.  

    

     Ông bạn có thể gọi chú giẻ xanh là Chim. Cũng được thôi, do trong chừng mực nào đó nó mang lông trên mình và không thuộc vào "Hệ Thống Nhà Thờ" nào! tuy nhiên nó mang nhiều "tính người"  hơn cả ông bạn nữa! Ta nói cho ông bạn lý do tại sao? Quà trời ban cho chim giẻ, kể cả bản năng, cảm giác cùng quyền lợi của chúng có đầy mặt đất.

    

   Loài chim giẻ không bao giờ sống cứng theo nguyên tắc như ông Dân Biểu. Loài giẻ sẽ nói dối, sẽ ăn cắp, lừa gạt, sẽ phản bội, rồi khi đủ bốn thứ trong năm tội chim giẻ sẽ trở về như lời thề long trọng trước kia. Tính linh thiêng của một bổn phận là thứ mà bạn không thể nhét vào đầu con giẻ nào được. Nào giờ đây, điều đáng nói hơn mọi thứ, là chim giẻ còn vượt lên trên cả lời "thề thốt" như mấy ông "tai to mặt bự" của chúng ta hay thề.

    

   Bạn cho loài mèo cũng biết thề thốt ư? Vâng, thì giống mèo cũng biết thề đó, nhưng bạn hãy cho giẻ xanh một thứ nào trong quyền lực của chúng thì con mèo của bạn chạy đi đâu rồi? Đừng nói chuyện đó với TA nhé-- ta biết quá nhiều về chuyện đó. Vẫn còn một chuyện khác, mắng nhiếc loài nào đây, mắng nhiếc cho đúng thì loài giẻ xanh  cũng giống bất cứ ai dù người hay thánh.

    

   Vâng, Ngài ơi! giẻ cũng giống y hệt con người do giẻ biết khóc, biết cười, biết nhục, biết lý luận và lên kế hoạch cũng như biết bàn bạc thảo luận. Giẻ ta cũng thích chuyện tầm phào cũng như bao điều tai tiếng trên đời. Giẻ cũng biết thế nào là châm biếm. Giẻ ta cũng biết khi nào là một tên ngốc  như bạn biết vậy mà còn biết rõ hơn bạn nữa cơ chứ?! Nếu giẻ ta không phải là người, tốt hơn hết là cứ là giẻ, vậy thôi. 

    

       Giờ ta nói cho ông bạn năm trước gã đàn ông cuối cùng trừ ta ra đã rời khỏi chốn này. Từ đó nhà của gã đằng kia vẫn còn bỏ trống. Đó là căn nhà gỗ, mái lợp ván--có phòng rộng ngoài ra không có gì khác--chẳng trần, trống rỗng từ sàn đến mấy thanh rui của mái nhà.

    

   

   Quả Sồi còn gọi là hột sót

    

   À, một sáng Chủ nhật ta đang ngồi chơi với chú mèo trước căn lều của ta, sưởi nắng, ngắm dãi đồi xanh ngắt trước mắt, lắng nghe tiếng lá cô đơn rơi xào xạc dưới mấy gốc cây già, tưởng nhớ đến quê nhà xa xăm ta đã bặt tin mười ba năm nay. Ta thấy một con giẻ xanh tìm cờ kiếm được quả sồi trên nóc nhà kia khi hắn buộc miệng "chào ông, tôi đang có chuyện bí đây rồi " khi chú chim này nói, quả sồi rơi ra khỏi cái mỏ và lăn long lóc xuống mái nhà, dĩ nhiên là thế. Nhưng nó vẫn thây kệ, trí óc nó đang bận nghĩ đến chuyện hắn đang lo. Mái nhà có một mắt gỗ lỗ đã bong ra. Con chim nghiêng đầu qua bên mắt kia nhắm lại còn một mắt ngắm vào cái lỗ y như đang nhìn qua miệng cái bình cao cổ vậy. Rồi con chim nhìn lên mắt sáng rỡ, nó nháy mắt vỗ cánh đôi ba cái y như mãn nguyện lắm--ông bạn hiểu đấy--nó nói rằng:

    

   -  Đây trông giống y cái lỗ, chỉ là một cái lỗ--thật đáng tội nếu ta mà không tin nó là một cái lỗ!

    

   
   Rồi nó nghiêng đầu qua bên tiếp tục nhìn lại lần nữa. Nó liếc nhìn lên, lần này nó thật sự vui thích, thỏa mãn; cánh và đuôi nó vẫy vài lần rồi nói tiếp:

    

        -Ồ, không, giá như mà ta không may thì cái lỗ này chẳng có gì, tại sao nó trống trơn vậy này?

    

   Nó vội bay xuống tìm trái sồi lên thả vào trong lỗ, khi nó nghiêng đầu lui chúng ta thấy nó có nụ cười mãn nguyện nhất trần đời. Bỗng nó nín bặt như đang lắng nghe điều gì? nụ cười tan dần khỏi nét mặt như có cái gì kỳ lạ nhất hiện ra?

    

   Nó tiếp tục:

    

         -Ô! tại sao ta không nghe tiếng rơi?

    

   Nó ghé mắt nhìn qua cái lỗ lần nữa, nhìn lâu hơn. Con giẻ đứng dậy lắc đầu; đi quanh sang phía khác của cái lỗ tiếp tục nhìn từ hướng khác. Con chim lại lắc đầu quầy quậy lần nữa. Nó nghiên cứu một đổi, rồi tiếp tục làm thêm nhiều điều----Giẻ cứ đi quanh chiếc lỗ điều tra mọi điểm quanh vùng. Chẳng ích gì. Nó đứng trầm tư trên mái nhà chân phải gãi phía sau đầu, cuối cùng nó nói:

    

             A! ta mãi nghĩ không ra? chắc chắn rồi, cái lỗ này phải là dài lắm; tuy nhiên ta không dại gì đứng mãi đây, phải lo công việc chứ, ta cho là đúng, nào liều thử xem sao?

   
   

   

   trái sồi

   trái sồi này ở rừng miền trung VN là hạt sót , thứ này trồng nhiều ở bắc CALifornia

    

     

   Thế là con giẻ xanh bay đi tìm trái sồi khác tiếp tục thả vào cái lỗ, mắt nó liếc thật nhanh nhìn vào xem có gì khác biệt, nhưng chẳng kịp. Nhìn mãi chừng một phút; nó đứng dậy thở dài:

    

         -Đồ chết tiệt! coi bộ ta không hiểu nổi chuyện này, có lẽ nào? tuy nhiên ta cố khắc phục một lần nữa xem sao?

    

   Bằng hết khả năng, Giẻ tiếp tục kiếm thêm sồi thả vào lỗ nhằm xem cái lỗ đó là gì? Nhưng lại thua! 

    

          -Hừm, ta chưa có lần nào bí như chuyện cái lỗ này cả. ý ta cho rằng nó là một lỗ loại mới nhất trên đời này. 

    

   Giẻ ta bắt đầu nổi giận, tiếp tục nguyền rủa, đi lên đi xuống trên nóc nhà, lảm nhảm tự chửi vào mặt nó.

    

   Ta chưa bao giờ thấy con chim nào cứ mắc mớ vào một chuyện không ra gì như nó cả? Hết đi lui đi tới, con Giẻ Xanh lại tiếp tục tới miệng lỗ nhìn vào chừng nửa phút, rồi nói: "

    

         -A, mày chỉ là cái lỗ dài và sâu thôi nhé! tất cả chỉ vậy thôi nhé--ta bắt đầu khởi sự lấp đầy mày đây... Ta sẽ--C H...ẾT ...nếu ta không lấp mầy dù ta mất tới TRĂM NĂM ta vẫn cố làm!

    

   

   
   

   MỘT CÂY SỒI  (cây hạt sót) tại xóm của Người Dịch thuật tại Alum Roks San Jose Bắc California (hình chụp ngày 26/10/2020) 

2. 
   

3. 
   

   Nói xong Giẻ bay mất.

    

   Từ lúc lọt lòng cho đến giờ chắc ông bạn chưa bao giờ thấy loài chim nào như vậy đâu. Ta rất kinh ngạc khi chứng kiến cách nó kéo bao nhiêu hạt sồi vào cái lỗ đó. Nó chắng còn tốn thì giờ nào nhìn vào cái lỗ mà tiếp tục mãi một việc mang sồi về. Nó thực sự kiệt sức với đôi cánh lủng lẳng. Người nó rũ xuống, vả cả mồ hôi, vừa thả trái sồi nữa vào xong, nó nói:

    

           -Giờ này thì nhà ngươi phình cả lên bên trong rồi đó, ta biết chứ?

    

   Nói xong nó hơi khom người xuống nhìn. Ông bạn có tin lời tôi không? Khi nó ngẩng lên mặt nó xanh ngắt rồi nổi cơn thịnh nộ:

    

   -Ta đã đổ đầy bên trong số sồi đủ cho một gia đình trong ba mươi năm, nếu thấy người nào trong đó, ước gì ta nhồi cho họ một bụng mạt cưa đầy căng trong hai phút cùng để trong đó một viện bảo tàng.

    

   Giờ nó chỉ còn sức bò lên trên nóc mái dựa lưng vào ống khói, gom góp lại tất cả cảm tưởng rồi bắt đầu thôi nghĩ ngợi. Có thể trong phút giây nào trong ý kiến ta cũng như bạn, cho nó là thô lậu nhưng có lẽ chúng ta chỉ hiểu sơ nó bên ngoài thôi.

    

   Có con giẻ khác lại gần. Nó nghe qua việc làm tận tụy của con giẻ trước nó muốn tìm hiểu xem sao? Con giẻ khổ sở kia mới nói cho nó mọi chuyện:

    

   -Giờ trong cái lỗ này, nếu bác chưa tin cứ tới nhìn vào xem sao?

    Con giẻ bạn mon men nhìn vào, nó quay trở lại bảo:

    

   -Ông bạn đã thả vào đó bao nhiêu rồi?

    

   Con chim chịu nạn kia trả lời,

    

   -Ngót nghét Hai Tấn đó bác!

    

   Con chim mới tới nhìn vào thêm lần nữa. Coi bộ nó chưa hiểu ra được chút nào?  Nó ngẩng đầu kêu to lên ba con giẻ khác vội bay đến. Chúng nó phán đoán chuyện cái lỗ. Xong chúng yêu cầu con chim khổ sở kia kể cho chúng nghe thêm lần nữa, rồi lại tiếp tục thảo luận, tiếp tục cho ra nhiều ý kiến giá trị chẳng khác gì một nhóm người đang hội họp .

    

   Chúng  kêu thêm nhiều con giẻ xanh khác, và càng nhiều hơn nữa... cho đến khi toàn vùng ngập tràn một màu XANH của màu chim giẻ. Ta đoán lên đến Năm Ngàn con, con thì lải nhải, con thì tranh luận, chửi rủa hung hăng. Ôi thôi, đủ thứ âm thanh, ta nghĩ bạn chưa từng nghe lần nào. Con nào cũng ghé mắt nhìn vào lỗ đó xong gật gù phát biểu về điều bí mật còn hơn con tới trước. 

    

   Chúng phải khám phá toàn bộ ngôi nhà mới được. Chiếc cửa mở hé một nữa. Cuối cùng có con Giẻ Già xuất hiện hé cửa nhìn vào. Dĩ nhiên chúng khám phá ra bí mật kia thật mau. Những trái sồi nằm la liệt khắp nền nhà. Con chim già , vổ cánh nghe phành -phạch rồi kêu toáng lên:

    

    Lại đây! lại đây! tất cả đến đây nhanh nào; chưa ai mà ngu đần đến độ đi lượm sồi về đổ cho đầy cái nhà này như vậy cả?

    

   Toàn bộ bầy giẻ sà xuống trông như một đám mây xanh ngắt. Lần lượt từng con liếc nhanh vào trong nhà: tất cả  sự vô lý của một loại hợp đồng công việc là thế này đây: từ con giẻ đầu tiên vướng phải rồi ngã ra cười muốn bể cả bụng, cho đến con kế tiếp cũng y như vậy...

    

   Vậy thì thưa ngài! bầy chim này ngủ quanh  trên nóc nhà hay trong mấy tàng cây trong một giờ đồng hồ, chúng cười to nghe "hô hố"   giống y con người. Chẳng có ích lợi gì khi ngài nói với ta rằng loài giẻ không có tính hài hước cả? bởi ta biết rõ về chúng và ta còn nhớ trong đầu nữa đó. Ba năm trời cứ mỗi mùa hè, chúng đều đem loài giẻ từ khắp nước Mỹ về đây để nhìn cho được vào cái lỗ kia.

    

   

   
   

   Còn có loài chim khác nữa chứ! Và tất cả đều thấy được chuyện này, ngoại trừ một con Cú từ Nova Scotia bay tới thăm vùng Yosemite này. Trên đường về hắn có nhìn vào lỗ. Hắn nói hắn không thể tìm ra điều gì đáng cười trong chuyện kia cả.

   Nhưng sau đó  cũng chính con Cú đó, hắn quá thất vọng về Yosemite./.

    

    Last Edition đinh trọng phúc

   San Jose USA  25 / 10 / 2020

4. 
   

5. 
   
   

   Source
   Mark Twain. (1977).What stumped the bluejays. Great American Short Stories. Pleasantville, NY: The Reader’s Digest Association. Print.

   
   

   
   

6.